Written by
Lalrinliana Colney

Thingtlang pa-te mangang au aw

He ram ṭha leh boruak nuam enkawl tura Pathian-in a dah Mizote hian, hruaitu ropui kan nei ve lo em ni? Rawngbawlna thilah thingtlangah kan zin chhuak leh a, keini politician pawh ni ve lo hnenah, an manganna min lo hrilh mawlh mawlh mai a, an khawngaihthlak a ni.

Kan zinna khuaah chuan, tun hmain Serthlum an ching ṭhin a, sum pawh an la lut nual hman tawh, mahse a tâm ta chiam mai si a, a thlakna tur beiseihna thar an neih chu, Oil Palm chin a ni, chu chu sorkar sawihmuh a ni.

Phur takin Oil Palm chu an ching ta. A ṭha duh khawp mai a, a mual mualin a hring nghulh mai a ni. Enkawl hautak hle mah se, Oil Palm chu kum sarih-naah a puitling tawh dawn tih hriain, a thar chhuah hun thlir chung zelin, an thawk sauh sauh a, a lo puitlin meuh chuan a rah Kg khat zelah Rs. 5/- lek a ni ta mai.

Kawng kam huan hmun nei lo tan phei chuan a phurh chhuah man a ngai leh a, kum sarih zet an lo nghahfak chu, inhnemna tlak a ni leh ta si lo.

Tun ang rate a nih zel dawn chuan, intodelhna a tling lo chiang. Hmun a duh zau a, feet 30 dan zela chin a ngaih avangin, kum khata Rs 1,00,000/- la lut tur chuan, tuna an ram neih hian a daih si lo, beidawnna khurah an rum mek a. Ṭhenkhat chuan tunah hian an beidawng tih ngaihna hre lovin, a zik no an hralh hmiah hmiah tawh mai a ni. Oil Palm chin sawimawitu sorkar khan a leina lam an ngaihtuah pui leh tawh si lova, an manganzia min lo hrilh ve mawlh mawlh mai a ni.

A rate a sang thei lo em ni?: Sorkar hian Oil Palm a introduce tirh khan, intodelhna tling thei tur angin an fuih phur a, min hrilh dan tak phei chuan, an huan leite hmun hrang hranga mi, test turin an laktir a, a buai a buaiin sorkar office-ah an pe lut a, eng chhanna mah an dawng leh chuang si lo. A enkawlna erawh sorkar sumin an ṭanpui nual a. Chutia beiseina lian tak nen kum sarih lai an lo suangtuah ṭhin chu, beidawnna ruama hruai luttu mai a lo ni leh si.

A leitute chu company lam an ni a, a ṭhen leisak duh lohte an la nei lehnghal, thingtlangpa chuan eng hi nge hralh tlaka hralh tlak loh pawh a hre ve tawh lo. A thar chhuah ang ang chu hah takin a lo thiar chhuak ve a, leisak duh lohte an la nei zui a, khawngaihthlak tak an ni.

Nitish Kumar chu ni se: Bihar ram rethei khai chhuaktu, an Chief Minister Nitish Kumar chuan, CM a nih tirh khan, Jarkhand State a indang tawh si a, industry lian zawng zawng chu Jarkhand lamin an chang vek a. Bihar retheihna ata khai chhuak tura hna hmasa leh hna hmanhmawh chu, agriculture a ni tih a hria a, leilet an neih sa hman ṭangkai dan tur a ngaihtuah a. Balhla te, fu te, buh leh wheet chinna bik tur te, officer ho a survey tir vek a, an thar chhuah rate a siamsak a. Sorkar rate aia sanga mi malin an lei ngam chuan, sorkar a inrawlh tawh lo, an rate bituk aia hniama an lei chuan, sorkarin pawisa a thawh belh mai. Chutianga kut hnathawktute a chawh phur takah chuan, phur takin an thawk suau suau mai a ni.

Harsatna an neih la awm chu, an thlai tharte phurh chhuahna kawng siam a ngai tih a hria a. Thingtlang khawiah pawh, truck kal theihna a siamsak leh vek mai asin. Ani chu thingtlangah a zin chhuah pawhin, an kawtkaiah Chief Minister secretariat a hawng nghal mai a, secretary rualin an zui a, kut hnathawktute harsatna chu a hmuna chinfel theih chin chin a chingfel nghal mai nia maw le!

Keini ve chu kan thlai tharte hralhna min ngaihtuahpuitu awm lovin, vai sumdawng kutah kan innghat tawp mai a. A ram pumin Oil Palm pawh kan la thar chhuah tlem tehreng nen, a thar chhunten a changin hralhna an hmu lova, an hmuh chhun pawh rate chhe tak, intodelhna tham ni lo a la ni leh zel si a, kut hnathawh man awmin kan ram hi kan la hmang ve thei si lo.

Kan ram hi thlai ṭhat duhna a ni. Sawhthing te, hmarcha te, oil palm ngei pawh, kan chin ang ang chu ṭha hluah hluah tak a ni zel, mahse a hralhna a ṭhat leh si loh ṭhin avangin, kut hnathawktu chuan eng ber nge ka thawh tak ang tih hre lovin, an kun tlawk tlawk mai a nih hi.

Ka sawi nawn leh dawn: Kan thlai tharte hralhna hi sorkar buaipui chi a ni. Tripura-ah chuan an buh thar apiang sorkar-in a leisak a, a lo her fai a, man tlawm zawkin mipui hnenah a hralh leh ṭhin. Kut hnathawktute hamṭhatna tur a nih chuan, sorkar sum an hlan phal asin.

Hmanah khan Iskut hralhna hre mumal lovin kan awm tawh a. Khatih laia Agriculture Minister khan, ka beng hriat ngeiah, "Kan Iskut hi vai hovin a taste an hriat nan tiin, Agartala-ah truck trip sawm kan phur thla a, an bazarah man tlawm tawkin kan zuk theh darh a, tunah chuan iskut hralhnaah kan buai tawh lo" a ti.

Ruahmanna fel fai tak nen, kan ram ṭhatna hi i chhawr ve tawh ang u, thawh man awm a nih phawt chuan Mizo pa hi thatchhia kan awm lo.

Kut hnathawktute beidawnna hi beiseina thar kan siamsak thei lo em ni? Changkanna hi in ṭha leh changkangah em ni ka teh? He ram ṭha leh boruak nuam tak enkawl tura Pathianin a dah Mizote hian, thir chhia ringawt em ni kan thawn chhuah reng dawn? Thingtlangpa manganna hi, kan ram hruaitute beng thleng lul rawh se.

- Lalrinliana Colney