Chhiar tlem si, vak zau si!
Tun ṭum chu ka thupui thlan aṭang hian ka ṭhalai puite tana chona thar hmachhawn ngam pakhat tal an awm theih beiseina nen, tunlai nundan tlem a zawng han chhawp chhuah ve ka duh a, ṭhalai te zingah mi puitling tak tak awm mah se, a tam zawk te sukthlek erawh siamṭhat ngai a la ni tlat.
Phuaibuang pa, Pu T.C. Lalchunglura’n ‘Kan tunlai khawvel hi chu zat huai huaina khawvel a ni tawh’ a ti e an ti a. Kan khawvel hi a changkang tawh si a, computer age kha google age-in kan thlak tawh a tih loh theih loh.
Bazar turin, peih lo chung chunga bazar hmuna kal a ngai tawh lo, internet aṭangin mu chungin pawhin, kan thawmhnaw duh zawng, in chhung bungrua, Spandeal, flipkart, Jabong adt. heng site aṭang hian kan lei thei vek tawh. Chutiang khawvel changkang tawh taka cheng mekte hi kan changkang ve tawh reng em? Hei hi zawhna awm thei pawimawh tak a ni. Engtin chiah nge changkang hi kan teh ang?
Kan khawhawi a zau a, khawchhak leh khawtlanga thil chhuak thar apiang minute rei lote chhungin kan hre nghal zung zung thei a, kan hmu tam a, kan dai zau si; mahse, lehkhabu kan chhiar tlem leh lawi si hi rilru tibuaitu ava ni chiang em? Internet khawvel hian engkim kan kawtkaiah min dah sak a, kan duh hunah kan hmang ṭangkai ta anga kan ngaih lai hian a rukin kan nun a eichhe mek zel chu a ni si a.
Ṭhalaite kan vak zau si a, kan chhiar tlem si a, heta chhiar tia kan sawi tak hi chu lehkhabu a ni. Facebook, WhatsApp, Instagram adt. kan khawih nasa a, kan hlim pui viau lai hianṭhalaite nunah tih tak tak duhna a tlahniam zel a, he kan changkanna hian kan incheina (fashion) thlengin min run a. Mizo ṭhalaite nuna hnehna changtu chu khawthlang leh khawchhak ṭhalaite incheina leh nun dan a ni lawi si a. Ṭhalaite zingah library-a lehkhabu hawh tura kawngka kik ai chuan, internet pack zuartute kawngka kik kan tam tawh zawk a, hei hian ṭhalaite zingah lehkhabu chhiar lamah kan thlakhniamzia a tichiang hle.
Ka hriat ve danin kan mobile phone-ah hian Jio, Idea, Airtel, Aircel adt. simcard kan hmang a, chu chuan top-up chu sawi loh internet pack ringawt pawh lo thlur bing ta ila. Tunlaia lar berah chuan thla thum dam, Rs. 399 emaw a aia tam/ tlem te pawh a ni ang, thla thum dam ngat hmang hi kan tam hle. Nitina net kan hman theih te pawh a tam bakah internet a chak phah deuh nite’n an sawi ṭhin. Top-up dawra Rs. 399 lei ngam hian, lehkhabu dawra lehkhabu ṭha lei tur chuan kan ipte-a kan pawisa hi kan zen phal leh tlat lo. Hei hian ṭhalaite nunah a daih rei aiin kan hlimpui zawk kan um nasat tawhzia a ti chiang.
Zan mut dawna Bible bung khat pawh chhiar zo thei lova, muthilh pui nghal ṭhin ṭhalaite hian, internet kaltlanga chat nan te, online games khelh nan chuan kan tlaivar thei lawi si! Thu tak tak aiin khual thuthang vel mai maiah kan buai a, hre chiang si loin hre hmasatu nih kan chak zek zek a. Veng chhung (Kohhran, YMA) chanchinbu phek hnih khat lek pawh chhiar zo peih lo hian story phuahchawp chhiar nan chuan tlaivar kan inhuam leh lawi si a. Ṭhalaite nun hman mek hi siam ṭhat a va ngai tawh tak em.
Hei chauh hi a ni lo, kan tarmit bun a lian tual tual a, kan tana ṭha tur kan hmu fuh thei lo tial tial te hi eng nge a awmzia ni ngai? Kan incheina a sexy a, smart taka inchei aiin, a khawi emaw lai a ṭet loh chuan a changkang lovah kan ngai a, taksa a lan tam deuh pawhin pawi ka ti lo, chuti chung chuan pawngsual kan hlau leh lawi a. He tianga kan awm te chuan, zu kan zuar a, zu rui te kan man leh lawi ṭhin ang hi kan ni mai dawn asin. Sap hla chhuak thar apiang kan sak thiam zung zung laiin, khawhar inah khawhar hla sak thiam a lawi kan nei leh si lo; in enfiah kan va ngai em.
Kan ngaihsan tur tak hi kan hre fuh lo ta em ni? Picnic spot, park, restaurant chhuak thar apiang kan tlawh zung zung a, thla kan la a, social media-ah kan post a, hei hi em ni changkanna chu? Hetianga kan nun lai hian central lama IAS, IPS, IFS adt. kan exam-na result a lo chhuak a, kan hming hmuh tur a awm leh si lo, nakinah chuan kan rama officer lian lokal turte hi hnam dang mi deuh vek an ni leh awm si a. Chutiang hun kan thlen hma chuan tun aṭanga kan inbuatsaih a ngai dawn lawm ni?
Ṭhalaite u, kan chhiar a, pawisa kan hmang tam a nih pawhin kan tana ṭha tur lam hawi zawnga kan insen te hi a hun tawh lo maw? Vawiinah lehkhabu thar kan lei ang a, thawmhnaw hlui kan ha tur a ni zawk dawn lo em ni? Kan nu leh pate’n ‘hre tlem si vak zau si’ min tihna te hi i zak ang u. Facebook, WhatsApp kan chhiar ngun ang hian lehkhabu te hi i chhiar ngun ve ang u.
- Ramchhana Hmar, Phuaibuang