CHHUANMANG POLICY

7th pay kan sawi ta sa sa a, khawnge kan ti leh teh ang. Heti reng renga mipuiin sum kan atchilhna, kan hruaituten mipuite dinchhuahna tur policy ṭha siam duh si lova, sum tlem te tea thlem lungawi theih tur tawk leka min siam reng na hi ‘chhuanmang policy’ chu a ni. Kan ram hmabak hi ngaihruatna pawhin thui tak hmuh theih a ni ta lo hial em, hetiang mai maia kan kal chuan thui chhui tur awm lo hian kan hmabak a thim a, chimralin kan awm ang a, kan rem diak mai ang tih a va hlauhawm em!

Kan in zirtirnaah ‘Hlawh pe la, chu mi hnuah a taima ang’ tih ni lovin, ‘Hna thawktu chu hlawh hmu tlak a ni’ kan ti fova, mahse kan ramah chuan thawh a hmain pawisa kan sem a, sem zel kan la tum bawk, a hrin chhuah chu ṭhatchhiatna. Kan dinchhuah pui dawn lo a ni tih hre reng chung siin sem policy an rawn hmachhuan a. Chu mai duhtawk loin kan ram pachhe tak chungpikna tizual tur tingin 7th pay hman kan la tum fàn a, khawnge ram hmangaihtu hi tih mai a va han awl em. Bible chuan nu leh pate chu, an faten thu an awih theihna tur a nih chuan zilhhauva vaw turin a hrilh a, mahse kan ram hruaitute chuan siamṭhat tuma vuak chu sawi loh, tlachhe zel turin an buatsaih ta zawk chu a nih hi. Hmangaihna tel lo chuan kan ram hi a dingchhuakin a intodelh tawh dawn lo tih hi hriat a va hun ta em.

Kan ram in leiba kan ngah thu te, thawhchhuah kan neih tlem thu te kan hre vek a, kan engineer te siam kawng leh lei a tlo lova, kan doctor te thiamna in Mizote natna min tidam zo lova, zirna in heti zozai leh training chhuak zirtirtu hlawh pek sen loh khawpa tam nei si hian zirtirtu ṭha pana phai kal a ngai fova, phaiah kan ṭhalai ten hnamdang an kawp a, Mizo min ti hmingchhia kan ti a, mahse chumi sukiang tur chuan kan ramah hmalakna a awm chuang si lo. Sawrkar pisa tam zawk hi a hun taka pisa kai hman lo leh a hun hmaa pisa bang an ni bawk. Mizo politician-ten ‘family first’ policy an hmang emaw tih tur a ni ta. He ti chung hian hlawh sang zawk peka hma an sawn thut kan beisei em ni? Ram hmangaih vanga hna thawk lo chuan hlawh san vang hian ram a hmangaih thar thutin a rinawm lo.

Retheihna khur aṭanga kawl eng thlir mipui lah hian mahni kut kawiha hlawhtlin aiin a thlawna sem kan ngai hlu a, vawiina cheng tlemte kan dawnna tur leh contract fahrah te te kan hmuhah kan lungawi a, kan tu leh fate nakin hun tur kan ngaihtuah pha si lo. Sum hmuhna tur a nih chuan mi dik lo pawh kan thlawp tlat zel zawng a nih hi. Ram chhiat chhan hi ram hruaitute mawh a ni vek lova, mipui hian mawh kan phur nasa tih kan hriat a va ṭul tehlul em. Hruaitu ṭha nei tur chuan mipui kan ṭhat a ngai a, kan phu tawk lek hruaitu kan nei zel a ni tih hriain, hruaitu ṭha, ram hmangaihtu nei turin mipui kan insiamṭhat a ngai ta takzet a ni.

Kan fate kan hmangaih ti chung hian kan fate tana khawvel chhenfakawm siam kan tum lova, zirna inah aikal mai maiin kan fate an zirtir pawhin kan lungawi tho a. Sawrkar lahin a hnathawktu aikal late hre reng siin sawiselna a luh loh chhung chu a haider lui tlat a, a hlauhtlawn ta a nih ber hi. Sawrkar pisa hrang hranga aikal latute hian ram pawi an khawih tih hi an hriat fiah a ngai a, dan lova aikal late hi kohhran leh khawtlang in kan en hran a hun viau tawh a ni. Thawhlawm thawh tam vanga thil dik lo titute kan en liam a, kan khawi ngam zel chuan kan ram leh hnam hian kan kristianna hi kan la tlukpui mai ang tih hi a hlauhawm hle.

Kan thlaitharte lei duh si lo hian sum tlem te te min sem a, an sem leh sem an tumte hi kan thlai lei nan min hmansak ta sela, thingtlang pa chuan kan dinchhuahpui ngei ang le. Kan thlai chin thiam sate lei duh si loin a hming pawh kan lam thiam mang loh leh a rah pawh kan la hmuh ngai loh thlai ching turin min rawn ti lawi a. Kan hlawhtlin palh an hlau a ni ber mai lo maw? Fur ruahtui tlak chhung rei vanga kawng siam a harsat thu an sawi mek lai hian, fur laia phun tur thlai ten fur pelh hnuah lo neitu kut a thleng chauh lawi a, thingtlangpa thluak hian kan lalte rorelna hi a hrethiam phak mawlh lo a ni.

Kan ram hian hmangaihtu angai takmeuh a ni, tun leh tunhma a kan hruaituten an hmangaih lo hulhual e chu ka ti lo, kan sawrkar hnathawkte pawh in an hmangaih lo ka ti hek lo. Amaherawhchu, an hmangaih dan hian ram a dam zo ta lo a nih ber hi, hmasawnna duangtute ruahmanna lahin kori a tu tak tak si lo. Chutiang bawkin mipui hian kan zir hek lo, insiamṭha lova kan kal zel chuan he ‘chhuanmang policy’ hi kan la ralpui ngei ang.

- Lalramhmuaka Fanai