Written by
- Lalchhandama Colney

Hman Lai Vrs Tun Lai

State puitling kan nihna pawh kum 20 chuang lai alo ni ta. District Council leh U.T.,hun lai te nena belh khawm phei chuan upa ve tawh tak kan ni.Hetih lai hian state dang te nena han khaikhin chuan la naupang tak,pachhe tak kan ni.Chanchin chhe lam leh tha lam sawi tur tam tak a awm ang,chung te atang chuan zirtur te pawh kan nei nual ngei ang.Mi ram te pawn an tih dan ang in kan chanchin kal tawh atangin kan hma hun hman dan tur te kan ngaihruat thiam thei ang a,insiamthat ngai lai leh tih chhun zawm zel tur te kan hre thei ang.Chung te chu vawiinah han zir ho tum dawn ila a tha awm e. 

Hman Lai – Lehkhathiam kan la tlem hle a,metric pass chin chuan sawrkarah hna tha tak a thawk thei a ni.Eiru thei dinhmun a ding awm thei tak te chu kan ngaisang hle thin,harsa ve tak te erawh kan en hniam deuh thin.Milian/officer-fa tawh phawt te chu an sual/zu an in nasa duh hle a,thalai ruihtheih thil ti ve lo te chu kan ngai thing hle thin.Sap kan ngai sang em em a,vai te erawh kan dah hniam hle.Veng tinah biakin kan nei a,biakin khat a lawi kan tam hle/huam zau hle thin.Radio leh chanchinbute hi kan hmang lar hle a,thu leh hla kan dawnna ber ala ni.Faina kawngah hian kan sang vak lo,kar tawpah,inrinni,chawlhni dawn ah kan inbual tlangpui thin.Kan bawlhhlawh te pawh tuiluankawr hnai berah kan paih tlangpui thin.Zan rei tak tak thleng a mike-a thusawi,Bible chhiar tih te pawh kan uar hle.Intihhlim nan cinema en leh a nei deuh in video en te kan uar hle a,cinema ticket-te phei hi chu kan inchuh nasa thei hle.Thalaite infiamna lamah kan sang lo hle,ram pawn thleng phak kan awm meuh lo.Kan politics-te a tawp hle,a tawi zawng in ti mai ang,mahse,kan ram enkawltu,hruaitute an ni daih si,mak ve ang reng hle. 

Tun Lai – Khawvel dang te ang bawk in computer leh a kaihhnawih,smartphone ten Mizote pawh mi a chiah hneh hle mai.Tam takin sumdawn nan te,zirlai atan te an hmang tangkai hle a.Hetih lai hian midangte tih buai nan te,hun hlu tak khawh ral nan te a then chuan kan lo hmang ve bawk a.Lehkhathiam te pawh kan lo tam tawh hle mai,veng tinah,khaw tinah, doctor,engineer,etc.,kan awm ve fer fur tawh mai.Hna a vang,sawrkar hna phei chu a vang hle a,thalaite company hnuaiah hlawh tlem te te,hahthlak bawk si ah te kan thawk hlawm,a dang a awm meuh lo a ni ber mai.Hmeichhe hnathawk,pasal fanau chawm kan tam hle a,mipate erawh zu leh a kaihhnawih vangin naupang te te in kan thi zawih zawih  reng thung.Khua a pui ve tawh a,noise pollution,air pollution tih te pawh kan la thu tak hle tawh.Kohhran te pawh a thang nasa,veng tinah biakin pathnih pathum te a ding hawlh hlawm.Lirthei te pawh mitin mai tih theih deuh tho in kan nei tawh a,mahse,kan kawngpui neih in a zo leh si lo.Bawlhhlawh paihna te pawh kan fimkhur tawh hle a,zokhaw lamah hlei hlei an lo fai tawh zawk a ni. 

Nakin – Hun lo la awm turah chuan kan changkang tawh khawp mai,kan building,lirthei,ei leh inah te mi ram neih bak bak a ni ta tlat mai.Mipuite pawh kan harh thar,tih hreh nei mang lo thin kha tunah chuan dawt var sawi leh a dang te pawh kan ti ta lo.Chutiang bawk in kan politician-te pawh an lo dang lam ta-sum tam tak aia hmingthat thlang ngam te pawh an lo kat ve nuk ta mai.Kan economy-te pawh a tha tawh viau a,mahse,buh leh bal ah erawh kan la intodelh chuang lo.Ram ngaw te pawh kan nei tha leh ta viau mai,luidung nungcha leh sava,ramsate pawh an lo awm thahnem leh ta.Awareness campaign neih thin te mipui ten kan lo ngai pawimawh thin tih a lang chiang hle mai.Thalaite pawh kan harh thar,kan ngaihsan zawng te entawn satliah ringawt lovin an thawhrimna lam te pawh kan copy ve tan ta.Muang chang in hriselna lamah pawh hma kan sawn hret hret zela,vawiinah chuan mei zu,sahdah hmuam,tuibur hmuam,etc.,hmuh tur leh hriat tur an vang ta hle. 

Kan hun kal tawh a mi leh kan tun dinhmun then khat te kan han tar lang a,heng atang te hian eng ang nge kan lo nih,engtin nge kan awm zel dawn tih te chhut peih tan chuan a hriat theih awm e.Kan hriat theuh ang in ram leh mihring te hian hun tawng,a tha lam emaw a thalo lam emaw kan nei thin.Heng hun te hi pumpelh theih pawh a ni chuang lova,chu ai chuan fel taka lo hmachhawn dan tur ngaihtuah mai kha a fin thlak zawk a ni.Chuvang chuan min fin chhuah thin tur mithiam kan mamawh a,min tawngtai sak tur sakhaw mi kan mamawh bawk a.Kan ram,Zoram nuam anih zel theih nan hian mitin ten ngaihtuahna fim tak neih ve thin tum ila,nang i dik chuan,dikna midang te i zirtir nghal a,rinawm chuan midang rinawmna ka zirtir nghal,tih in hria ila.Kan ram alo nawm a,hrisel a,changkan zel theih nan mipuite,mithiamte zirtirna leh sakhaw mite zilhna pawm a,ngai pawimawh deuh deuh  thei turin i in buatsaih ang u.