Written by
C.V. Lalmalsawmi

Assam NRC leh kan hun tawng

Tun hnai ram chhung politics luah khattu lian ber chu National Register of Citizens (NRC) Assam-a en nawn leh siamṭhat a nih chungchang hi a ni awm e. Kum 1951 hnu lama NRC update hmasak berah hian Assam-a cheng mi nuai sawmli vel zet chu India khua leh tui an nihna finfiah theih a nih loh avangin tuilai rapin an awm mek a. An tehnaah chuan kum 1971 March 25 (Bangladesh Liberation war inṭan) hmalama Assam-a lo cheng nghet tawh zawng chu India khua leh tui dik taka pawm an niin hemi nemnghehna tur document an neih a ngai thung.

Mi nuai sawmli vel he register-a tel ve lo zingah hian chhungkaw khata member ṭhenkhat, nupui emaw pasal zawk emaw tel lo te an awm nawk hlawm a ni. Lehlamah chuan political theorist Niraja Gopal Jayal sawi dan takah hmanlai ata tawh India ram chu thil reng reng lehkha (document) a chhinchhiah thlap thlap uar tak kan ni ngai lem lova. Birth Certificate neih te pawh hmanni lawk aṭanga intihhmuh chauh kan ni. Mizo zingah pawh rambuai hunlaia in leh lo halsak tawk tam tak te pawh khan lehkha pawimawh tak tak chu an hloh nual ngei a rinawm.

Chutih rualin khawvel kalphung enin khua leh tui nihna (citizenship/ nationality) mumal tak neih a pawimawh chho telh telh niin a lang a. Tun, BJP sawrkarah phei chuan hei hian awmze thar a rawn nei chho mek niin a hmuh theih. Kan rin loh karah Aadhar Card (UID) chu a serh zinga a mei ang maia leklam a rawn ṭul chhova. Voter ID tel lo chuan Airport Security paltlang pawh a huphurhawm ru fu tawh. Cinema Hall-ah hnam hla (Jana Gana Mana) play hmasak ziah tur tih dan thar te a rawn chhuak a. Hindi chu sawrkar laipui ṭawng chuam (favoured language) a nih mekna hunah hian PM Modi leh Hindustan hmathlir chu India middle class nawlpui zingah hralh a tla sawt hle bawk.

‘Bharat Mata ki Jai’ ti thei lo Muslim bawngsa ei leh RSS ho ṭawngkam taka ‘ramdang sakhaw bia’ keini Kristian hnam tenau (minority) te pawh heng boruak inlumlet hian min tuam vel mek a. Chutiang karah chuan dan lo anga mi rama pem lut (illegal migrants) te chu a ram mite mita khanchhuk lian tak an ni chho mek a ni.

Assam bikah hian ‘illegal immigration’ chungchang hi kum 1970 chho aṭangin nasa taka buaipui a lo ni tawh a. Hei hi a chhan bulpui ber chu East Pakistan ni ṭhin, Bangladesh aṭanga an state chhunga pem lut/ khawsa an tam lutuk vang a ni. He hmalakna (movement) hian kum 1985 Assam Accord pawh a hrinchhuah phah nghe nghe. Hmarchhak state zingah Meghalaya, Mizoram, Tripura leh Assam te hian ramri thui tak Bangladesh nen kan inṭawm a. Mizoram leh Bangladesh ramri thui zawng hi km 180 a nih laiin Assam nena an inrina chu km 262 laia thui a ni.

India independence hnu lamah ringawt pawh Bangladesh aṭang hian hmarchhakah mi nuai za tam tak an rawn pem lut tawh a. Hengte hian kan ei leh bar, hmunhma, hna thawh tur leh thildangte min rawn chuhpuiin ram leilung fate nasa takin min rawn nek a. Kan ṭhenawm Tripura (British hunlaia Hill Tippera) te phei chu Bengali (Bangladesh aṭanga Hindu ral tlan leh pemlut) hovin an chimral titih tawh. A ram leilung fa tribal, Kokborok ṭawng hmang leh a dangte chu an state mihring zaa sawmthum vel chauh ni tawhin an 'identity' humhalh turin autonomous district chhungah an chen a lo ngaih phah ta hial a ni.

Citizenship 1955 Section 2 (b) ah chuan ‘dan lova rawn pem lut’ (illegal immigrant) chu ‘ram dang mi, India-a lehkha rintlak (thuneitute pawmpui) nei lova rawn lut ve ringawt emaw lehkha rintlak neia rawn kal, an cham theih hun pela cham’ tiin a hrilhfiah a. Kan ramri te hung ṭhat leh ven ṭhat an nih ṭhin loh avangin hetianga thuneitute hmuh loh kara rawn pit lut hi engemawzat an awm nitin reng dawn tih chu thil chiang sa a ni awm e.

Kum 1986 Mizo Peace Accord zara British ho hunlaia siam Inner Line Permit (ILP) dan kan neih chhunzawm, hmarchhak state dangte’n an awh em em hian eng chen chiahin nge ‘illegal immigration’ hi a lo dan theih tih pawh hi chik taka bihchian a ngai ta hle mai. Aizawl ngaihtuaha mihring la tlem em emna Lunglei veng lun zual ṭhenkhata vai dawr tam tawhziate saw mit tikham a va ni em! Heng vai tam tak hi Bangladesh aṭanga Assam lut rua Mizoram rawn lut leh chhawng an ni duh hle. Khua leh tui dik takte’n lehkha finfiahna tur mumal kan neih loh fo lai hian anni chuan sum leh fin kherek hmangin document ṭul an nei zung zung a. A lehlam takah chuan Assam NRC-a tel lo tam tak zingah pawh India mi leh sa an lo awm nual zawk maithei. Supreme Court ruahmannain insawifiahna hun pek an ni dawn a, chu chuan an dinhmun a ti chiang turah ngai ila.

Kan ei leh bar hmasawnna atan pawn lam mi hnathawk, sumdawng, lehkhazir leh khualzin tam tak an lo luh chu a ngai ngei mai. Mahse sawrkar hian ruahmanna fel tak a siam a, mipuite min finchhuah a, ramri venhimna kawngah hmalakna fing leh awmze nei kan neih loh chuan state dang duh loh chhia chhia hi kan khawm kan khawm ang a. Kan inthlahdah aleiah ILP nei state ber hian zuam kan hlawh ber mai ang tih a hlauhawm.

A tlai hma hian thuneitute leh mipuite, veng tinah NGO leh khawtlang hruaitute nen dan leh dun kan neihte ngaipawimawh chunga kan ṭanrual thiam a ngai hle mai.

- C.V. Lalmalsawmi