KRISMAS & KUMTHAR A ZÛZI EM NI?
Covid-19 hi chuan hringnun a van chawk buai hneh tehlul êm! Khawvel khawii lai hmunah mah hian nunphung pangngai (normal life) hman theih ni ta rêng rêng lo mai chu aw! Amah Pu Hawla tihdan takah "A zung nen lam phawi chhuaha han phoro vek theih ni se'ng chuan nunphung panngaiah kan letleh mai tur le!" Mahse, chutiang chu a ni thei hauh si lo; chuti ahnehin hripui thawh thumna bakah Covid-19 hri inthlakdanglam thar ber Omicron pawh October 2, 2021 khan Karnaka-ah mi pahnih hmuhchhuah a ni leh nghal pang kha a ni a. Tunah phei chuan Omicron hrivei sang chuang fe an awm leh ta. Nunphung pangngaia khawsak chu a la hlat hmel hle mai! Mahse, a taka kan tawn a ni miau bawk si. Insaipuka han invaupum chiama sawt chi lah a ni der si lo.
Kan nghahfak hunpui
Kum tin kumpuilingleta kan nghahfak, Isua Krista pianni anga phuahchawp December 25 leh Pathian hun ruatte leh Dante tidanglama kumthar phuahchawp January 1 chu kan lo hmang liam leh ta a. Hunpui hlimawm leh nghahlelhawm tak ni mah se nikum leh kum hmasa lama kan vailam dan kher kher kha erawh chu ngaia ṭap zankhua zak zak an awm kher lo mai thei. Covid-19 hripui nena lungrual taka Biak in leh zãikhawmnna in lamtuala a biling a balanga lãm thaia han heiden rial vel chu nuam kan ti tlang vak lo niin a in lang.
Lal Nimrod-a'n a thih hnua ni aṭanga a mite a kan dante leh a thlarauvin a nupui thihsan vãnlalnu, Semiramis-i rawn rãia fapa a hrin sak leh hnuhnawh, Tamnuz piancham kum tin December 25-a Rom milem be hovin an lawm ṭhin, elsên nana entawna AD 336 aṭanga Kristian kohhran hmasate'n Pathian fapa Isua pianni anga ngaia dãwt tih hre reng chunga tun thlenga kum tin December 25 kan hmang ṭhin hi; Rev. leh Pastor, Evan, Kohhran Upa leh rawngbãwltu zahawm pui puiin kawrchung suit nawh khawng tle zek zawk ha chunga mahni Biak in pulpit ṭheuh aṭanga Pathian nung leh kohhran mipuiho hmaa Isua pianni ni ni ûk lo pui, timna nei miah lova huai taka dãwt hmanga- "Vawiin hi Chhandamtu nausên Isua Bethlehem bawng in tlawma a lo pianna ni a ni a, hlim takin nãu piang i lãwm ang u" tia an au piap piap ṭhinte chu hripui lêng avangin duh anga au phurpui chiam a har zo ta!
Chutiang bawkin, Pathian hunbi chhiar dan dik tak Bible kalendara thla khatna Nisan/ Abib (anno mundi) ngainëp a, Pope Gregory XIII-in kum 1582AD aṭanga gregorian Calendar a siam chawp van thla fang dê leh tahrik nen inmil thei lo chung chung hmanga Pathian kumthar Nisan/ Abib ni 1 pawh ni hlei lo, Rom milem pathian Janus hming chawia January tia phuah zui tãk, kum tin January ni 1 apianga Rev leh Pastors, evan, kohhran upa leh rawngnãwltu zahawm pui puite'n Pathian nung leh kohhranho hmaa dãwt sawi pawisa miah lova- 'Vawiin January 1 hi kumthar ni duhawm tak a ni a, dam taka Pathianin min han hruai thleng leh ta hi a va lãwmawm êm, theihtawp chhuahin kumthar i lãwm ang u' tia ring tak taka an ãu piap piap ṭhinte pawh chu hripui avangin ãu phûr chiam a har zo ta bawk.
Jeroboama principle!
Israel hmar lam lal Jeroboama-I khan kum 22 chhung c. 931 – 910 BC ro a rel a. A pa hi Nebat a ni a, a nu hi Zeruah a ni. A nupui hi Ano niin a fa chu Abijah a ni. Amah hi Ephraim hnam a ni a; Israel hmar lam Tirzah hmunah a boral. Lal hrohrang na leh pawisak nei lo, Pathian zah lo tak a ni a, Pathian aiin milembiakna ngaisangtu a ni. Pathian hunbi ruat pawh huaisen taka suan sawt ngat ngam a ni.
Tin, Jeroboama chuan Judai rama kut an neih ang bawkin thla riatna, chu mi thla ni sâwm leh ni nga ni chu kut niah a ruat ve a, maichâmah chuan a han kal a; Bethel-ah chuan a bawng no lem siam hnêna inthawiin chutiang chuan a ti a ni: tin, a siam hmun sâng puithiamte chu Bethel-ah a dah a. (1 Lalte 12:32)
Pathian chuan Baibula thla sarihna ethanim@tishrei ni 15-ah Ami Israel fate tan Bãwkte kût a ruat a; chumi entawn chuan Jeroboama khan thlasarihna ata thla riatna Bul thla ni 15-ah ama thuin Bãwkte kut phuahchawp siamin Pathian kûtni suan danglam tumin a bei nasa hle a, mahse, a hlawhchham lailet der nia!
Kristian Kohhranhote hian Jeroboama hnung kan zui kan zui mek a ni lo maw? Ngatinge milem pathian biak dan entawna thil ṭul lovah kan in ham buai kum tin mai ṭhin le? Isua pian champha hraitrengna ni leh lawmna kan hmang duh a nih pawhin September 11 @ Ethanim 1 Bible code aṭanga chhut chhuah tal hi hman ãwm tak, ni lo baksak lutuk kan hmang te, Bible kumthar hun ni lo baksak kan hmangte hi a dik tak kan hmang duh a nih rau rau pawhin Pathian hunbi ruat anga thla khatna Abib@Nisan ni 1 emaw hmang ta zawk mai ila Jeroboama principle kan bansan tihna a ni mai tur!
Mahse, berampute'n khuarkhurum mawng nei lovah an beramte hi min chetsualpui dawn a ni ngei ang.
Hripui lên hmaa hlim taka a biling a balanga insaipuk chunga khuang tê leh khuangpui chum chilha dãrbenthek leh rimawi, ri thei chi tin reng nena hlim thei ang bera sap pop group-ho khuang ri aia mi hip zawk leh lungkuai zawk, rãl khat hla deuh aṭang pawha Krismas, Kumthar zãikhãwm thãwm hriat phãk ri tluk tluk leh solfa zãi rem thãwm rimawi tak tak hriat tur awm ṭhinte leh veng tina hãr mei khûk leh ruai sa bél rimtui tak takte leh in tina karawl thawmte lah hriat tur awm tawh lovin hripui avangin a zûzi (lapsed) zo vek a, a reh ṭhuap ta mai chu a ni a; a lunglênthlak danglam duh ve fû mai!
FIMKHUR A HUN E!
Tu huat atan emaw, tu kohhran mal bil bik emaw sawiselna vang ni lovin Pathian hian rorelna dik tak (justice) rawn hmangin À rawn kengkawh ngei dawn a; chutih hunah chuan, *A fapa pianni ni lo puia pianni anga lo sawi piap piapte, leh kumthar ni lo pui kumthar anga lo puan khawl khawlte* hi Pathianin rorelna dik (justice) a kalpui tak tak dawn a nih chuan phat hulna tur a vãng ngawtin a rinrawm. Eng ni pawh Krismas leh kumthar atan emaw lo hmang pawh ni ta ila, pulpitah dãwt sawi zui nan hmang kher ta lo ila a engthãwlthlak deuh tur. Mahse, hre reng chungin dãwt kan sawi ṭalh ṭhin a nih hmel hle mai. Dãwt sawi hmangte chu vanram kai lo tur zingah chhiar tel kan ni ngei dawn si a! Hetiang renga dãwt pawh pawisa lova kan khawsa chho zel a nih chuan Pathianin kan chunga ro A rêl hunah chuan inchhir a sãwt dawn tawh si lo.
Chuvangin, mi tinte hian kan ni tin nun dan hi fimkhurpui hle ila, takna leh dikna nen Pathian ring tlat chungin hma lam i pan zel ang u. Kumin 2022 aṭang chuan Krismas leh Kumthara zûzi tawh lo turah ngai ila. Hlim taka hripui lên hmaa krismas leh kumthar kan hman ṭhin ang khan kum tin hman leh theih kan beisei ṭheuh tawh ngei ang. Krismas leh kumthar chauh lo pawh Kohhran ni pawimawh chi hrang hrang pawh hripui lêng mêk avangin a khaihlak zo vek a, hengte pawh hi a pangngaia chhunzawm leh theih beisei ila. Khawvêl leh India rama sakhaw hrang hrang betute pawhin an sakhaw kût ni ropui leh ni pawimawhte duh angin an hmang thei lo tlang vek a, hripui lengin intluk tlanna ruamah min hnûk lut a, seol thihna thlan khur thimah mi tam tak hnûk liamin khawvel hringnun a sawpzi chiang hle mai!
A TLÃNGKAWMNA
Kum 2021 Krismas leh kumthar an her liam, duhthusam lo deuhin kan nawr liam lo thei lo; hripui nunrawng vang a ni. Phun phun mah ila inphun lungawi hleih theih a ni lo. Sum leh pai lam accounting ni se'ng chuan *Krismas leh Kumthar a lapsed* tih tur hialin hman lohin a liam tih theih hialin kan awm tlang ni ta berin a lang. Mizoram khawpui ber Aizawlin hunpui kan hman nawm loh chuan thingtlang lama kan unauho, uar tak leh hlim taka hman tumte pawhin kum liam ta zawngte kha chu an pha tawh lo niin a lang. Chhung tinte'n kumthar aṭang chuan rilru thar, thinlung thar puin insang mar ṭha leh ila, tumruhna nen a hma aia dinhmun ṭha zawk dai chho zel thei turin inbuatsaih thar sauh sauh zawk teh ang u.
- Dr. C. Lalrampana