Zirtirtu sem rual ngam loh thu kha...
Mizoram zirtirtu sem rual ngaih thu MZP meuhin an rawn ngaimawh kha, a lawmawm hlein ka hria. Chutih rual chuan eng vanga lo awm nge? Engti zawnga sem rual tur nge tih erawh ngaihtuah a ngaiin a hriat. Ram chhung zirtirtu inkhai rual lo hi a chhanpui ber nia lang chu Political appointment ṭhin a lang a. State dang buapui vak loh kan buaipui bik a ni awm e.
Kum 1980 vel lai khan P.C Party sawrkar lai khan buaipui a ni a, ka thawh ve lai a ni a. Zirtirtu 532 thingtlang khaw te lamah sawn chhuah an ni a, buaithlak tak a ni.
Zirtirtu nu nau pua pahnih ka office-ah an lo kal a, ka tih theih a nih loh thu ka hrilh chu awrawl chhuah meuhin an ṭap ta a, a hrilhhai thlak hle.
SDO nupui nau pawm a pasal thihsan, ṭap chunga an khua a chhuahsan chu hmuh a hrehawm ngei mai. A hnu kum 2 hnuah chuan an lo kir leh deuh vek a, Aizawl East Sub-Division-ah chuan Khawruhlian leh Thingsul khua a mi an lo kir lo.
Kum 1988 velah ni tain ka hria, Congress sawrkar lain Mass Transfer hi tih leh a ni a. Mahse, kum 3 ral hmain an lo kir leh vek tih theih a ni.
Kum 1998 velah MNF sawrkar laiin tih leh a ni a, mahse, sawn chhuah zawh fel hmain tihtawp a ni tain ka hria.
Insawn buai leh kal ṭha duh lo leh kal thei lo buaipui chhungin zirna-in a tuar ṭhin a, chutih chhungin an lo lut zo deuh fo. Khatiang kha tih fo chi lo tak a ni.
Tuna dinhmunah chuan National Policy on Education duh anga central sawrkarin kan rama tihluihna a rawn thlen takah hian ngaihchan a hunin alang. Kum 2015 aṭang khan central sawrkarin train chauh zirtirtua lak tur thupek a chhuah ta a, mahni duhsak zawng leh party mi leh sa lak mai theih a ni ta lova, a inher chhuak dawn a ni.
Pahnihnaah chuan train tur kha Pre-Service Training turin District wise (District tin quota) a lak tur a ni a. District tin intodelhna thingtlang leh khawpuia in sawn vak vak a awm thei lo. Entir nan Aizawl District mi Mamit District sawn a ṭul lo thei ang. District tinin trained teacher an nei vek a ni.
State dangte tih dan leh National Policy duh dan chuan mahni District chhunga mi zirtirtu chu (Non Gazetted a in bik) District Advisory Board of Education an din a, chumi te recommend chu Director-in emaw Secretary-in appointment an pe ṭhin an ti. An District chhunga zirtirtu tlak an hre ber an ti. (MCS kuta dah daih loin).
Mizoram bik zirtirtu insemrualna (indaih lohna) ṭha ber chu comprehensive type a elementary dah leh a ni. Party sawrkar pawh thil thui tak leh puitling taka thlir ṭhin leh ti mai mai a awm theih. Central sawrkar duh dan hi a in herchhuak ṭep a, a him her a rinawm. Sem rual ngam leh ngam loh ai mahin, chhut chian a ṭul a ni. Sawrkar inthlak apianga zirtirtu sawn kual te pawh awm thei a nia.
- V.L. Nghaka