Written by
- Lawmkima Hmar

A HMUH LEH TAWH NGAI LOH TUR A HMANGAIH VIDEO CALL HMANGA A THLIR LIAM NI CHUAN

Mary Jayaseelan-i’n a pasal Rajesh-a biak hnuhnun ber chu hrilengin a man avanga Covid ward-a awm tawh hnu ventilator a vuah hma lawk kha a ni a.

Rajesh hi a mamawhtuten man chawia an koh kal ṭhin car, Uber driver niin a eizawnna avanga a khawsak tamna Northwick Park Hospital, London-ah enkawl a ni a, a nupui Mary erawh a pasal awmna aṭanga Mel 5,000 zeta hla Bangalore-ah an fapa naupang te te pahnihte enkawlin a awm thung. Hrileng mekin a man a pasal nen hian an inbe fova, a nupui a mangan hlauvin a that thu leh ngaihtuahawm a nih loh thu a hrilh thin. Kum 44 chauha upa, hrisel pangngai tak a nih avangin a nupui pawh a thla a muang.

Mahse, an inbiak hnuhnun ber ṭum hian Rajesh chuan a nupui hnenah a ṭhat vak loh thu leh a awmdan chu a dik loh thu hrilhin, “Mary, ka hlauthawng ru riau mai” a ti a. A tuk lawkah Rajesh Jayaseelan hi a boral zui ta a ni.
Rajesh leh Mary te hi February 24, 2014 khan an innei a, Bangalore chhim lam Hulimavu-ah in luahin Rajesh-a nu kum 66 a upa te nen an chengho. Rajesh-a hian eizawn na’n Uber khalhin London hmar lam Harrow-ah a khawsa a, UK-a mihring veivak tam hun zantir 

aṭanga zinglam thlengin a hna hi a thawk a, a hautak lo thei ang bera khawsain a nupui fanaute bulah hun a hmang tam lo hle.

A eizawnna chu nuam a ti hle a, London-ah hian kum 22 lai a awm tawh. Kum khatah thla rei lote chhung India-ah a haw ṭhin a, a nupui bulah hian London mawizia leh faizia te a hrilh ṭhin.

Naupang ngaina chi niin India rama a rawn haw ve chang pawhin a fapa te pahnih kum 6 leh kum 4 mite bulah a hun tam zawk a hmang a, UK aṭangin nitin video-call hmangin a be ṭhin. 

Zai ngaina tak niin UK-a a ṭhianpa Sunil Kumar chuan mi inthlahrung leh nunnem, ngainatawm tak a ni tih a sawi. Sunil-a hi a nupui nen Hertfordshire, London-ah khawsain National Health Service-a thawk a ni a, a ṭhianpa hi chaw eiah an sawm fo bakah pawisa thlengin an inpuk tawn ṭhin.

Rajesh-a hian London chu nuam ti viau mahse inbenbel a tum lo, a ro hlu ber a nupui fanaute awmna India ram ngeia khawsakho theih dan a ngaihtuah a, a rawn haw hnuhnun ber 2019 khan loan lain Bangalore-ah in hmun a lei. A dam ṭha a nih chuan phurrit lutuk chang lovin an rul thei ang. 

Tichuan, hlim taka hmalam hun suangtuahna nen kumin January 15 khan London-ah a let a, a chhukthlak aṭanga chawlhkar hnih hnuah UK-a coronavirus hri kai hmasa ber hmuhchhuah a ni. Hriin Britain thleng mahse nun phung a pangngaiin a kal chhunzawm a, khap ala awm loh avangin manganna tham a ni lo. Uber driver te pawhin an eizawnna an chhunzawm.

March thla a lo kai a, an inkaichhawng nasa telh telh a, nitin a pung. A natna kai nia inhriate chu ni 7 chhung awmhrang turin an ti phawt. March 23-ah Prime Minister Boris Johnson chuan chawlhkar thum awh ram pum huap inkharkhip a puang ta. Dawr zawng zawng deuh thaw khar a ni a, chhuah phalsak bik an nih loh phei chuan insawizawi leh mamawh lei turin ni khatah vawikhat bak chhuah phal a ni lo.

Uber driver dangte ang thovin Rajesh-ah hian a hna chu a chhunzawm a, mahse, mihrang hrang phur ṭhin a nih avangin a dinhmun a him lo. Ni tam a service chhunzawm leh hmain hri chuan a man ve ta. March 25 khan Heathrow Airport-ah mi a va dah a, hei hi a hna a thawh hnuhnun ber ni a ni zui ta a ni.

A tira hritlang satliah anga a ngaih hi zual zelin, taksain tui a tlakchham avanga natna lo awm ‘dehydration’ avangin damdawi inah dah luh a ni phawt. An rinhlelh avangin sample lak a ni a, coronavirus a kai tih hmuhchhuah a ni.
Damdawi Ina thawkte chuan in lamah haw a midang tlawhpawh lova inenkawl turin an ti a, a zual zel a nih erawh chuan damdawi in pan leh turin an ti. An hrilh anga inenkawl tum hian a in luah chu a pan a. Mahse, in neitupa chuan a positive tih a hriat hma hauhin anni ang driver, hmuntin hmuntanga tlan kual ṭhinte chu hri kai thei dinhmunah an ding tiin, a in kalhna Tala a lo thlawksak hmiah! Gate a paltlang a phal lo. Vawi tam luh a dil chung pawhin chhanna a dawng lo.

Hmundang pan tur nei hek lo le, a car-ah chuan zan engemaw zat a riak a, ei tur a nei lo.

A mangang tawpkhawp chuan a ṭhianpa Sunil-a a phone a, a dinhmun chiang tak erawh a hrilh lo. A nupui fanuate awmna India-a haw mai fuh zawka a hriat thu leh haw theih 
dan kawng engemaw tal a hria em, tih a zawt.

A ṭhianpa hian a dinhmun a hriat loh avangin hna thawh chhunzawm lova ina tawm mai a finthlak thu leh sum lama sawrkar puihna dil turin a lo ti a. A ṭhianpa thurawn hi pawmin an in luahna neituten an hnawhchhuah thu sawi ngam lovin a in luah erawh sawn mai ṭul a tih thu a hrilh a. In dang luah tur a zawn hma hian a in luah mek neitupa chu biak a tum leh nain chhanna a dawng lo.

In luah tur a zawn kual fe hnuah a chenna veng Harrow-ah luah tur a hmu ta hlauh, mahse, in neitu hian Rs. 3,76,995.56 (£4,000) pek lawk a ngaih thu a lo hrilh a, pawisa pek tur a neih tawh si loh avangin a puk.

A in luah thara a insuan luh hnu hian hnawhchhuah a tawh leh hlauvin in neitute leh a bul hnaia awm tumah a hnaih lova, chau tak chung chuan amahin tih ngai zawng zawng a ti. Nitin a chhungte a be ṭhin a, a dam thuai a rin thu a hrilh ṭhin. Mahse, inenkawlna mumal dawng lo ta na na na chu a ni telin a chau tial tial a, a nupui nena ṭumkhat a inbiak leh chuan thawk a harsat tawh hle tih a nupui chuan a sawi.

A nupui hian damdawi in pan mai turin a ti a, midang tihbuai a duh loh avangin ambulance pawh a koh ngam lova, thei leh thei lovin damdawi in a inkhalh thleng hram. Damdawi in a thlen hian a chauh bakah thawk a harsat tawh hle.
Damdawi ina a luh tuk hian a nupui leh fate video call hmangin a bia a, mahse, a faten an pa hmel dawldang lutuk an hmuh chuan an tap chhuak hial! Rajesh hian a fate tan hmuh a nuam tawh lo tih hriain video call a titawp a, call pangngaiin a nupui a biak chhunzawm ta zawk a ni.

April 11 a lo thlen chuan Rajesh-a enkawltu doctor chuan a damlo enkawl mek chu a damchhuak dawn lo tih hriain nikhaw hre lova let reng tawh chu a nupui fanuaten an hmuh theih na’n a nupui Mary te video call hmangin a bia a. He mi ni a chhawntu awm lova an biak hi Mary leh a fapate pahnihin khawvela an pa an hmuh tawpna ni a ni zui ta a ni. 

A nupui fanaute a hmangaih avanga an bulah pawh awm hlei thei lova mahni in lum chhuahsana ram hla taka awm hi, video call hmanga a chhungten natna khuma a let bam hrilhhai taka an thlir aṭanga darkar hnih hnu lekah, kir tawh ngai lo turin a liam zui ve ta a ni.

A fapa chanchin a hriat rual rualin Rajesh-a nu hi thisen sang avangin a let ve nghal a, dinhmun ṭhalo takah a awm ve mek.

Eizawngtu ber a boral avang hian a kalsan tak a chhungte hmakhua a thim ta hle a, loan rulh a ngai a, in luah man pek chhunzawm a ngaih bakah an fate zirna senso leh nitin eitur ngaihtuah a ngai. An nu ber damlo enkawl a ngai bawk si. Mary hian theih ang anga thawh tur zawngin mi In tihfai hna a thawk ṭhin a, mahse, hrileng avangin chhunzawm hleih theih a ni lo.
Mamawh mangan vanglai takin ṭhian ṭha a rawn lang a, Rajesh-a ṭhianpa Sunil-a chuan a ṭhianpa kalsan tak nupui fanaute hi a theih ang angin a ṭanpui a, tih reng erawh a harsa. Tichuan, Mary te chhungkaw tan online-a sum tuak dan tur a ngaihtuah chhoh ta a ni.

Mary chuan thawklehkhata an dinhmun lo danglam ta thut chu sawifiah thiam har a ti hle a, “Ani a’n liam chiah chu engkim hi a khirhkhan zo vek mai a, a tel lova khawsak ngaihna ka hre lo a ni,” a ti.