Mizoram politics thlirna...
Mizoram State Assembly General Election chu a ni leh thla puan la ni lo mahse, kan hnaih tawh hle ang tih chu thil chiang sa a ni a. Tuna kan sawrkar dingmek Congress Sawrkar, Lalthanhawla kaihhruai term tawp hun tur hi 16th, December 2018 hi a ni a. State dang January 2019 a term tawp tur Madhya Pradesh, Chatishgarh leh Rajasthan te an awm a. Election Commission hian a ni leh thla inang chiah lo mahse, heng kan sawi tak state te nen hian election hun tur chu an puang rual mai ang em tih hi a rin theih. Hetih lai hian Mizoram Political Party te leh NGO ten November thla 2018 a election neih an duh thu Election Commission aiawh lo kalte hnenah khan an lo thlen a. Mahse a hun leh ni tur chu Election Commission thu a ni.
Tun dinhmuna Mizoram Political Party 2018 Mizoram State Assembly General Election chuh tur chiang sa anga lang chu, Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC), Mizo National Front (MNF), Zoram People’s Movement (ZPM) leh People Right to Information Society of Mizoram (PRISM) te an ni a, Wakeup Mizoram Operation Mizoram (OM) te pawhin a ṭul anga election chuh ve an tum thu an sawi. Heng 2018 Mizoram Assembly Election chuh tumte dinhmun ka thlir dan kan tarlang dawn a ni.
MPCC
Anni hi sawrkarna chelh mek, MLA pawh 34 nei lai an ni a. Sawrkar term thumna lak ngei tumin an bei nasa a, rem leh rem lo deuh pawhin, sawrkar sum leh hmanrua hman thiam an tum hle in a lang. Kum 10 sawrkarna kalpui mektu an ni a, hnathawh ṭhat leh tihfuh loh deuh engemaw zat nei an ni ve a. An tih ṭhat lam nge buk rit ang a, an tih fuh loh lam tih hi zawhna lian tak a ni thei ang.
An Minister leh MLA te hi an la hmang vek thei ang em tih pawh zawhna lian tak a ni awm e. A lan dan chuan an MLA dinglaite hi chu candidate a dah leh vek an tum niin a rin theih. A chhan chu NLUP nuai 400+ dawngtu tur thlangtu atan MLA an neih te an ruat hian kawng dang kawk theiin a lang lo a ni. Chief Minister, Party President ni bawk Lalthanhawla khan “Candidates tur chu kan tifel tawh a, a hun takah kan puang mai ang” a ti a.
Congress sawrkar kum 10 chhunga an hnathawh langsar zual deuh deuhte chu Tuirial Hydel Project 60MW pe chhuak thei tura ngaih te, Midical College (MIMAR) bul ṭan te, khelmual eng emaw zata phul lem phah te, rel lian chi Bairabi thleng kawng sial te, Myanmar nena in sumdawn tawnna tur thuam ṭhat te leh Department hrang hrang hmalakna te hi an ni.
An hnuhma pawr zual deuhva langte chu, Mizoram pumpui inkal pawhna kawng chhe lutuk te, Lottery sum bo nia lang vaibelchhe sing chuang te, Zo Carbon issue te, Dawngzawl ram compensation a dawng turte hnena thleng si lo, nuai sang chuang bo thlau anga lang te, gas harsa viau reng te, Hindi Teacher, RMSA, SSA Teacher ban vak te hian nasa takin nghawng a neih ngei a rin theih. NLUP cheng singnga zela chhungkaw pakhat tana sem tur an ruahman hi an hlawkpui ang nge, an chhiatpui zawk ang tih hi zawhna lian tak a ni. Zu sawrkarin a zawrh avanga Congress vote hin engemaw zat percent chuan an vote loh phah bawk ang. Hetiang hi an nih ve nuaih avang hian term thumna an in hlangkai theih hi rinpui a harsa deuh ang.
MNF
Anni hi tuna 2018 Election chuh tum Party zinga MLA 5 nei lai an ni a, sawrkarna pawh term hnih lo chang tawh an ni. An sawrkar chhung khan Mizoram tan tihṭhat tam tak an neih rualin tih fuh zan loh pawh an nei ve turah ngai ila.
An sawrkar chhunga an thawm tina deuh deuhtute zingah chuan Aizawl khawpui laili aṭanga Assam Rifle te sawn chhuahna tur Zokhawsang (Zemabawk) a Ministry Home Affairs-in order a rawn ti chhuak a, cheng vaibelchhe 145 a rawn sunction te, Assam Rifle ram Khatla-a New Capital Complex dina Secretariat leh Quarters leh Department tam tak office an din te, Mizoram University an din te, Milennium Centre leh Ch.Chhunga Bus Terminal, Ch.Saprawnga Truck Terminal, Serlui ‘B’, Hydel Project, Congress Ministry-in cheng vaibelchhe 500 lai an senna, an pam
ṭul tak, din thar leh a 12MW pe chhuak thei tura an siam tak te, PMGSY kawngpui KM zanga chuang laih te, World Bank Road, Aizawl Lunglei road, bakah KM 300 vel hmun hrang hranga laih te, State Plan Fund, Bamboo Link Road, ADB Funded Project te, Multi Modal Transport Project kawngte kilometre tam tak an sial a. Lei lian tham 11 lai an dawh bawk a ni. Thuneihna sem zai bul ṭan nan Aizawl Municipal Council an din bawk.
Heng bakah hian Department hrang hrangah hmalakna lian tham tak tak tam tak an nei a. Hetih lai hian an thiltih fuh lem loh nia sawi reng Ek-in kal thei, Mawza man to tihte chu sawi lan ve reng a ni.
MNF hian 2018 election hian an MLA panga te hi an la hum leh thei ang em tih hi zawhna a ni. Chutih lai chuan sawrkar siam tur chuan a tlem berah MLA 16 an neih belh a ngai a. Kum 2014 Congress sawrkar term hnihna vanglai tak, zu pawh an zawrh hma-in Aizawl Municipal Council (AMC) inthlan neih a ni a, Aizawl khawpui AMC Ward 19-ah inthlanna neih a ni a. MPCC leh ZNP an ṭang dun a, MPC leh BJP an ṭang dun ve a, MNF chu a mal ṭan a, MNF chuan Ward 11 lain sawrkar a siam a. Hemi kumah tho hian MP Election neih a ni bawk a. MNF kaihhruai United Democratic Front (UDF) tih in vuahin Robert Romawia Royte candidates-ah an hmang a, MPCC-in C.L. Ruala an candidates ve bawk.
Election result an han puang a, Mizoram enga hmang tamna District 7 result-ah chuan UDF candidate Robert Romawia Royte chuan vote 5000 in hma a hruai a, Chakma Autonomous District Council (CADC) vote sing chuang awmna MNF-in vote sang bawr vel hmuh ve ṭhinnaah chuan MPCC candidates C.L. Ruala chuan vote 8000 chuangin Robert Romawia Royte chu a rawn khum ta daih mai a. C.L. Rual chu MP a tlinga puan a lo ni ta a ni.
Kum 2018-ah chuan CADC, MDC inthlanna neih a ni a leh ta a. Mak deuh maiin Congress-in MDC 6, BJP in MDC 5 an neih laiin MNF-in MDC 8 an nei tlat a ni. CADC MDC bial 20-ah MDC bial 19 a inthlan a ni. Hetianga MNF tana bial chhe ber a ngaihah pawh 2018 a hma a sawn a nih chuan MLA election-ah hian sawrkar an siam theih mai a rin theih awm e.
ZPM
ZPM hi an thawm an tina thiam viau a, mi tam tak chuan Mizoram chanchinbu larber Vanglaini leh Zonet an neih vang a ni an ti a. Mahse, dikna chen awm mah se, a dik vek bik lo tih chu Vanglaini leh Zonet thlir hian a hriat theih awm e.
ZPM Chief Ministerial candidates Lalduhoma leh a hote ti mai ila, MNF ‘N’ leh ZNP an nih lai khan MNF hi an ṭhiat nasa viau a, MNF ruhkawl tak taka ngaih pawh an phawi chhuak viau a. Tuna ZPM anga hma an laknaah hi chuan MNF lam hi chu an lak belh tehchiam lo niin a lang. Congress party lam, sawrkara lungawi chiah lo lam hi an lak tam zawk niin a lang. ZPM khai pa te hi Mizo pa lar, thu leh hla lam thiam takte pawh an awm nual a, mahse Politics-ah hi chuan mite hneh theihna an tlachham deuh niin a hriat theih. ZPM a tel pawl pasarih lai nimahse an pawl member tam berte hi ZNP leh MPC mipuite ni berin an lang a. Anni pahnih hi pawl ral lam ve ve an ni a, sawrkar siam tur em chuan boruak a nei hleithei rih lo tih hi chu a chiangin a lang a ni.
PRISM
People Right to Information Society of Mizoram (PRISM) hian Zoram pum huapin hriat an hlawhsa hle a. Hetianga election chuh ve tura hma an la ta hi, mi tam tak chuan an hmalakna ngai ang khan awm zawk se tia ui fe fe an awm niin a lang. India ram democracy hnuaia election kalphung ṭhin enin sawrkarna la tur chuan Zoram mipui hian an la hmu lo deuh a ni mai awm mang e a tih theih.
BJP
BJP leh Congress hi National Party ve ve an ni a, an hmalakna-ah hian, Regional Party lam aiin National Party rilru pu sa Congress lam hian an bawr zawk niin a hriat a ni. Mizorama minority lamah hian an che thei deuh zual niin a hriat theih bawk. BJP hi sakhaw bik, Hindu pawl ang hiala insawi ṭhaihna thawm awm ve reng hian, Mizo Kristian tam tak chuan an thinhrik deuh a ni awm mang e a tih theih bawk.
Sawrkarna chang tur chuan tun 2018 election atan hi chuan, ala harsa deuh dawn niin a hmuh theih. An hruaitute hi an fing felin, hmeichhia Elected Office Bearer nei chhun Party an ni a. Hmeichhe lam hian an bawh phah viau ang em tih hi zawhna lian tak a ni.
Wakeup Mizoram/ Operation Mizoram (OM): Engnge maw lai khan election pawh chuh ve mai thei an nih thu hriat a ni a. Mahse, chawsain a kang dai ta nge an thawm a reh leh ta rih hle. An reh hlen ang em tih erawh sawi theih a la ni rih lo.
- Zosangliana (Zotea)