Kuhva huan neitute Kan thla a phang takzet ta
Kei tehlul hian Mizorama Kuhva huan neitute ai chu ka awh zo hauh lo tih chu ka hria. Amaherawhchu, a hmingin ar hmai tiat lek kuhva huan ka neih ve miau avangin kuhva huan neitu zingah ka inchhiar ve tlat a, chuvangin thiante ai awh zo dawn lo mah ila, kan thla phanna erawh chu a inan vek avangin he thu mi thiam zawk leh hre zau zawkte cho chhuah nan leh, eng emaw zawng tala kawngro a sut tak mialin ka rawn ziak ve a ni.
Ngaihsak hlawh lo Kuhva leh a neitute
Pehhel kual duah lovin sawi ta bawl bawl ila. MLA inthlan dawn apiangin Party tin hian kut hna thawktute tana kawng thar rekin, ṭha tur nia an hriat chi hrang hrang uar takin an sawi ṭhin a. Sorkarna an chanin a tirtê aṭangin ṭanpuina sum nen bul an ṭanpui ṭhin. Mahse sum tam tak a senna heng - Mau, Teak, Oilpalm, Thingrai, Thelret, Tung, Sawhthing, Hmunphiah, Aieng etc. te hi sawi uar viau ṭhin mah se 'fapa duat sual' an sawi ang deuhin a enga mah hi ei tling tak leh ram rohlu tling an awm meuh lo a thung. An hlawhtling dawn chauha sorkar a inthlak a, an buai a, a zuzi leh ṭhin.
Chutih laiin kuhva erawh chu inthlan dawnah a tihchangtlun dan tur te, a chingtute ṭanpuina turte sawi lan a ni ngai lo. Term hmasa lam chu sawi loh, tun MNF Sorkar flagship programme SEDP-ah ngei pawh hian kuhva huan neitute tan sum dah a ni ve lo a, SEDP Trade-ah telh a ni ve lo. A hma pawhin NLUP/ MIP etc. ah pawh kuhva hi an sawi rik ka hre ngai lo. Amaherawhchu, kuhva hi Sorkar inthlakin a tibuai ve ngai lova, tu pawh sorkar se a kal a bahlah ve ngai lo a, a pung zel zawk a ni. A chingtute tan sorkar puihna beisei tur a awm ve loh avangin puk chawpte'n an lo ti hram hram ṭhin.
Thil dang angin Sorkar hotuten an ngaihsak ve lo a, a huan neitute puihna sum Re. 1 pawh pek an ni ngai lo. Chuti chung chuan 'Kuhva' chu kan ram sum hnar ṭha, chhungkaw tam tak dinchhuahna a ni thei tho thung si a ni.
Hetiang taka ngaihsak hlawh lo ni mah se, Hebrai ziaktuin, "Hmuh theih lohva chu a hmuh avangin a tuar ṭan ṭan a ni" a tih ang deuhin, Kuhva huan neitute hian Sorkar hotu lûte hmuh theih loh kan hmuh avangin kan tuar ṭan tan a. Tirhkoh Paula'n Isua chungchang a sawi, "Chawimawi lohva tuhin a awm a, ropui taka kaihthawhin a awm" a tih ang deuhin, kuhva erawh chu sorkar ngaihsak hauh lohva tuhin a awm a, ropui taka tharchhuahin a awm thung si a nih hi.
Kan thlaphan chhan chu
Kan thlaphan chhan ber chu a tawi zawngin sawi ta ila - Myanmar aṭanga dan lo anga kuhva tawlh ruk a nih avang hian kan rama kan thar chhuah ve chhun ang ang hi hralhna a van phah hle a. Tin, kuhva tawlh ruk tireh tura hma latu, kan lo thlamuanpui em em chu sorkar hotuten chhuanlam fahrah tê te hmanga min sawnchhuah sak vang leh an sawn chhuah chhan, a phena thil awm nia lang avang hian kan thla a phang zual a, beiseina nena hlim taka kan thlan tui luang hi lungngaihna leh beidawnna thlan tuiin a thlak kan hlauh avangin kan thla hi a phang tak zet ta a ni.
Kuhva rah ram pawn aṭanga lakluh dan leh kalhmang - Import item a nih avanga GST, Tax etc. lak leh, Dan leh Hrai, chuti khati tih vel hi chu huan neitu mi mawl mai kan nih avangin engmah kan hrethiam ve lo. Amaherawhchu, kan hriat chian em em chu kuhva tawlh ruk avang hian kan kuhva thar chhuah hi a man a tlahniam satliah mai a ni lova, hralhna a vang ta a ni tih hi a ni.
Kuhva chin nasatna hmun Hachhek tlangdunga kuhva huan siamtu ka biak chuan heti hian a sawi a, "Kum 2021-ah khan kum dang zawng aiin kuhva hralhna a vang a, a tlawm bawk a ni. Amaherawhchu tun thla 2/1 leka ral taa Myanmar atanga kuhva tawlh rukin harsatna an tawh aṭang erawh kha chuan kan kuhva thar chhuahte chu man to zawkin an lei ngam leh tan a, a leitu tur vai pawh an rawn lang tam leh ta a, a rate pawh a pangngai leh ta," a ti.
Kan hmabak a thim
Tun ang zela kan kal a, Burma aṭanga kuhva tawlh ruk hi a reh loha a hluar zel a nih ngat chuan, kuhva avanga thlantui luang ve hauh kan hotu ṭhenkhat leh mi hausak zawkte hian a hlawkna an tel zel ang a. Rim tak leh hah taka thawktu, neih zawng zawng bakah puk chawp chunga thawk a, beiseina nena lo thlirtute beiseina hi a a thlawn ang a, kan ram leh hnam hian a la tuar dawn a ni. Tunah hian kan hotute hian keini kuhva huan neitu mi rethei leh mawl tê te te hi 'Chem lovin kan lû min laksak' mek a ni. Hemi vang hian kan thla a phang tak zet ta a ni.
Kan sorkar hotute u, hei hi kan ngen a che u, Dan lova Burma aṭanga kuhva tawlh ruk hi min tihrehsak ula, tuna kuhva huan nei mekte leh a nei thar turte hian thianghlim taka kan tuh rah hi hlawk zawkin kan seng ve thei ang. Chu chuan kan ram hi rualkhai zawkin a tihmasawn ang a, kan ram leh hnam tan rohlu a ni zel dawn si.
- H. Lalchhandama, Bungkawn