Ṭhalai khawnge i awm?
Zawlbuk-ah ṭhalai rualte chuan zanah an in lum nuam tak chhuahsanin riahhmun an rem ṭhin a, an chak vang em em leh an phur vang lam ni loin an tihtur an hna an puitlinna mai zawk a ni. Zawlbuk-ah chuan nunphung leh Mizo thil hlui chanchin upa te titi ngaithla turin an ṭhu far ṭhin a, ral leh sa tla a lo awm thut pawh a che chhuak turin an inpeih reng a, zanlai ruahpui vanawn pawhin khang kan ṭhalaite kha a dang zo lo a ni. Eng anga sa leh ral hram pawh nise zam loin an hmazawn chu an bawh mai ṭhin, ram leh khawtlang tan tiin an nun hial pawh chan an huam ṭhin. Chumi mai pawh ni loin Mizo nihna kha enge a nih an hria a, Mizo nunphung dik tak nun chhuahpui turin theihtawp an chhuah ṭhin a, chumi piah lam ah kei ni loin ka ṭhian-a zawk hian nei rawh se an ti hram hram ṭhin.
Mizoram chu rambuaiin min han nang a, khaw khawm leh ṭampui kan tawng chho ta reng mai, lehlam lehlamah Mizo sipai leh Vai sipai an awm si a, ngen mu leng karah mipuite chu thlabar em emin an awm ṭhin a, chu chu kan Mizo ṭhalai rual chuan thlamuan tumin theihtawp an chhuah a. Zawlbuka nun an lo inzirtir ṭhin chu hmuh theihin a lo la awm zel a, ṭhalaite kha himna leh thlamuanna innghahna an la ni ta zel mai.
Hun a lo kal zel a, thiamna finna a lo sang zel a, kan ramah pawh kristianna in bu a rawn khuar zel a, puan veng chu kekawr hak nain a rawn thlak a, zawlbuk a zana riahrun rem a, nunphung titi a neih pawh kristianna chuan a rawn thlak danglam ṭan ta. Kristianna avang chuan khawtlang nunah pawh nasa takin hma kan sawn a, zirna lamah hma kan sawn a, thianghlimna leh hriselna lamah hma kan sawn bawk. Ringtu nih hnu-ah chuan kan nun pawhin khawvel dang thlirna min neihtir nasa ta a ni. Ṭhalai tam zawk pawh kristian harhna kai chhuaktu ber ber a bul tumtu an ni a, chumi avang chuan khawtlangah danglamna nasa tak a thleng ta a ni.
Hun a lo kal zel a, kum zabi 21 na kan han chuan kai meuh chuan, kan Mizo na chu Kristian sanin, hnamdang nun Westernization chu Kristianna bul emaw tiin suit nen Pathian Biakbuk lam kan pan ta suau suau mai! Pathianni-a suit leh neck tie hak tur nei ve lo tan chuan Pathian chibai buk tura kal pawh thil inthlahrunawm a ni thei lek lek dawnin a lang a ni. Kan culture chu kalsanin ṭhalaite pawhin hnam dang nun (westernization) chu changkanna ber emaw tiin, an chhungkua an Mizona kalsanin westernization culture chu ka zawm dawn ti niawm fahranin thil ṭhing deuh sawi nan te pawh, ‘a zo ṭiah ṭiah’ an ti thla zen a, a nuihtu lah Mizo ve tho! khua a va var lo em! Tunhma Zawlbuka meilum kil bial laih a, ram chhuah chanchin sawi khan Lal Isua zirtirna a hnaih zawk awm asin mawle.
Khawtlang nunah khang kan ṭhalaite kha danglamna leh thlamuanna min thlentu an ni. Tunlai khawvel changkanna leh thiamna sang zel kara ṭhang lian ṭhalaite hi Mizoram hian hman ang khan kan la thlamuanpui em tih hi i inzawt ang u. Digital khawvel changkang zetah awmin mahni sitting room aṭangin khawvel letliama thilthleng an hmu a, an sawi zuah zuah a, mahsela kan ram ngei kan in chhung ngeia thil thleng chu a chinchhuakin an sawi leh thei der si lo. Ṭhalai i thiam i finna kha i chhungkaw tan i khawtlang leh i ram tan i hman loh chuan kan ram tan chuan eng anga changkang pawh ni la rula raw neih ang chauh i ni ang.
Bike chhuak thar ber ber nen zawlkhawpui kan mawi lai hian leh thiamna tak tak paw chhuak tura ṭhahnem kan ngaih loh lai hian kan bul lawka kan unau te chuan theihtawp chhuahin thlan tui far zawih zawihin hna an thawk a. Chumi piah lamah chuan thiamna an la paw chhuak zu nia le. Keini chuan hnunglam aṭangin an ni ve saw tiin kan nuih a, nimahsela tun hnaia kan result enin nakin lawkah chuan an motor sil faitu kan la ni lo ang tih hi sawi ngam a har ta hle mai.
Kristian nula tlangval kan ni a, Kohhranah kan inhmang em em. Chutih rual chuan Kohhrana kan inhmanna hi kan in chhung khurah, kan ṭhenawm khawveng te mit hmuhah a lang chhuak em tih hi inzawt ang aw? Kohhran Biakin hungna chhungah ringawt hian kan kristianna hian awmzia a neih zawngin hrem hmabak kan ni reng mai. Kohhran Ṭhalai tana ṭangkai em em mahsela chhungkuaah chuan gas bur khat la tur pawha kaih thawh zawh loh kan nih leh si chuan ringtu nun kan sawi fo kha a la hla hle tihna a ni ang. Kohhran huang chhungah ni lo a huang pawnah pawh hian Kristian Ṭhalai kan nihna hi tilang zel ila, ṭhalaite hian kan ram hmel chu hei ai hian kan ti mawi zawk ngei ang.
Kan naktuk hi, kan vawiin hun a nih hma hian ṭhalai harh la, harh la, i puanven sawi chhingin Mizo rilru dik tak nen, Mizo nihna dik tak nen hnamdang culture leh tradition copy loin, mahni nihna lan chhuah pui ngam rawh. Chu chuan kan ram hi Mizo Kristianah min hruai lut dawn reng a nih hi mawle... chutiang puitlin tur chuan ṭhalai khawnge i awm?
- D Fanai, Riakmaw Run