Kan ram lui sanghate intodelhna atan

Kan state sawrkarin zu an khap lai khan social media lamah zu zawrh a ṭha, zu awm loh vangin drugs a hluar titute kha ka thiam tawkin ka hnial ve ṭhin a. Zu khap duhtute kha chu an ngawi hmak mai a. Ṭanpui ka ngah vak lo, Zorama awm kan nih loh bawk avangin ka hre thui vak lo nen ka ngawihsan ta a. Tunah an han zuar a, namen lohvin kan sawichhia a, an khap laia zawrh a ṭha titute kha chu an ngawi ve leh ta hmak thung a. Kan in sawichhiat chhawkin kan in sawi ṭhat chhawk vel mai mai ni berin ka hria.

Kan sawrkarin zu hi a revenue ṭhat em vanga zuar nia mi ṭhenkhatin an sawi lai hian, zu zawrh kan duh lo a nih si chuan sawrkar tana revenue nei thei tur kan ngaihtuah a pawimawh ta hlein ka hria. Kan state tana revenue ni thei tur thil ka lo ngaihtuah ve thin pakhat chauh tun tumah hian sawilan ka duh a. Zu ang em em a hlawk leh awlsam chu an ni lo mai thei a. Mahse revenue hmuhna tur thil kan ngah loh em avangin sawrkar tan hian research beih deuh chu a hun ka ti khawp mai.

YMA-in lui ṭhenkhat motor kaia li pakhata sangha an humhalh a, an hlawhtlin viau aṭang hian chhut ta ila. Kan ram lui sangha te hi kan ram develop nan ṭangkai takin a hman theih tih a chiang. Tuna YMA-in an tih hi a ropui lo tihna ni lovin, hei hi chu hmuhnawm ang deuh mai a ni a, kan ram economy-ah awmzia a nei viau lem lo. Mizoram hian lui tih tham tam tak kan nei a, kan lui sangha te lah an tui em em a. Humhalh chuan an pung thei chauh ni lovin an lian thei em em mai tih YMA-ten li khat chauh an humhalh aṭang hian a chiang. A tam lam chauh ni lovin an len theihzia pawh a lang reng. Chutih laiin phai lam sangha a hrisel loh ring chung chungin kan ei a. Khawlaiah kan zuar a, a chunga tho an han vaw perh thlawp thlawp, ti ila a ni ber a, mai hi chu rilru a dam lo a ni. Chuti chung chung chuan kan lei lo thei lo va, kan ei lo thei lo chu a ni ber bawk si.

Kan ram lui zawng zawnga sanghate hi humhalh ni se, lui pakhatah ngawt pawh hian chhungkaw tam takin sangha manin ei an zawng thei ang. Sangha humhalhna Dan fel takin siam a ni ang a. Chu dan chuan sangha manna len kaw zau zawngte leh an hmanraw hman theih tur te a huam vek ang a. A tui pai reng reng man awih loh tih a ni bawk ang. A lui dung in chan semin chhungkaw eng emaw zat lui pakhatah pawh an awm thei ang a. Chung mite lo chuan sangha man ve mai mai awih a ni lo vang a. Heng eizawnna tak taka hmangtute hian neitu chan chang takin mi dang, tur (poison) hmanga sangha hrai chingte chu an lo man zel tawh mai dawn a ni.

Eizawnna atana hmangtute hian sawrkarah revenue an chhung ve thung ang a. Kan ram lui zawng zawng hi chutianga tih chu ni se, sawrkar hian revenue tam tham tak a lakluh ngei ka ring. Revenue a hmuh bakah chhungkaw za tel fein eizawnna atana an hman theih chuan kan ram develop-na ropui tak a tling dawn bawk si. A mantute bakah a zuar chhawngtu tam tak an awm bawk ang a, kan ram lui sangha chu sumdawnna hlawk leh chhungkaw tam tak tan eizawnna tling a lo ni tawh mai dawn a ni.

Mizoram lui sanghate hi an pung chak em em a, tuikhuah tling renga sangha khawi ngai lovin kan ram lui thianghlim taka sanghate hi hmun dang aṭanga kan lakluh leh kan dil sangha te ai pawh hian an hrisel zawk em emin ka ring a ni. Rilru nuam leh ngaihngam takin kan ei thei bawk ang. Supplier ruaia a hran paa a chi lei a, dah ngai miah lo, senso engmah awm lo va, Pathian siam sa vek, keimahnin a hman dan kan thiam chuan kan ram ei leh bar intodelhna kawng atana hmanraw ṭangkai taka hman theih ni tur si a ni. Hetiang hian kan ram thil tam tak kan rula raw neih mai mai, ram intodelhna tur atana hman ṭangkai theih a awm ka ring.

Kan ram sa humhalh te pawh hi eng atan nge kan tih? eng vanga humhalh nge kan nih? ram hruaituten vision ṭha tak an neih vanga kan humhalh nge, animal rights kalpuitute avanga kan humhalh? Ram changkang zawkte chuan ram sa an humhalhin a kah hun (hunting season) an siam a, chung ram chhuak mite chuan sawrkarah revevenue an chhung leh ṭhin. US khuan Sazuk kah nan hian ni kaw chhung an hawng ṭhin a, ni kaw chhunga an revenue hmuh chu 1.7 billion te zuk tling thei a! Sa dang leh chung leng sava peltute revenue tling khawm nen chuan ava tam dawn em!

Mizoram hian Lo neitute buh leh thlai ei zotu atan leh mihringte tan pawh hlauhawm tur lek atan kan humhalh ang tih ka hlau ṭhin. Kan la chhunzawm zel dawn nia. “Naa chu ni sela heti hian a ti tur” tia Chhurbura’n Chengkek a kuai awna a thlah leh ṭhin ang chauh hi kan ni ang tih a hlauhawm khawp mai. Kan sawrkar hian thil tih chi tur a ni dawn em tih zir chiangtu pawl din thuai se ka ti ngawt mai.

- Commissioner Lalkiamlova, Tuikual South