Written by
Rev. C Lianzuala

Ṭangrual Pawl (ZPM) din chhan

Kum 1966 a kan ram a buai ṭan hma khan eng anga nasa-in nge Kohhranhote hi kan ram leh hnam tan kan ṭawngṭai ṭhin tih ka hre pha ve meuh lo va. Kan ram a buai chinah erawh kha chuan Kohhran leh mimal tin deuhthaw mai kha kan ram tan kan ṭawngṭai nasa hle a ni. Hun a lo kal zel a, kum 1972 a U.T. kan nih hnuah leh kum 1986 a state puitling kan nih hnuah pawh kan ram leh sorkar tan kan ṭawngṭai zui reng a. Amaherawhchu, hun lo kal zelah kan hun tawng leh thil awm dan azirin kan ṭawngṭai dan kalhmang pawh a danglam chho ve zel a.

Hun engemaw lai aṭang kha chuan inthlanna thianghlim leh fel kan neih theihna tur te, sorkar ṭha (good governance) kan neih theihna tur te, Pathian ruat roreltu kan neih theihna tur te, roreltuten dik tak leh fel taka ro an rel theihna turte in kan ṭawngṭai ta ber a. Amaherawhchu, chutianga nasa taka ṭawngṭai chunga kan thlan tlinte rorel dan leh ram an enkawl dan chuan mipui beisei a pha lo hle a, kan lung pawh a awi chiah lo a ni. Chuvangin, Synod Social Front kaihhruaina hnuaiah khaw tam takah Political Education kalpui a ni a. Politics thila kan kal fuh lohna leh rilru put dan dik lo leh siamṭhat dan tur thlengin mipui lam pawh kan inzirtir nasa hle a nih kha.

Kan ram politics kalhmang siamṭhat ṭula hriatna chu Kohhran inkhawmpui lianah te pawh sawiho a ni hial a. Mahse Kohhran anga kan tih theih chin leh tih rem lo chin a awm avangin mi ṭhahnemngai zualte ṭhahnemngaihna te chuan awmzia a nei tak tak thei lo a ni. Kohhranhote chuan thu ṭha inzirtir leh ṭawngṭai hi kan tih theih tawk leh kan tih theih chin a ni e kan ti leh mai ṭhin a ni ber.

Chutianga ṭawngṭaina nena hun rei tak kan hman chhung chuan inthlanpui vawi engemaw zat kan hmachhawn tawh a. Kan thlan chhuah mi ṭha leh fel tak takten ram an enkawl a, ro an han rel a. Mahse an rorel dan leh ram an enkawl danah mipui kan lungawi leh thei si lo ṭhin hi a chhan leh vang engemaw tak chu a awm ni ngei tur a ni.

A tawi zawngin sawi ila. Ram an hmangaih tak tak lo emaw ram aiin anmahni an inhmangaih zawk vang emaw a ni thei ang. Ram an hmangaih tak tak a nih pawhin hmangaih dan an thiam tawk lo a ni ang. Sorkar kalphung ṭhat tawk loh vang a ni thei bawk ang.

Tunah hian kan ram mipui, a bik takin mi retheite hi kan ram rorelna hnuaiah hian kan rum takmeuh a, chhanchhuaktu kan mamawh hle. Kan kohhran hruaitu thingtlang lama zin chhuak ṭhinten an sawi fo chu “Thingtlang lama kan unaute an rethei lutuk, chutichung chuan Pathian Ram thawhlawm an pe thei reng a. Ṭanpui thei kan awm chuan a lawmawm hle ang tih hi a ni. Tuna kan rama party hlun deuh pahnih (Congress & MNF) ten mi rethei, khai chhuah tuma an hun lai ve ve a hma an lak tawhna leh lak zel an tuman hi a lawmawm hel rualin tuman an din khawchhuahpui tak tak lo va, ram hmasawnna leh intodelhna a tling tak tak hek lo. A hre chiangtu chu anmahni an ni ang.

Kan rama sum leh pai lo lut tam ber hi chuan mi retheite min thlawh khum a, mi hausa leh thiltitheite kutah bawk a lut leh thin a nih ber hi. Chuvangin, mipui tam berte hi chu kan beidawng tawh hle a ni. Kohhran pawl tinte hian tun aia sorkar ṭha neih kan duh vek a, kan ṭawngṭai reng bawk a. Synod Speaker te phei chuan ram hi Lalpa ta a ni a, Pathian duh zawngin ram kan enkawl ang a, ro kan rel tur a ni tiin khaw tin an fang a. Chutiang boruakin min tuam lai chuan Ṭangrual Pawl (Zoram People’s Movement - ZPM) hi a lo piang chhuak ta nawlh mai a ni.

ZPM innghahna chu Isua Krista a ni a. Zoram Politics-ah hian Pathian ram lo thleng rawh se. Hleih nei rorelna, ei rukna leh sualna chi hrang hrangte hi um bovin awm rawh se kan ti a ni. Tuna kan ram dinhmun hi han thlir ila, kan ram him tawk lohzia a lang chiang hle a, hmasawnna lah a kal chak thei hek lo. Sualna a pung tual tual a, kan thi zawih zawih bawk a. Kalphung thar rorelna din vat a nih loh chuan kan chhe zual zel dawn niin a lang bawk a.

Chutichuan kohhranho leh mi ṭha­hnemngaite ṭawngṭai chhanna ni turin he pawl (ZPM) hi a lo ding ta a ni. Kan ram hi roreltu leh rorelna ṭha tak hnuaia awm chu ni sela tumahin pawl thar din hi ṭul an tih ka ring lo; tunah erawh chuan loh theih lohva din a ngai ta a ni.

Tunah chuan ZPM hi rilru leh thlarau lamah chuan PRISM leh Zoram Thar Pawl leh Congress leh MNF party a ram hmangaihtu dik takte nen hian kan inzawm vek niin ka hria a, Zoram tana ‘ṭha ber’ duhtute chu inṭhen tak tak theih a ni lo. Ram tana an nunna petu martarhote pawh kha “Pathian leh kan ram tan” ti chunga fam tate an nih avangin lo tho leh thei ni sela ZPM-ah hian an lo luh nghal vek ka ring. A chhan chu “Pathian leh kan ram tan” tia an nunna an pek chhan leh ZPM din chhan leh a tih tumte hi inanga a lan tlat avangin.

A chhan dang leh chu kum nga (term khat) chhunga kan Mizo nunze ṭha (moral) tichhe thei Rs. 3,00,000/- dawn ai chuan kan Mizo nun ze dik tak taimakna nena kum khata Rs. 5,00,000/- (kum ngaah phei chuan Rs. 25,00,000/-) neih an duh zawk dawn avangin. Congress party phei chu an hawisan lehzual ang, a chhan chu mi tam takte nun suattu leh retheihna khura min hnuk luttu zu zawrh hi ‘Kohhranho ṭawngṭaina rah a ni e’ tia Kohhran zah lohna dawt thu an lo hrilh dawn avang leh annin zu zawrh chu a tir aṭanga an duh loh sa a nih avangin. Tunah chuan mi tam tak tan min phuar bet tlattu party hrui zai chata keimahni leh kan ram tana ‘ṭha ber’ tur kan ngaihtuah a hun takzet ta a ni.

- Rev. C Lianzuala