Sikul dinhmun hlankai ngenna hi...
Sikul dinhmun a sang zawka hlankai te, Sub-Division District a hlankaite hi sawrkar tan a hrehawm lo hle awm e. Mahse ram leh hnam dinhmun sum neih dan a zira tih chi a ni tih chu hriat tlan a ni. Ram dinhmunin a zir loh thleng thlenga hlankai chu harsatna nasa zawka intukluhna a ni thei.
Kan education pawh hi 1990 vel lai khan High School leh Middle School te deficit a an awmin sum sen a tam tho a, sorkara hlankai nise tih a ni. Thil lawmawm tak a ni.
School dinhmun hlankai danah hian eng dinhmunah nge? Engzat nge tih te ngaihtuah a ni a. India ram state tam ber chuan sorkar school tam tak dah aiin sorkar leh mipui ṭang kawp Public Private Partnership (P.P.P) a ṭha an ti.
Khatih hun lai khan Assam pawhin sorkar school chu sub division khatah High School pakhat leh Middle School pakhat awm se an ti a. School dang chu Provincialised school (School ram leh a building, furniture leh teaching aid etc. mipui ta leh mipui kut nise, thawktu tur sorkarin pe se tih a ni).
Khatih lai khan Assam-in Sorkar school 56 vel chauh neiin an insawi a, Provincialised School erawh sang tel an nei. Mahse keini chuan full fledge Gov't hi a ṭha ber, a hna khat, a handam kan ti a. Mipui lawm zawng berin sorkarah a hautak berin kan dah ta a. Tunah High School Gov't 199 leh M/S 550 vel kan ni a; Deficit, Aided tlemte kan nei a, sorkar tan tlin a harsa ta. Result lah Gov't School a ṭha lo zawk ṭhin si a. Zirlaite tan a ṭha ber tur ngaihtuah fo a ṭul.
Revenue District 8 kan hawng a, District tinah DEO, Sub Division tinah SDEO kan dah a. School inspection titu awm lovin kan inthen ta mai mai a.
Meghalaya sorkar population kan let thum vel lai chuan sorkar High School 29 chauh an duh a. Nagaland chuan hnam hrang leh ṭawng hrang kan tam lutuk, a loh theih loh tiin 110 an nei. Keini state te ber leh rethei berin 199 kan nei. Sorkar school kan duh luat avangin Adhoc grant in aid a kal kan harsat phah. Elementary Education kan neglet (thlandah) phah a nih hi.
School dinhmun sanga hlangkaitu party sorkar tan pawh hun engemaw chhung mipui lawmna siam a, harsatna nasa zawka in hnuhluhna a ni thei ang.
Kan kal zelna atan pawh sorkar school uar lutuk lova, mipui leh sorkar ṭangruala school enkawl hi result pawh a ṭha duh. State dangte pawhin an tih dan niin a lang. Mipui mamawh leh sorkar sum neih dan a zira School chi hrang hrang enkawl nise. Tuna school chawikan diltute pawh an lainatawm hle. Chumi rualin sorkar hian school enkawl dan mutual zawk siam ve bawk se.
Tuna harsatna tawh pawh hi tun hma school upgrade dan mumal loh hrinchhuah niin alang. Votge zawnna ni lova mumal (systematic) taka kal a ngai.
- V.L Nghaka