Written by
Hriatpuia Pa
Kolasib

Zoram Kawtchhuah thar tur Tlabung? LALPA A REI LUA E!

Kum 23 liam ta, 1998 daih tawh khan tuna Mizoram Chief Minister ni mek, MNF General Headquarters President Pu Zoramthanga chuan Mizoram State Legislative Assembly inthlanpui neih dawn a campaign laiin, Tlabung khaw behchhana India leh Bangladesh inkara sumdawnna neih tur chungchang hi a lo sawi lang tawh a.

Pu Zoramthanga hian Tlabung khuaa mipui pungkhawm hmaah heti hian a sawi niin Pu C. Vanlalhruaia, Tlabung History tih lehkhabu ziaktu chuan a ziak a, “Kan hma lawka MLA inthlan lo awm tûrah hian MNF Party chuan kan thil tum pawimawh ber te zingah Bangladesh nêna insumdâwn tawnna hi kan dah a. Sorkârna kan siam a nih chuan kan hna hmasa berah kan nei dâwn a. Tlabungah hian ka rawn kal leh hunah chuan Five Star Hotel-ah ka rawn thleng tawh ang a, Foreigners mi pawimawh tak takte nên Tlabungah hian kan la indawr tawn dâwn a ni. Tlabung khua hi Mizoram Bahhnuktê-ah kan la siam dâwn che u,” tiin.

Tichuan, MNF Party chuan sorkarna an la ta a, an sawi angin ngeiin Border Trade chungchângah pawh hma an la nghâl a. Ministry an form fel hnu lawkah a hmasa ber atân Pu ZH Ropuia, MLA. Vice Chairman HPC Lunglei chu Border Trade chungchângah Tlabung a kal nghâl a ni.

A hnuah pawh mi pawimawh tak takin Tlabung khua chu tlawhin Indo-Bangla Border Trade hlawhtlin theihna tûra endik ngai endik leh hma lain an kal fo ṭhin a ni.

A tirah chuan Trade Centre hawnna tûr hi rawtna pathum; Lamthai, Bindasora leh Kawrpuichhuah -te chu a awm a. Hemi tifel tûr hian Pu Yogoraja, MCS. Jt. Secretary, Trade & Commerce chu April 4, 2001 khân Tlabungah kalin hemi tum hian Kawrpuichhuah chu thlan niin, Mizoram Sorkâr pawhin a pawmpui nghâl a ni.

Hun a kal chho zêl a, hma lâkna chak vut vut thei lo mah se, hma lâk chhoh reng a ni a. April 11, 2003 khân Pu F. Aichhînga, Trade & Commerce Minister chuan Border Trade hna thawh ṭan tak takna tûr lungphûm a phúm ta a ni.

Ram pahnih insumdâwn tawnna atâna pawimawh tak mai pakhat, Trade Facilitation Centre Building pawh Tlabung-ah sak chhunzawm nghâl a ni a, he Building hi December 9, 2011 khân, Pu Lalrinliana Sailo, Trade & Commerce Minister, Mizoram leh Dipankar Talukdar, Minister, Chitagong Hill Tracts, Bangladesh-ten an hawng a. Hemi rual hian Minster pahnihte hian Integrated Check Post (ICP) awmna hmun turah lungphum an phum nghal bawk a ni.

Kawrpuichhuaha Integrated Check Post (ICP) tûr hi kum 2005 khân M/S Rites Ltd-in Sorkâr laipui Home Ministry hnênah Survey report thehlûtin, ICP dinna tûr hian ram bigha 224.99-a zau lâk a ni a. Sorkar laipuia Ministry of Home Affairs hnuaia awm – Border Management department-in a enkawl Land Ports Authority of India pawhin, helai hmuna ICP awmna tur ram chin hung (fencing) hna, chêng nuai 355 bawr vêl senga thawk tûr thlang felin, ICP ram hi thirlêna hung chhuah vek tur a ni a, tunah hian a hungna tur hi laih zawh thawkhat a ni tawh a ni.

ICP Kawrpuichhuah hi a puitlin hunah chuan Bangladesh nêna insumdâwn tawnna niin, mumal taka bungrua thawnchhuah leh lâkluh chhinchhiah a ni dâwn a. Ram dang aṭanga dân lo anga lo lût tûrte pawh ICP-ah hian endik a ni dâwn a ni.

Hetih lai hian Insumdâwn tawnna tûra pawimawh êm êm mai chu kawngpui, inkalpawhna a ni a. Tunah hian Tlabung to Kawrpuichhuah kawng, Km. 11.330 chu Double lane-in, World Bank sum chêng vaibelchhe 77 chuang sêngin September 16, 2016 khân thawh ṭan a ni a, ABCI Infrastructures Pvt. Ltd. ten thawkin, tunah hian an thawk zo tawh a ni.

Lunglei leh Tlabung inkar kawng, Km 97 double lane tûr pawh survey zawh tawh niin a laih hna pawh National Highway and Infrastructures Development Corporation Limited (NHIDCL) hnuaiah SRK Constructions & Projects Pvt. Ltd, Hyderabad ten an thawk ṭan a. He hna thawh nan hian cheng vaibelchhe 1409 ruahman a ni.

India leh Bangladesh inkalpawhna tûrin Kawrpui luiah RCC double lane bridge siam tum a ni bawk a. RCC lei siamna tûr hian Mizoram PWD chuan sorkâr laipui, Ministry of External Affairs-ah chêng vaibelchhe 230.01 hu DPR chu nikum, 2020 January ni 17 khân a thehlût tawh bawk a ni.

Ram dang nena kan inrina laia ram dang mi lo lût ru tur ven hi ram hrang hrang sorkar tin ngaih pawimawh a ni a. Hemi atan hian sorkar laipui pawhin Mizoram leh Bangladesh nena kan inrina lai ramri hung hna hi kum 2005 November thla aṭang khan kalpui ṭanin, kum 2019 March thla khan KM 318 zeta thui chu hung zawh a ni a. Tunah hian inkalpawhna lai chu Border Security Force-ten englai pawhin an veng reng a. Tlabung bul Kawrpuichhuah atanga Bangladesh nena inkalpawhna lai pawh hi BSF-te hian an veng mek a ni.

Tlabung leh a chhehvela India leh Bangladesh insumdawn tawnna tura hmalakna chungchang kan sawi ta a. Ṭhangkhat lian teh meuh, kum 23 liamtaa Pu Zoramthanga thusawi kan tarlan aṭang hian helai biala insumdawn tawnna tura hmalâkna lo awm ṭanna rei tawhzia chu a lang chiang awm e.

A hnu zêlah pawh hmalâkna hriat tur a awm zeuh zeuh a. Mahse, kum 23 chhunga kan thlen chin chu sumdawnna hmun tura ruahman ram hungna tur laih a ni chheh chheh chauh mai a. Kan hmasâwnna hi rih artui phurh ang mai a ni mek a ni.

Heng kum 23 chhung hian Mizoram-in kan mamawh kan châwk luhna neih chhun Assam nena kan inrina laiah chuan vawi tam tak buaina leh harsatna a chhuak a. Thisente pawh a luang hial a. Chuti chung chuan politics-a inpuhmawhna aia thui leh sang hmuh tur a awm lo va. Ramri chungchangah kan buai a, keimahni leh keimahni kan inpuhmawh a. Chutih lai chuan kan ram damna hi Assam leh Mizoram ramri chin felah hian a awm chiah em? tih hi ngun taka kan inzawh a, kan chhût a ngai a ni.

Assam leh Mizoram ramriah hian ram inchuhna avanga buaina awm lo tawpa felin chin fel ni mah se, Bhaga leh Lailapur-a mi ṭhenkhat an lungawi loh apianga kan ei leh bar lâkluhna kawng a ping zêl thei tih hi a chiang êm êm tho a. Chu harsatna chu pumpelh a nih a, Mizoram mipuite thlamuang taka kan awm a, kan rama hmasâwnna hna chak taka thawh a nih zêl theihna turin Tlabung khawpui behchhana Kawrpuichhuah-a insumdawn tawnna hmun peih thuai thuai hi kan ram hian a mamawh takzet a ni.

Pu Zoramthanga'n, 'Tlabung khua hi Mizoram Bahhnuktê-ah kan la siam dâwn che u,' a tih aṭang khan USA chuan President thar 4 an nei leh tawh a. East Timor, Montenegro, Kosovo leh South Sudan-te chuan zalenna an sual chhuak hman bawk a. Kum sawm dana neih ṭhin India ram chhiarpui (Census of India) pawh ṭum hnih lai neih a ni hman leh tawh. Keini erawh Lailapur Raju-a thinrim apiangin kan ram mamawh lâkluhna kawng a la ping reng mai a ni!

Pu Zorama kan bei a ni lo, 1998 kuma he thu sawitu a nih avangin a hming kan lam ri a ni mai. Kum 23 liam ta chhung khan Congress leh MNF-in kan ramah hun rei tak ro an rel ve ve. 2011 aṭanga Bangladesh nena insumdawn tawn ṭan Tripura sorkar chuan Bangladesh nena insumdawnna hmun hi hmun 4 laiah an nei der tawh. Arunachal Pradesh-ah chuan sorkar laipui nena ṭang kawpin nikum, kum 2020 kumtir khan Myanmar nena insumdawn tawnna hmun hawn a ni tawh bawk!

Eng ngati nge keini, Bangladesh leh Myanmar nena inri ve tho state hian kum 23 chhungin pakhat pawh kan neih ve loh? tih hi kan zawhna a ni.

Tu nge mawh phur kan hre lo. Politician-te em ni? Sorkar hnathawk liante an ni ve tho em? Engpawh ni se, hei erawh kan hria – kum 23 kan nghâk tawh. A rei lulai tawh lutuk. Kum eng zât nge kan nghah la ngai ang tih lah kan hre si lo! Lalpa, a rei lua e...tih hi a ni ringawt mai!

- Hriatpuia Pa, Kolasib