SANGHA HI THINGKUNGAH LAWN TIR KAN TUM THIN A NI LO MAW?

Phone call ka dawng a, “Nu, APTECH company in kan course zawh hmaa an hnena internship ti turin kan institution-a course tin topper te min rawn sawm a. Intern kan nih chhung hian stipend min pe ang a, kan course kan zir zawh hnuah kan duh chuan an hnenah kan thawk zui thei dawn bawk a, engtin nge ka tih dawn?” tiin ka fapa naupang ber, tuna Chandigarh-a Web Designing Course zir mek chuan min rawn bia a.

An zirna hmunah chuan course hrang hrang zirin zirlai engemawzat an awm a, an course zir bikah chuan topper a lo ni ve tlat mai tih han hriat chu ka tana a lawmawmzia hi sawi chhuah thiam a har khawp mai! (Nu leh pa tam tak chuan hetiang aia ropui phone call hi in dawngin ngaiah in neih hial ang tih hi ka ringhlel hauh lo)

Ka tana he phone call hlutzia chu - min rawn phone tu he ka fapa zirna kalkawng chungchang hi niin min ngaihtuah let tir zut zut a. Ka thil zir chhuah leh tawnhriat hian awmze ril zawk tam tak a nei tih ka hrechhuak uai uai bawk a! Nu leh pa leh zirtirtu tu emaw tal tana ṭangkai a nih beiseiin mahni tawn hriat aṭangin kan fate leh kan zirlaite zirna kan kalpui leh kan ngaihdan vawn ngheh em em ṭhenkhat hi ennawn ngai lai a awm em ti zawnga kan ngaihtuahna a hruai beiseiin ka fapa phalna la thlapin ka rawn tlangzarh ta a ni e.

Fanu/ fapa lehkhathiam, an zirlai apianga mark sang tak hmu, ṭhiante aia thiamthei leh nihna sang nei neih hi nu leh pa zawng zawngin kan duh ber ṭheuh ti ila kan sawi uar lutuk lovang. Chutiang bawkin zirtirtu zawng zawng hian an zirlaite mark hmuh ṭhat leh pass that tir hi kan tum lian ber kan ti thei bawk awm e (zawng zawng tih hi a duhthawh thu/ hla deuh nain mi nawlpui sawina anga ngaih ni sela, hetiang rilru pu lo tlemte chu an awm ve bawk maithei).

Heti hi a nih avang ni maw, zir tura kan duh te, tiṭha tura kan duhnate zawnah hma la in anmahni lam inpeih leh inpeih loh emaw, an kalkawng tur a nih leh nih loh pawh ngaih­tuah lem lovin keini an nu leh pate leh an zirtirtute hian keimahni duhna lam chauh thlirin theihtawpin kan nawr a. Kan beisei an phak lohin an hnual rawihna turin kan zilhin kan hau a, anmahni fuih phur aiin an tan kawng kan khar deuhthaw hial ṭhin.

Ka fapa hi a tet lai aṭangin an pawlah a mark hmu sang pawl a ni ngai lo va, amah erawh hi chuan thiam lo intih a nei ngai hauh lo thung. Exam a huphurh ngai lo va, “Ka thiam vek,” a ti mai ṭhin. Result a lo chhuah erawh chuan a thiam vek khan mark sang a lo hlawh pha lo leh ṭhin kha ‘a va mak e’ kan tih liampui mai ṭhin kha a ni a. Pawl a sawn chho ve zel a, mahse, pawl 7 a nih chuan a thiam vek khan pawl sawnpuina hlawh chhuak zo lovin ‘F’-a sen ngei maia inziak Report Card kengin, hmel ngui nghiaiin a lo haw a nih kha!

A nu chu ka tliak hnawp a. Ka kuah a, midang aia thiam lo a nih loh thu leh ka tana a hlutna a danglam loh thu ka lo hrilh tih ka la hria a, amah hian tunhnua a sawi leh chu, “Pawl 7 fail tur hian pawl 6 i pass hmasak a ngai a lawm tiin Cheng 300/- min pe e,” a ti a, kei chuan hei tak hi chu ka lo hre tawh lo thung. Hemi ṭum hian a sikul kalna Principal ka bia a, naupang fail-te'n mahni inngaihhlutna an hloh ṭhen thei tih ka hriat avangin pawl sawn theih dan kawng min zawnpui turin ka ngen a. “Thla 2 hun min pe la, ka theihtawpin ka lo ennawnpui ang a, a failna subject ah hian in exam-tir leh ang a, a pass zawh loh chuan a pawl ngaiah a let leh dawn nia,” tiin.

Zirtirtu dang a ráwn a, an remti lo va, a sikul kalna insawnin a pawl pawh a sawn bawk a. Pawl 9-ah pawh a sikul kalna hotute'n an sikul a chhuahsan dawn chuan ‘fail’ certificate an pek tur thu leh anmahni sikula kal zui tur a nih chuan a pass tur thu min hrilh a, sikul leh pawl kan sawn leh a!

A tâwi zawngin – Matric a pass hnuah pawh pawl 11 an fail-tir (fail-tir hi ka ti kher ṭhin!) leh a, Pawl 12 erawh Open School aṭangin 59% lai hmuin a pass ta thung a. Practical a tam vang ni berin ka hria. Zirna chungchang hi vawi tam tak kan sawi tawh ṭhin a, a taka thiam hi a thua thiam aiin a pawimawh zawk tih leh, an zirthiam hi a takin an hmang thiam tur a ni tihte nen. A thua an thiam hi a taka an hman thiam loh chuan awmze nei lo zirna a ni thei; tih te thlengin kan sawi chamchi a, a tak takah kan kalpui hleithei si lo. A taka tihtur kan ruahman chuan mark a pu leh mang lo ṭhin leh mark sang bak hi thiamna teh dan dang kan hriatthiam loh avangin a thua thiam tur bawkin zirna hi kan kalpui leh (lo thei lo) ṭhin a. Fanu/fapa mark sang nei nu leh pa an hawi sang a, zirlai result nei ṭha zirtirtute an hlim a, chu’ng mark sang hmute chu khawtlangin kan lo chawimawi ve zel bawk a, kan tehna hman thiamsa bak hi kan pel hleithei si lo.

Ka fapa hian pawl 11 thlengin a thuin lehkha a zir a, kan tehna neihsa ang chuan a fail fo va, mark pawh a hmu tlem hle ṭhin. A taka zir leh tih chi (practical) pawimawh hun a lo thlen chuan a theihna Pathianin a pek chu a hmang chho ve thei ta a, a zirpuite zingah a tiṭha ber a lo ni chho ve ta zel mai. Matric a pass hma khan, “Nang chu lehkha zir chi i ni lo a nih hi,” tiin lo beidawnpui ta ila tun hun hi a thleng dawn lo chiang bal a, a fail apiang khan a hnual rawihna turin ṭawngkam kha lo nei ziah ila a beidawnna a rei tawh dawn mang e!

Nu leh pa leh Zirtirtute hian kan fa/zirlaite hi eng kawng nge an zawh theih ang a, eng hi nge an hlawhtlinpui theih ang tih hre tur hian ṭan kan lak a va ngai em. Mi zawng zawng thiam kha kan fa/nau hian a thiam ve lo a nih pawhin thiam dang a nei em em dawn a ni tih hria ila.

Ṭhenawmte Záwngte thingkung lawn thei deuh kan hmuh avang hian, kan Sangha khawi lai kha thingbula dahin a lawn beisei ngawt lo vang u. A thih hmaa tuia dah nachang kan hre chhuak lo a nih phei chuan a theih loh tihtir kan tumna lamah kan Sangha khawi kha kan tihlum hlauh thei si a. Sangha hi tuia cheng chi a ni tih leh, Zawngte hi thingkunga lawn chi a ni tihte hre chhuak tur hian hun a ngai rei deuh a nih pawhin beidawnsan lo ila, tehna kan neihsa leh kan hman thiamsa lo pawh hi tehna dang tam tak a awm a ni tih hriain, kan huang i zauh deuh deuh ang u.

- Dikteii Hnamte