HRI LENG LEH A KAIHHNAWIH

Dr. Luka sawi ang deuh­in, kan hri chimawm tak chungchâng hi, “Mi tam takin ziak an tum ta” a ni ber a, chanchinbu a awh hneh hle mai. Damdawi lama thiamna neite chuan lo ziak ta pawh ni se a âwm rengah kan ngai thei ang a. Mahse ziak ve rêng rêng châk hi kan tam a ni ber ang chu- kil tin kil tang aṭangin chinchang inti hre deuhte chuan an rawn ziak ta chuai chuai mai.  Pastor ho pawh an âwl thei bik lo. Ziak ve thei nih kha changkânnaah kan ngai a ni ber. Vawiinah erawh hi chuan tlêmin he hri chungchanga thuziak hi a hân ta deuh va, article pangngai pawh chhiar tur a  awm leh ṭan ta- a hahdam huai mai.

He hri chhiain a kaihhnawih langsâr tak mai chu khawvel sawrkar ropui pahnih te an inbauhna hi a ni ngei ang. USA chuan he hri hi “China Virus” ti hiala kovin a lo chhuahna China ram chu an dem hle a. Chu chuan hlet a chhuah a, khawvela hriselna lama mawhphurtu ber World Health Organisation pawhin USA kut a tuar phah ta a. WHO hian he hri lo chhuah chungchanga inrâlrinna dar a vuak tlâi vang leh China sawrkar hi hum tum anga a hmuh avang hian Donald Trump-a chuan WHO hnena an pawisa pek tur tam zet mai chu a hnûk kir ta thut mai a. Ṭhenkhat lah chuan a tir lamah khan Pathian thu nena rem fahran lova hmehbel tumin Kristiante an tihduhdah vanga he hri pui hi China hian veiah an lo puh fel der tawh a. Mahse China chauh ni lova kan vai buai tak si avangin sawi tur a vâng ta viau mai. Chuti chung pawhin Donald Trump-a âtchilhtute zingah a chhe thei ang bera China chu kawng danga la vawm zui pawl kan awm. China chu a ngawi hmiah rih a. November thlaa USA President thlannaa a tlin lohna tur thlenga thiltih tuma Trump-an a puhna erawh chu China hian a pha ve thung. Finfiahna mumal awm mang si lovin China chu kan khêngbet fel titih chu a nih mai âwm hi! 

He hriin a rawn pholan chiang tak chu pawisa ma­mawhna sânzia hi a ni ngei ang. He hri do nan hian sum kan mamawh namen lo hle ni ngei tur a ni. Khawvela economy ṭhang chak ber pawl India meuh pawhin mipui lakah kutdawhin ṭanpuina thawhlâwm bâwm an hung luah mai a, chuta pawisa thlâk tur chuan mipuite an au ruai ta mai a nih hi. 

Mi hausaten a vaibelchhe telin sum an rawn vawm lut a, chu chu mi harsate puih nan leh he hri dona kawnga mamawhte lei nan hman zel a ni a, a ṭha khawp mai. Chu chu tam sa zo lovin ADB aṭangin dollar vaibelchhia teh meuh pûk a la tum nia sawi a ni. (Vanglaini 30th April 2020 phek 4na). Sawrkar hnathawk leh châwl tawhte hlawh pung tur pawh hup beh hial a lo ngai ta te hian sum kan mamawhzia a rawn tilang zel a ni. 

Mizoramah ngei pawh hetiang ṭanpuina thawhlawm bâwm hi CM hmingin hûn a ni a. Pawisa tam tak luang liam zur zur nei ni awma kan insawi te kha a awm ta meuh lo nge ni mipui an ṭahawh chu a nih si hi, mak tak a ni. Keini  ngaihdan mawl takah chuan sawrkar budget vaibelchhe sing chuang kha hai baw heuh heuh mai se a tih theih awm e. Mahse Nasa-nâla ṭawngkam takin, “Chuti a ni ngawt lo asin, a nâu” tih kha a ni leh si. 

He hriin a kaih chhuah pakhat chu Home Crusade hi a ni bawk ang. Biak In lama inkhâwm a theih tak si lohvah chuan a ngaihna hriaten local TV channel-ah Pathian thu an han thehdarh ta chuai chuai mai a. Thawh khatnaah chuan thlamuanna thuchah lamah insâwr bingin a sawitute pawhin ṭhahnem an ngai narawh e. Pathianin a hmang nge hmang lo chu kan hre lo - anmahni erawh an inhmang nasa hle mai. A rah chhuah hmu hluai lo mah ila, ngaithlatu zingah pawh lo hlâwk puitu engemaw zat chu kan awm ngei turah ngai ila. 

Chutah a thawh hnihnaah chuan simna thupui hmangin beihpui thlâk leh a ni a. An sawi thiam, ṭhahnem an ngai, sawi pawh an sawi rei tlangpui vek. A mimal leh eng pawl bik emaw malman faka an sualna sim tur lai tak sawi lova a hlawma min nuai rual vek  avang erawh chuan  eng chen nge kan sawt pui ang tih chu hunin a la rawn hril tûrah ngai ila. 

He hri hian min kiansan hun chu a la awm ngei ang. Mahse min kiansan dan tur chu a fan raih ang. Keini ram chauh kan fihlim khan awmzia a nei thui lo vang. A chhan chu keini aia ram lian leh mihring tam zawk min hualtu leh khawvel ram ropui dangte hi an fihlim hma chuan lo khauphâr thawven ngawt theih a ni dawn lo a ni. He hriin kan hma lam khawsak a tihdanglam dan tur  (prognosis) hi rinna mitin i han thlir chhin teh ang. 

Mizoram pawn lam mite nena inchiahpiah loh hrâm kan tum ang. Chu chuan sawrkar hnathawh a nghawng ang a, tun hmaa ngaih ṭha taka kan thawh ang khan hna kan thawk thei lo vang. Delhi leh khawpui danga meeting nei tura kal pawh kan chak lo viau ang. Chutih laiin inkharkhip reng ringawt hi he hri dona atana chelek reng tur a nih loh hun a lo thleng ang. 

Pawisa tamzia sawi hi kan inthlahrung viau tawh ang a, insawi theih nan kan hmang tawh lo vang. He hri chhia avanga chhiah thar (Covid surcharge?) khawnte pawh thil awm thei a ni thung. Sawrkar hnathawk leh pensioner te hamṭhatna te thlenga hrêk a nih dawn avangin pawisa leng vâk a tlêm sawt ang a, demand leh supply a su buai ang.  Lehlamah chuan thil man a tlâwm zaw phian maithei. 

Mizo tlawmngaihna langsâr-mitthi lumen, thlan laih leh khawhar inlênpui/inriahpui te a a tlêm tial tial ang a. A ti tûr bik kan inruat zel tawh ang. Thlanlaih phei chu  hlawhfaa laih ṭha ti vêng kan pung chho zel ang. Mitthi ruang hi a rei lo thei ang bera kawl a ni tawh ang. Ram dang aṭanga ruang rawn thawn haw  chu he hri veia thi a ni emaw ni lo emaw - hlau uchuak pawl kan awm reng ang a, chhungte leh lainate an rilru a na fo vang. A pung khawm zawnga thiltih rêng rêng kan la inthlahrun chhoh zel dawn avangin Kohhran leh pawl dang te pawhin an duh angin an hna a thawk ṭha thei lo fo  vang. 

Khawhar lenpuia YMA “Zan thum” pawh hi a tihbo a la ni ang. Thingtlang lo neitute an ṭang sauh ang a, vawiina an thlai thar chhuah aia tam hi thar chhuah tumin ṭan an la ang. Vai buh ei lo tur khawp erawh chuan buh kan la thar tam mai lo vang. Thlai thar pawh sawrkarin la khawmin a âwm tâwkin a zuar ang. In sa tur leh huan enkawl tur pawhin State pawn lam mi aiin Mizote ngei kan ruai tam zawk ang a, intodelhna kawng chi khat a ni ang. 

Chuvangin, he hri avanga kan hloh te hi hlêpah kan la chhiar thei dawn a nih chuan, “Tih hrehawma kan awm kha kan tân a lo ṭha a ni” kan ti thei hial ang.