Ram leh hnam humhalh leh social media

Social Networking-in min luhchilh a, heti taka facebook leh whatsaap kan hmanna hi rei a la ni lo. Kum li kalta chhunga India rama social media hmangtu punna hi 150% lai a ni. Smartphone hmangtu punna hi 83% nia chhut a ni bawk (India TV News.com 24.7.2018).

Whatsaap hmang hian nitin mi tluklehdingawn khat (one billion) ten inbiak nân te, thlalak inthawn nân an hmang nia ngaih a ni a (fortune.com 24.7.2018). Financial express.com-in a tarlan dan chuan India ramah ringawt hian mi maktaduai 200 velin whatsaap account an neia ngaih a nih laiin facebook hmangtu hi maktaduai 219.94 nia ngaih a ni (www.statista.com)

Social media-in kan hnam min eichhia em?: Social networking-in min luhchhilh hnua kan rama thil thleng tam tak han thlir let hian kan mualphona, kan zah ngawih ngawihna a va tam ta em! Mobile phone kan hmansual vanga chhungkaw kehchhe ta te, sawi loh tur kan sawi leh dân kan bawhchhiat avanga ṭul miah lo va kan buai leh tân in (jail) kan luh takzia te hi zirtirna ṭha kan dawn loh vang a ni pakhat em?

Kan nula lungfing vak loten mite ngaihsan tur emaw an tihna lamah an zahawmna hlu tak an hloh phengphung a. Kan nulate saruak puana khuhsak aiin hlim lansak kan tum emaw tih tur a ni ve mek bawk a; chutianga ti ṭhinte chu nulaten an thlamuanpui ṭhin Mizo tlangvalte ngei kan ni si!

Thu dik ziktluak lo leh puarpawlengah kan nghing dawt dawt emaw tih tur a ni a. Insawiṭhaih vak vak chin hi khaw tê apiangah a lar ṭhin kha a ni a; chu rilru chu mi puitlinga ngaih tawhte pawhin paih harsa kan ti em? Miin hah tak leh rim taka an tihsa, mahni tih anga lan tuma lo kharchhawng ve zel lah bo lo! Hei hian kan hnam nun thlengin a eichhe thei a ni.

Social media vangin hnamin a tuar thei: Mi awm ṭha duh lo pahnih khat ten hnam dang pawi tawkin, keimahni ngei pawhin kan chunga thleng atâna kan duh loh tawp tur an lo ti reng thei. Social media lamah hnam dang thiam loh hulhualah puhin; hnam dang huatna rilru (hnam feeling) chawk tho thei tur ang berin ziah kur ngei nguai theih a ni bawk.

Han chhan (defend/ protect) loh dawna ni chiah si lo; han tih viau dawna tisual hmasatu kan nih miau châng te pawh a lo awm tawh ṭhin. A ruh lang rawtin sawi ila; misual pahnih khatin hnam dang pawi an lo tawk a, an lo piai ve deuh a, chutiang mi awm ṭha duh lo chu he hnam hian chhan (protect) a bâ em? a hnam ang zawnga kalpui chi a ni em tih hi ngaihtuah vang vang tur a awm. Hnam rilru chawh thawh hi thil har a ni hauh lo, kan duh a thu a ni mai. Social media-a thu leh hlate hi lehlam zâwng eng nge awm tih kan ngaihven a pawimawh hle. Chutiang a nih loh chuan misual awm ṭha duh lo pahnih khat vangin a ram pumin kan tuar thei a ni.

Social media hmangin hruai sualin kan awm thei: Ṭhenkhat chuan social media-a kan thu dah (post) hi ram leh hnamin engti ang takin nge a tawrh theih tih lam kan ngaihtuah pha hauh lo vang. Hre hmasa ber, dah (post) hmasa ber nih duhin ngaihhlut zâwng dik lo kan rilruah a intuh a, chu chuan nasa takin min hruaisual mek a ni. Thil thleng (events) a lo awm a, lehlam bo vek khawpin kan

ṭan lam kan han ziak chiam a. A chhiartute rilru hruaisual vek thei khawpin kan han thehdarh ta ṭhin a, a pawi hle.

A dawngsawngtute lam pawh eng amah hmaa lo khukpui chiam awm thei a ni. Side A a awm chuan side B pawh a awm ang tih rin tur a ni a. A pawi thui theih dan hre chang lo lêka ât so nghal hi kalsan zel a ṭul hle. A hnu lawkah, “a lo ni leh zawk si a” tiin mualpho taka ngaihdam indil leh a ngai ta fo mai. Hemi kawngah hian fimkhur luat a awm thei lo ve.

Social media hmangin kawng dik inkawhhmuh a ṭul: Hnam fing hmasa tawhten eng lungphum nge an lo phum tawh tih lam ngaihtuah hauh lovin tuna an awm dan mêk entawnin kan hmanhlel ta em ni? hnam naupang tak ni-a ngaihte hian kawng dik kawhhmuhtu kan ngai a, tlawmngai pawl te, kohhran leh mimal ṭheuh kan pawimawh vek mai.

Kan ramah dan ang taka cheng hnam dang tam tak an awm. Dan anga cheng an nih miau chuan sawi theih vak kan nei lo. Ram leh hnam humhalh tih vanga haw haw chunga tawngpawng nawr chhuah tum ngawt ṭhin hi ram hlui zia a ni tawh. Dan ang takin kan che tur a ni tawh zawk. Ram leh hnam humhalhna kawnga ṭhalaite kan dinngheh zel theih nan rilru lamah tuh ngheh tum ila.

Zo hnahthlak peng hrang hrang te inpumkhatna thu te tlangâupui ila, Zo nun zemawi tak kan neih te a sawi leh ziah kawngah ṭhahnem ngai deuh deuh ila. Chhiar chin, zawm chin kan nei em em ang. Kawng dik inkawhhmuh lamah ṭan i la thar zel ang.

Social media hmangin politics ṭha siam tum ila: Kan thu ziah (post) duh danah te hian kan mizia a lang a. Khaw khata mi pangngai pawha kan ngaih vak loh te thu leh hla, mi pangngai tak takten kan lo chai leh chiam châng a awm a. Political Party hrang hrangah hian a dik a dawk pawh thlu lova party ruichilh mi kan intodelh emaw tih tur a ni a. Party ruihchilh hi ram leh hnam tân hnawksak tak a ni. Social media lamah thu dik chiah lo leh rin thu bawl phuana duh duh auchhuahpuia, midang beih chiam chiam hi sim a hun ta hle.

Social media lamah hetianga dawt muhlum leh thu dik fam kim lo hmanga kan inbeih zel chuan nakin lawkah hei hi kan tih dan tur emaw tiin ṭhangtharten an rawn ching chhunzawm ang tih a hlauhawm hle. Midang ṭhatna lai hmu thei lo, mi chhiatna lai chauh hmu thei te hi mi khawngaihthlak tak an ni. Mi thiltih ṭha lai a awm chuan infaksak ila, a chhe lai a awm a nih pawhin awmze nei zawka tihdan kan thiam ang. Chu chuan kan ram politics-ah nghawng ṭha tak a nei ngei ang.

Kan hnam min phuarkhawmtu kristianna hi a hlu em em. Kohhran hi kan zawlbuk thar a ni a, kan hlut viau a ngai. Inkhawm lo ten inkhawm bang tawk zawnga kal kan hreh viau ṭhin te; Inkhawm laia social media lama lo lan (active) kan hreh em em te hi chhan a awm. Chu rilru (moral value) chu chhawm nung zel ila. Kan hnam nun innghah­na lungphum hi kristian inzirtirna ṭhain min tuam tlat chuan kan ram leh hnam hi a ngaihtuahawm lutuk lo vang e.

- Zonunsanga