ZOṬAWNG THU NAWI - 5

Darrokima chuan, “A zâwna ni nga chhung vel dailuah chhum kawi kan hmeh hnuah vawksa thlâk pawlh atana zikhlum leh anṭam chungchanga in chungte inhnial thâwm kan ngaithla a, mu meng kur chungin ‘Zikhlum ai chuan anṭam a inhmeh zawk’ te kan lo ti rilru ve zut zut a,” a ti a (Khum Ke Panga Nei). Zairema erawh chuan, “Anṭam chin dan min zirtir an tum a ni ang chu, anṭam zikhlum khur tûrte kan cho a,” a ti ve thung. Zairema hian Pathianni ti loin Chawlhni a ti ṭhin a, ‘v chuangtlai’ a hmang lo bawk a, a lehkhabu chhiar a nuam.

JFa hian a bialnu Ethel L. Zari hnenah, “Mizo pa hlo thlawh aia ka thawh thiam zawk tûr hna ka dap ta a. Mi inah seeds cataloque tlahlang hi ka chhar a; zîkhlûm huan siam ka tum ta a,” a ti a. Chumi chungchanga an vêngte en dan chu,

“Khu eng nge maw a tih le?”

“Bawng leh khau chaw tur a siam a nih khu!”

“Ni lo, anṭam zikhlum chîn a tum a nih khu. Tlangnuam ramah zîkhlûm a hlûm ve thei lo tih a la hre lo a nih khu...” Hetah hian ‘anṭam zikhlum’ tih chu kan hmu leh a; anṭam leh zikhlum tia thil hrang daih anga khaikhin kha chu a dân a dang deuh. Thil hriat dân a inang vek thei lo a; sawi duh dan pawh inang lo a ni.

A Lai Bûah chuan, “Buh tuh zawh veleh lo an thlo ṭan a, lo thlawh chhuah hmasak ber chu hnuh lak an ti. Lo thlawh nawn lehna chu hnuh hram an vuah a. A thlawh vawi thumna ‘a thual’, a vawi lina ‘a thial’,” tih a ni a; Zirtirh Bu-ah chuan, “Lo hâl tukah thlai chi an tuh ṭhin, chu chu ‘thlai chi theh’ an ti a, ‘thlai chi ling’ an ti bawk. Thla khat achinah emaw hnim an thlo fai a, ‘hnuh lak’ an ti, tin, buh an tuh ṭhin a ni,” tih a ni ve leh a. Zirṭan Bû-ah chuan, “Hlo i thlo ve thei em? Thlo ve thei e, ka feh fo avangin,” tih a ni ve leh.JFa khian ‘hlo thlawh’ a sawi a; A Lai Bu-ah ‘lo thlo’; Zirtirh Bu-ah ‘hnim thlo’;

Zirṭan Bu-ah ‘hlo thlo’; an sawia khi a inang vek na a, an sawi duh dan a inang lo a ni.

Lalhmingliana Saiawi chuan a pu, Saiawia chanchin ‘Ka Lo Tawn Ve bu khatna’-ah khan a sawi a, “Pathian malsawmna a dawng ngawt mai. Buh a nei thei hle; kum 1939 khan mautlawn zawn a nei. Amah tak chu a ramṭang tawh lo va, ka pa leh a nauten chutiang buh tam chu an thlo chhuak a ni,” a ti a. Amah Lalhmingliana pawh hian, “1956-ah matric first dividion-ah ka pass, result a chhuah lai chuan kan khuaah hlo thlovin ka ramṭang a ni,” a ti a. ‘Buh thlo’ tih leh ‘hlo thlo’ tih kan hmu.

‘Ke lâwng’ kan tih hi Lalroruata Chhakchhuak leh Hruaia Lalvawng te chuan ‘ke hlap’ an ti a; amah Lalroruata hian, “Paihteho phei chuan ‘ke ruak’ an ti,” a la ti leh zel a. Mahse, anni chauh an ni lo, L. Biakliana pawh hian Hawilopari thawnthuah ‘ke ruak’ tih a hmang ve tho. Kan ṭawngkam hman duh zawng a inang lo a ni. Mapuia Utpuia Colney phei chuan ‘sa lâwng’ thlengin a hria a; kan hriat ve loh avangin Mizo thiam lo deuhah min ngaih phah lehnghal a.

A ṭhenin ‘hla phuahtu’ an ti a; ṭhenkhat dangin ‘hla siamtu’ an ti. Ṭhenkhat chuan awmzia neih hrantirin mumal takin an lo hrilh fiah hrang ve leh thlap thei mai zel bawk a; CZ Huala erawh chuan awmze thuhmunin a duh zawk zawk a hman thlakthleng leh mawlh mawlh mai thung. Ṭhenkhatin ‘kawmhnuai’ an ti a; a ṭhenin ‘in-thuai’ an ti a; ‘inhnuai’ te kan ti bawk a. Mi chi hrang hrang kan ni a, a âwm viau. Mi pakhat pawh hi mahni duh dan ni lêm loa ṭawng chhuah palh theih ni te pawhin a lang ve. Zairema hi ‘ziak’ tih hmang ngar ngar mi, ‘ziah’ tih hmang lo mi zinga mi a ni a. Mahse, a inrin loh hlân nge ni dawn, ‘ziahsak’ tih leh ‘ziahtir’ tih te hi ‘I Ni Min Pêk Hi’ tihah khan a hmang ve leh tho.

Miin, “Hlo thlo tih hi Mizo ṭawng thiam chiang lo tih dan a ni e,” an ti a; a lâ na deuh an awm. Hlo an thlo a, lo an thlo a, hnim an thlo a, buh pawh an thlo chu a nih khi.

“Mimsirikut kut e, hlo ka thlo ri kur kur e.” (Chhiarlai 6, Zirṭan bu)

- Rempuia R. Lûtmâng