Thinrim leh tharum thawh
Mizoram nawm êm êmna pakhat chu tharum thawh âia phun lungâwi kan la thlang zâwk zêl thei hi a ni. Thil ṭha duh mi ṭhenkhatte’n mizote hi chu kan nêp lutuk, thil dik lo a thlenin kan phun kan phun a, kan phun lungâwi leh mai ṭhin an ti ṭhin. Phun lungâwi hi mâwlthlâk leh nêpthlâk ang deuha lan châng awm bawk mah se a lehlamah chuan thil ṭha tak a ni ve tlat. A kristian phian leh nghâl. Lungâwi loh leh thinrim chânga phun lungâwi emaw sawi fel emaw âia tharum thawh leh kut inthlâk kan thlan zâwk hun hunah he ram nuam tak hian a nawmna a hloh ang. Ram dangah chuan an lungâwi loh chuan tharum an thawh a, thil an tichhia a, an inthat a, ngâiah an nei a, a pawi ṭhin.
Thinrim leh thinchhia: Mi pângngâi tu pawh kan thinrim thei vek. Thinrim thei lo chu mi pângngâi lo tihna. Thinrim theih hi mi pângngâizia a nih lâiin thinchhiat erawh hi chu mi pângngâi lohna a ni thung. Mizo pa tê lam chi hi thinchhe bîk anga ngaih kan ni a, mahse, zâidam deuh deuh pawh kan awm ve tho. Tin, zâidam tlângpui anga kan ngaih pa lian deuh deuh zîngah pawh thinchhe tak tak kan tam ve tho. Hmeichhe thinchhe tak tak pawh an tam.
Wayne Rooney thinchhiatzia kan hria. Red card a hmu fo. Mahse, an enkawl a, a reh mai. Tlêm lai deuh khan SBI main branch-a thawk pa tê deuh mai pakhat kha a’n thinchhe mai mai khawp a, a dâwrtu zawng zawng kha a lo bauh fâi vek a ni ber mai. Miin thil an tihsual palh chânga thinrima i va mâwl ve ti nghâl ṭhinte pawh kha mi thinchhia an ni tlângpui. Thinchhiat lutuk hi rilru pângngâi lohna a nih avângin psychiatrist pana inenkawl a ṭha.
Thinrimna tûr a tam: Rilṭam hian thin a chhe duh khawp mai. Dikna, rinawmna leh rilru hrisêl awm lohna hmunah lungâwi lohna tûr a tam. Ṭhenawmte vawk vulh, ui vulh, âr vulh, tui chhe paih, bawlhhlawh paih, êk in chhia, furniture workshop, lirthei workshop, steel fabrication work, factory hrang hrang, school leh hostel ang chite kha ṭhenkhat tân a ninawmin a thinrimthlâk thin ngawt ang. In bul kawng sira mi
ṭhenkhat ruih neia ṭhu khâwma titi vak vak leh lirtheia chak mangkhêng leh bengchheng thei ang bera tlâna, âu vak vakte pawh an ninawmin a thinrimthlâk ṭhin ngawt ang. Hna thawhna hmun leh mi hrang hrang va dâwrna hmunahte pawh thinrimna tur a tam mai. Kohhran, sorkar, company leh NGO tih vêl thil tih dânah pawh lungâwi lohna tur a tam ang. Mahse, thinrimna leh lungâwi lohna hi tharum thawha thâwi dam chi a ni si lo.
Mihring leh phuba lâk châkna: Lemchan kan en a, a changtunu an pâwngsual a, kan thin a lo rim hle a, phuba lâk kan châk hle. A changtupa chuan misualpa kha nikhua hre lo khawpa a’n sawisa kha chu kan lungâwi êm êm a, kan thaw huai a ni.
Football inkhêl kan en a, kan ṭan lam te’n goal an thun hian lehlam pâwl ṭantute kan dêu ṭhin a, lehlam pâwlin an han thun ve leh a, phuba la nghâlin ngeiawm lutukin min dêu lêt leh nghâl a. A tharum thawh leh thawh lo zâwnga phuba lâk kan châk hle. Chumi chuan khatia thil a tih avâng khan hla deuhah transfer ang, khatia min ṭawngkhum avâng khan tihsak miah lo ang, min pêk ve loh avângin pe ve lo ang, min ṭanpui loh avângin ṭanpui bîk lo ang ti zâwng hian phuba lâk zêl hi kan châk ṭhin. Mihring rilru-ah hian phuba lâk châkna awm mah se Pathianin a phal tlat lo.
Tharumin tharum a hring: Mahatma Gandhi ropuina pakhat chu tharum a thawh duh lo hi a ni. Tharum tel loa thiltih hi a zahawm a, ṭan a hlawh bîk. Mahse, tharum a tel hian a tuartu hi dik lo hle mah se khawngaih a hlawh tlat zêl. Thlavâng hauhtu an awm thuai mai. Tharum hian tharum vêk a cho chhuak ṭhin. Kan ṭhian pakhat zakzum leh ngâwichâwi deuh mai chu miin kut an lo thlâk a, a ngawihsan mai tura kan ngaih lâiin eng hmanrua pawh hmangin ka bei lêt dâwn, an thi lo a nih chuan an vânnei hle a ni ang a ti bur mai. Rin phâk bâka nasaa beih lêt a tum tlat avângin kut thlâktute’n ngaihdam an dîl hial a ni.
Tharum hian tharum vêk a cho chhuak ṭhin a, chuvângin, tharum thawhna hi khawvêl pawh hian a duh lo êm êm a, a dem nasa thei hle.
Tharum thawh nghawng ṭha lo: Tharum thawh hian nghawng ṭha lo tak a nei fo. Tharum thawh kan chîn hian kan tu leh fate bâkah khawtlângah tharum thawh châkna chi kan tuh a, a ṭiak duh hle a ni. Mi dik lo, min tithinrim apiang tharum hmangin bei fo ta ila, Iraq, Afghanistan leh Pakistan ramte ang hian kan ram hi thisen luanna leh tualthahna ramah kan siam thuai mai ang. Nunna pawh kan hlut lo ang. Lungâwi lohna leh thinurna kan neih chuan a thu-in sawi fel tum ila, a nih loh paw’n dân hmangin chin fel tum zâwk ila, dân hian ro min rêlsak zêl mai ang. Dân rorêlna hi dikin rintlâk bawk sela.
Thinrim avânga tharum thawha kut inthlâk hi thil ṭha lo tak, a hnua buaina lian zâwk, pawi lian zâwk, inchhirna leh mualphona min thlen theitu a ni. Thinrim avânga ṭawngkam ṭha lo kan chhâkchhuahte kha a lâk lêt theih tawh si lo a, a pawi ṭhin. Thinrim avânga lirthei, TV, laptop leh mobile phone man to tak tak tihchhiat ang chite kha a âtthlâk a, a hnuah inchhîr a awl. Chuvângin, thinurna hi thunun zêl ila, Abela u Kaina angin tharum thawh i chîng lo ang u.
- Miltona, Vaivakawn