ER. DUNGLENA NEN
July 1991-ah B. Tech (Chemical) ka pass hlim khan hna ka zawng ve a. Chemical engineer tan hian Mizoram-ah hna a lo vang fu mai a, Industry dept-a post pakhat awm kha hnawh khah an lo tum mang lo nen, tihngaihna a vang viau a. MIFCO khan min rawn zâi ve naa; post tak tak a awm lo a, MR skilled I anga thawk turin min bia kha a ni a. A hnuah post kan la siam ang an ti a; mahse a pay scale chu 1640/- a ni ang an ti. Khatih lai khan engineer entry kha 2200/- a ni a, sawrkarah zawk pawh 2200/- a nih laia corporation-ah lehnghal 1640/- a thawh kha chu ka duh bik lem lo. High school-ah ni khata 50/- hlawhin ka inhlawh ta zawk a.
Chutih lai chuan Mizoram Pollution Control Board-in Engineer an mamawh thu leh interview tura kohna ka dawng ta nawlh a. Chuta Interview Board-a thil min zawt vel bertu chu Er Dunglena hi a ni. Environment leh Pollution lamah chuan Board member-te kha kei aia hre lo vek turah kan ruatsa deuh a; mahse ka rin aiin an lo hre viau mai. Kei lahin sawi nuam ka ti. Kan titi kha a ni ta deuh ber a. A tawpah phei kha chuan, “Kan la tho tho dawn che a, engtin nge pollution control hna chu i kalpui ang,” te kha min ti ta hial a. A hlimawm ve asin aw. Chu chu Er Dunglena ka hmelhriat ṭanna chu a ni.
Hetih lai vel hian Mizoram Science Society lamah a kulpuite zinga mi a ni a; an member ka ni lo chung khan an Annual conference-ah te khan invitee tlem tê zingah min sawm a, kei lah pek chuan kei tak emaw intiin an Constitution amend turte kha ka lo sawi ve chiam chiam a! Member ni chhunzawmin kum 2001 khan Committee member-ah min ruat ta a, 2003-ah Secretary zingah telin 2005-ah chuan General Secretary ka ni chhunzawm ta a ni.
Kum 2012 thleng Pu Dunglena hi President niin kei GS ka ni ngar ngar a, kum 11 chhung kan inkawp a nih chu. Mizoram Science Society-ah hian kum 2021 aṭang hian President ka ni ve leh a; ani hi Adviser-in a la awm chhunzawm zel ta bawk. Mizoram Science Society-a kan tihho chhung hi kum 20 zet a nih ve chu. Kum 2001-ah Mizoram Pollution Control Board Chairman atan ruat a ni a, kei Member Secretary ka ni chhunzawm ve leh ta bawk a. Kum 10 zet Board-ah hian kan inzui leh a ni. Ani anga thawhpui nasat hi ka nei awm lo e. Kan inngaina tawn hle reng a ni.
Pa lian, hmelṭha vuah mai, langsar tak, officer hmasa leh Secretary hial nia pension thei a ni a, ami uap a na awm mang e tih tur a ni. Mahse, chutiang a ni hauh si lo. Pollution Control Board-a Chairman-a an rawn ruat tirh hian, “Mimal motor ka nei a, motor ka mamawh lo, driver erawh chu min pe ula,” a ti a. Mak hi ka ti hle. “Motor min rawn pe nghal rawh u,” a tih ka lo rin ruk nen chuan. Heta ṭang hian ka ngaina nghal a, ‘mi pamham a ni lo tawp mai, kan inmil dawn e,’ ka ti rilru a ni. Kum 10 Chairman a nih chhung khan ama motor a hmang ngar ngar a ni.
Kan office kalphung min siam remsak a, hnathawh dan tur (work culture) ṭha deuh mai min tuhsak a, chu chu, “Board kan ni a, sawrkar hna thawh dan Indian system buaithlak zet hi i ching ve lo ang u, mi tinin a ṭul apiang eng hna pawh kan thawk ang, hna bik chu nei ṭheuh mah ila a hunah chuan officer leh ‘cer loh sawi loh tur,” a ti a. Kan ching hlen ta. A ṭul chuan officer pawhin chhuat kan nawt mai a ni. Chu chuan kan efficiency a tisang a, indaih lo hle chung pawhin hlawhtlinna kan neih phah ṭhin. A hah erawh chu kan hah phah. “Hna thawhah hian hmingchhe lo hmingṭha chuang lo hian engmah ti vak loin a awm theih a; hma sawn tur erawh chuan thil thar ruahman a ngai ṭhin. Hlau hauh loa ngaihtuahna fim nena tih tur a ni. Mahse tihsual theih a ni a; thil ṭha duh vanga vawi khat tihsual hi hlauh tur a ni lo a, indiriamna tur pawh a ni lo. Inzirnan hman tur a ni. Tihsualna ngai chiaha tihsual nawn erawh chu misual zia a ni,” a ti a, hei hian kan hna thawhna kawngah min hruai mai ni loin mimal nunah pawh min kaihruai nasa hle a ni. He principle avanga kan hlawhtlinna hi tam tak a awm a ni.
Mi a ring thiam a, mi thiam nia a ngaihte hman ṭangkai a thiam em em bawk. Chutiang hunah chuan ama duh dan dana min hruai tum loin ‘kei aiin in thiam a, in kutah awm rawh se,’ a ti mai ṭhin. Mi hmasa, hotua awm tluanchhuak ṭhak a ni nain pawl anga thawhhonah a intilal ngai lo a, thawhpui a nuam hle.
A inzir peih a, a pension hnu daih thlengin dan kalhmang te, budget kalphung te hi a zir ngat ngat ṭhin. Pollution control dan harsa pui pui thleng hian kum 70 a nih dawn thleng khan a la inzir peih a ni. India ram pum huap Pollution Control Board Chairman leh Member Secretary te Conference kan neih ṭumte pawh hian a chhuanawm ṭhin hle a ni.
Kan innelin kan inngaina bawk a, a hauh pawh ka hau ngam a, thurawn pawh ka pe ve ṭhin. Ṭum khat chu mi pakhat inleng kan nei a, a harsatna sawi kha a ho em em mai a, Pu Dunga pawh chuan ho a ti ngang a ni ang, “Khatiang ho lutuk, buaipui tham a nih loh chu,” a lo ti mai a. A hnuah ka hau a, “Ka pu, miin harsatna neiin an lo kal a, ho hle mahse an tan chuan harsatna a nih miau avangin ‘a ho’ lo tihsak tawh suh. An rilru a na zual mai mai. A hoh pawh leh sutkiansak a awl a, an lawm mai alawm,” ka ti a. “A ni tak maw” a ti ve mai a. Lawm takin a pawm ve niin ka hria.
Ruahtui khawl lam kha a tuipui hle a, hnam dang zingah Mizorama kan tih dan chanchin a sawi ṭumin, “A hrisel tawk lo ang, mineral pawh a awm lo ang,” an lo ti a ni awm e. “Min en ula, kei hi ruahtui ringa khawsa ka ni a, ‘living testimony’ ka nih hi,” a ti a, amah lah kha a sar vuk mai si a, vaiho pawhin sawi belh vak ngaihna an hre lo a ni.
Er Dunglena hi mi tak a ni a, engkim uluk taka zira chhut mi, huaisen, thil ṭha nia a hriat chu uluk taka ngaihtuaha ti ṭhin a nih avangin a hlawhtling reng a. Ram leh khawtlang tana a sulhnu hnutchhiah hi a hlu a, Zoram siam ṭhatute zingah hian a thawh hlawk ber pawl a tlingin ka ring. Hetiang mi Zofate zinga a lo awm hi a hlu a, kan chân ta erawh hi chu ngui ruaina tham a ni. A sulhnu avanga nung reng turte zinga mi erawh chu a ni ngat mai.
- C. Lalduhawma