Written by
Rualkhuma Hmar

Bru laklet leh hi Mizo hnam tan a la pawi ang

Kum 1997 khan Mizorama Riang/ Bru te anmahni duhthuin Tripura-ah an pem thla a. Heng mite hian 1998 MLA leh 1999 MP thlan khan vote an thlak lo, Long Term atana Mizoram pawlh dal kan nih theihna tur thlir ranin ECI chuan dan hman remchang lo, The J&K Representation of the People Act, 1957 min barh luiin Bru ho vote 4265 lai Tripura-a awm chu vote an neih tir a. Mizoram sorkar lah chuan hnam hmakhua ngaihtuah lovin central aṭanga thu lokal chu i-he lovin an lo zawm ve leh mai bawk a. Bru lak let leha vote neih tir hi behchhan a awm loh dan leh a lak letna process atana sum tlafual kan it ve vang mai mai a lo phur pui kan nih kan rin thu ka ziak tawh bawk.

Kumin ngeiah pawh mipui leh sorkar kaih harh nan dengkhawng deuhvin ka rawn ziak leh tawh a. Tunhnaiah phei chuan kaih harh a hnekin NGO pawhin Bru laklet an remti tih kan lo hre ta zel a, Vanglaini (20.07.2018) Front page-ah Bru lak let tur tih kan lo chhiar leh a. Hmana mi 4265 khan tunah chuan sing thum chuang anni ta. Chhungkua pawhin 5000 chuang an lo tling ta. Hmanni lawk khan Central leh Tripura, Mizoram leh Bru ten MoU an ziak leh ta pang mai. Chutah, chhung tinin Rs. 6,00,000/- ṭheuh leh ram hectare 5 ṭheuh pek tur tih leh thlatin hlawh a thlawna pek tur tih te a lo ni leh zel a, buhfai tam tawk nen.

Tripura CM chu keini lam chuan kan khan lo chai chai hle. Tripura pawh India ram tho a ni a, kum 20 an lo awm tawhnaah hian an duh ang ngeiin inbeng belin vote nei mai sela a tawk a ni mai a, chhawmdawl an ngaih leh an awmna state sorkar (Tripura) kaltlangin central chuan chhawm­dawl mai rawh se.

Assembly Session-a Home Minister thusawiah khan Bru laklet velna (process etc.) atan nuai 900 kan seng/ hmang tawh a tih kan hria. Tuna taka MoU kan lo zu signed ve leh ngawt pawh hi Bru lak let velna sum tlafual tuten emaw kan thlahlel a nih ngawt loh chuan a chhan dang puh tur a vang hle.

Bru hote hi an lo huangtau zel a, nakinah chuan Autono­mous District Council te asin an la demand leh ang ni. Kum 1972-ah ṭul lo puiin Chakma Autonomous District Council kan lo pe tawh a, kan vote duh avangin; tunah chuan hling lian tak, a khat tawka zirlaite chet hluaina an ni der tawh.

Vawiinah Bru lak let lehna pawh hi kum tam a vei hmain hling lian tak ala ni ngei ang, NGO leh zelin an remti hi a mak ngawt mai. A process na sum an it ve zel em ni ang han ti dawn ila, chu em chu kan ring phal si lo. A chhan puh tur dang a vang si.

Mizoram mi dik tak lak let tur te chu kan ti tak nain kan thliar peih ang emaw chu. Kum 2013 khan Bru ho Relief Camp-a awm chu 11243 an ni a. Kum 4 chhung lekin 30000 chuang an ni leh daih tawh. An punna rate hi 163.61% a ni daih. Heng zozai hi Mizoram mi dik tak an ni thei ang em?

Kum 1954-ah Chakma Mizoram-ah voters 5 (3 male+2 female) an awm a. He mite leh an thlah te chauh hi Mizorama awm nghet tur Chakma te chu an ni. Tunah chuan Chakma sing riat an awm daih tawh. Nakinah chuan Bru ho pawh hetiang hi an la ni ang a, min zuam telh telh ang a, Central-a BJP an sorkar leh reng phei chuan vote bank atana hman tumin an rawn vulh lian zel ang. Proper Mizo pawlh dalna tur bawk.

Kum 2010 aṭangin Mi­zoram sorkarin Bru laklet tumin a bei tawh a, an duh lova, "last and final Bru tribal repatriation process" an tihna a rei tawh. A rei poh leh a dik lo an pung zel ang a, tawpin tai a awm lovang. Ram hmasawna tur atan thawh tur a tam tehreng nen Bru hruai kir buaia kan buai atalangin kan khawlo zo dawn.

Chuvangin, he Bru lakletna hi tuna MoU aṭanga an inhnuk dawk ta hlauh hi remchanga lain, i titawp hmiah ang u. Tunah lokir hmasa ten demand an nei ve leh ta.

Assam rama Dimasa buaia raltlan Hmar hote Vairengte leh Bilkhawthlir-ah chhungkua 200 chuang zet an awm. In benbelna tur cheng khat mah an dawng ve lo. Engatinge Tuikuk te hi kan vulh vak vak bik ang? Sum chalai tur a tam vang mai mai a ni lawng maw?

A duh chu anmahni rem­chan dan danin lo pem ve mai sela, sorkar leh NGO tena lo buaipui phili vak hi i bansan hmak ang u. Bru lakletna tura sum chetla vel hi tumahin i it lovang u. Dan lama ṭanchhan tur in hriat duh chuan Ukil 300 zet zingah rawn theih an tamin ka ring.

Kan Hnam hmakhua kan ngaih lohva, hmuihmer thla­hlela kan phek buai chuan kum 30 a vei leh chuan Kachari ang kan ni mai palh ang e. Shillong boruak te khu en teh u.

- Rualkhuma Hmar