MITTHI SAWNGBAWL

Kumhlun tur kan awm loh avangin khawvela kan tawpna ni ropui neih ve chhun hi felfai leh hlawk taka hman dan ngaihtuah a ṭul a. Tih dan hlui, hun rei tak kan lo kalpui tawhte pawh tunlai kan nun nena inmil tur, Mizo tih dan mawi tak ni awm renga siam rem ṭulte pawh a awm ta. Mitthi sawngbawl leh khawhar lenpui danah khua/veng hrang hrangte tih dan phung inang diak diak lo mah se a inzul hlawm viau a, khawi hmunah pawh Mizo tan chuan bona tur erawh a awm lo. Khawhar in riah, lumen hun darkar bi thliah leh khawntesepte hi a hmangtuten tha kan tih ang hi a tha a ni mai a, amaherawhchu, tuna kan kalphungah hengte hi tlema her rem hret a ngai tawh lawm ni ka ti.

Zai: Mizote hi zai ngaina, zai thiam vak lem si lo kan ni. Zai thiam lo e ti lo chuan a hnam nawlpui anga khai ralah chuan hnam dang, vai leh sapte chuan min tluk leh hauh si lo ang. Icon/ Idol-ah pawh a kem nawi te te thlengin kan kim theih em hi. Hetiang kan nih vang nge ni a huhova kan awmna hlekah tawh chuan, ‘hla han la ula’ kan ti zen a. Khawmpui kawng a thui leh kan zai tam ting a, khawmpui/ kohhran hlim leh hlim loh tehna pawh kan zai tui leh tui loh a nih mai hi. Mitthi inahte hian kan zai tuiin kan zai tam khawp a, zai ngai lo tan phei chuan ‘kan chep’ tih mai pawh thil awm thei a ni e.

Zing dar 10 hnu lama thi chu khua/ veng tam takin kan lumen tlangpui a. A hria leh hman apiangte tlan khawmin in leh a vel senghawi hna kan buaipui a. A ṭul ang ang buaipui leh senghawi a nih hnuin khuang-pu ten zai an han ṭan a, nu leh pa, bengvara lusun chhungte hnem tur leh ṭawiawm tura kalte chu kan zai ta ngat ngat mai ṭhin a nih hi. A zai thiam leh thiam lo pawh sawi lovin nilengin kan zai a, zai ngaina lem lo, kil khata lo titi-te pawh hnawk kan ti dawn dawn a. Zai kar laka thusawi thiamte thusawi ngaithei thak lo, a Pathian thu-na lam aia mahni kohhran thurin nen a inkalh em ti a lo chik ru mihlim nu/ pa, lam thiam em em site pawh kan awm ang. Nileng leh zan tir lama nu leh pa kan zai hnuah nula leh tlangvalin dar 9 vel aṭangin min chhawk a, anni ṭhalaite chu zankhuain an zai leh ta tluk tluk thung a. Zing hma takah nu leh pain thlak ve lehin vui hun hma zawng kan chhunzawm leh a, zai tak hi kan ni ringawt mai a ni zai tak.

Heti kan nih avang hian zai chawlhlailawk minute 30/45 ang velte hi chu a khat mawi tawkin titi leh zunram thiarna hun atan hmang hreh lo ila a tha tawh viau lawm ni? Zai mi vak lo tan chuan mitthi/ khawhar in kalte pawh a huphurhawm dawn dawn e.

Thih chhan: Kan duh vung vanglaia mitthi signboard-a thih chhan - O.D/ inawkhlum kan tih hun kha hmanni lawk a ni. ‘A nihna ang tak hian tar ngam ila, mi’n an fimkhur phah ang’ kan ti kha a ni awm a, mahse, kan fimkhur phah lem lo chu a nih hmel. Lusun chhungten an zah leh hrehawm tih hnu aliamah mi zawng zawng hmuh turin kan la tar mualphosak deuh deuh kha a ni a, a tuartu tan chuan na ngeih ngawih tak tur a ni. Tunlaiah phei chuan mak tak takin kan thi ta fo mai a, thih chhan ziaktu tan a buaithlakin mi mitmei ven kan duh bawk si; a nihna tak hrulah kan phuah mawi ta vel mai mai a nih hi.

Chuvangin, mitthi ina kal chin chuan an thih chhan hriat loh thu a awm lo bawk a, intihmualpho emaw, dawt var emaw phuah kher ngai lo turin thih chhan hi ziak tel tawh lo mai ila, kan dam tlang zawk ang.

Mitthi chanchin: Khua/ veng tam takah chuan mitthi chanchin kimchang ang reng takin a vuina hunah hian sem a ni thin a, a bengvar thlakin thil tha ve tak a ni. Amaherawhchu, hetianga kan tichhuak a nih chuan a chanchin sawitute hian sawi nawn vek lem lo se a tha khawp mai. A tu a te pawh hi kan special-na zawnah chuan mi bik vek kan ni; mahse, chanchin ziaka tih chhuah meuh tur hi chu tlema vantlang chung lam deuh nise thain ka hria. Ṭhenkhat chuan kan han ti ve ngial a, a chhiartute tana hnemhnanna awm hran lo kan tlar ve dal a, a hautak thlawn mai mai a ni. Hei ai chuan chanchin sawi hunah khan kimchang deuh takin sawi ni mai se a ṭha. A thei leh awm ten an tih hi a thei vak lo leh awm lem lo ten thik zel lo ila a finthlak.

Kuang chung pangpar: Thlalak dawna kuang chunga pangpar dah hi kan intihhmuh ta zel a, a mawiin a ropui a, thlalak en leh te pawh a tinuam. Mahse, tunlaiah pang­par mante hi a to ta em em mai a, chhungkaw tam tak tan chuan zawh loh nghawngkawl a ni dawn dawn. Kan khuaah chuan MHIP lamin pangpar man tur hi in tinah hautak tham lovin an khawn a, khawi li khawi nga daih an nei. Mawhphurtu bik insiamin mitthi awm apiangin design hran hranin an khawi mai a, chhiat tawk chhungte tan a zangkhai phah khawp mai.

Aurinna: Hman ni mai khan Aizawl veng pakhatah kan chhung hnai takte an thih avangin kan kal ve a. Hmeichhia leh mihlim, zai taima tak takte hmun ka kian e tih thuah in chhunga thu lovin pawn lam ka chuh a. Zai mi ta lo chu ka kianga thute nen chuan kan titi khawm tel tel a, kar lovah vui hunserh hman a hun ta reng mai. A hma khan an YMA hruaitu(?) fel tak tak ten kan ṭhutna kiangah sound box te chi an rawn hung a, zai laia an han ti chhin chu duh aiin a ring tha. In chhung zai thawm leh hla chang sawi thawm pawn lama pek chhuah kha a bengchheng em kher a, vui hunserh hman hun atan tiin an off leh ta kha a ni a.

In chhung lamah zai thawm hriat tur a awm tak loh avangin vui hunserh an hmang tan ni hmiang kan ti a, thusawi ngaihthlak tumin beng kan han chhi ve a, kan hre pha teuh lo. Zai laia ring tha em em khan thawm a rawn chhuah tak si lovah chuan sound box hungtute kha kan han melh deuh a, hmuh mai tur an awm leh tawh si lo. Vui hunserh hman thawmin kan hnen rawn thleng tur awm ta si lo chu hunserh hman chhung zawng kan titi chhunzawm leh ta mur mur a, a hnu deuhah kan hma a mite an ding a, kan ding ve a. Rei lo teah thla an lakpui a, kan zo a ni der.

Aurinna hi mitthi vui hun­serh hman chhunga thil pawi­mawh langsar berte zinga mi a ni a, kan ngaihpawimawh a ṭul takzet a ni. Mi tam tak kal khawm kan nih avangin hmun khata ring taka sound pek ngawt kha a rem chiah lo va, sound box te deuh a tulna hmun awma hun mai tur chi ruahman a ṭha khawp mai. Tin, power supply te hi khaihlak chang awm thei a nih avangin a aia hman tur (back-up) ruahman lawk pawh a tih chi viau awm e.

Engpawh nise, mihringte hi chu thi tura piang kan nih miau avangin kan dam ang a, kan la thi zel dawn. Chuvangin, kan hun pawimawh hnuhnung ber hi mumal leh fel taka hman a nih theih nan ruahmanna ṭha zawk siam thiam zel hi a pawimawh e.

- R.Lalfakawma, Seling