Written by
V.L. Nghaka

Zirtirtu sem rual ngam loh thu kha...

Mizoram zirtirtu sem rual ngaih thu MZP meuhin an rawn ngaimawh kha, a lawmawm hlein ka hria. Chutih rual chuan eng vanga lo awm nge? Engti zawnga sem rual tur nge tih erawh ngaihtuah a ngaiin a hriat. Ram chhung zirtirtu inkhai rual lo hi a chhanpui ber nia lang chu Po­litical appointment ṭhin a lang a. State dang buapui vak loh kan buaipui bik a ni awm e.

Kum 1980 vel lai khan P.C Party sawrkar lai khan buaipui a ni a, ka thawh ve lai a ni a. Zirtirtu 532 thingtlang khaw te lamah sawn chhuah an ni a, buaithlak tak a ni.

Zirtirtu nu nau pua pahnih ka office-ah an lo kal a, ka tih theih a nih loh thu ka hrilh chu awrawl chhuah meuhin an ṭap ta a, a hrilhhai thlak hle.

SDO nupui nau pawm a pasal thihsan, ṭap chunga an khua a chhuahsan chu hmuh a hrehawm ngei mai. A hnu kum 2 hnuah chuan an lo kir leh deuh vek a, Aizawl East Sub-Division-ah chuan Khawruhlian leh Thingsul khua a mi an lo kir lo.

Kum 1988 velah ni tain ka hria, Congress sawrkar lain Mass Transfer hi tih leh a ni a. Mahse, kum 3 ral hmain an lo kir leh vek tih theih a ni.

Kum 1998 velah MNF sawrkar laiin tih leh a ni a, mahse, sawn chhuah zawh fel hmain tihtawp a ni tain ka hria.

Insawn buai leh kal ṭha duh lo leh kal thei lo buaipui chhungin zirna-in a tuar ṭhin a, chutih chhungin an lo lut zo deuh fo. Khatiang kha tih fo chi lo tak a ni.

Tuna dinhmunah chuan National Policy on Education duh anga central sawrkarin kan rama tihluihna a rawn thlen takah hian ngaihchan a hunin alang. Kum 2015 aṭang khan central sawrkarin train chauh zirtirtua lak tur thupek a chhuah ta a, mahni duhsak zawng leh party mi leh sa lak mai theih a ni ta lova, a inher chhuak dawn a ni.

Pahnihnaah chuan train tur kha Pre-Service Training turin District wise (District tin quota) a lak tur a ni a. District tin intodelhna thingtlang leh khawpuia in sawn vak vak a awm thei lo. Entir nan Aizawl District mi Mamit District sawn a ṭul lo thei ang. District tinin trained teacher an nei vek a ni.

State dangte tih dan leh National Po­licy duh dan chuan mah­ni District chhunga mi zirtirtu chu (Non Gazetted a in bik) District Advi­sory Board of Education an din a, chumi te re­commend chu Direc­tor-in emaw Secretary-in appoint­ment an pe ṭhin an ti. An District chhunga zirtirtu tlak an hre ber an ti. (MCS kuta dah daih loin).

Mizoram bik zir­tirtu insemrualna (indaih lohna) ṭha ber chu comprehensive type a elementary dah leh a ni. Party sawrkar pawh thil thui tak leh puitling taka thlir ṭhin leh ti mai mai a awm theih. Central sawrkar duh dan hi a in herchhuak ṭep a, a him her a rinawm. Sem rual ngam leh ngam loh ai mahin, chhut chian a ṭul a ni. Sawrkar in­thlak apianga zirtirtu sawn kual te pawh awm thei a nia.

- V.L. Nghaka