SCHOLARSHIP DIL DAN ṬHA
Zirlai tana thu lawmawm leh hlimna thlen fotu leh nu leh pate pawhin kan buaipui kum tin mai chu India sawrkarin zirlaite tan hamṭhatna a siam scholarship hi a ni awm e. Mizo zirlaiten kan dil theih langsar zual sawiin, dil dan ṭha leh dik zawk in kawhhmuh kan tum dawn a ni.
Minority Scholarship: India sawrkarin a ruahman danah chuan mi rethei zualten lehkha an zir chhunzawmna tur ṭanpuina a ni a, chi 3 a awm. Chungte chu:-
(1) Pre Matric Scholarship hi class 10 hnuai lam zirlaite tana dil theih a ni a, Rs. 100000/- (nuai khat) hi eng eizawnna aṭang pawha chhungkuain kum khata pawisa lak luhin a pel tur a ni lo. Thla 1-ah Rs. 8333/-, ni 1-ah Rs. 277/- vel tihna a ni. State hrang hrangin dil thei zat tur (quota) a nei hrang vek a, Mizoram chhunga cheng Kristan tan zirlai 12269, Muslim 190, Sikh 4, Buddhist 1198 leh Persi 5 a ni. Quota kan neih zah chiah dawn theih a nih avangin a dawng ve ta lo an tam khawp ang.
(2) Post Matric Scholarship chu class 10 chung lam zawng tana dil theih a ni. Kan chhungkaw kum khat pawisa lak luhin Rs. 200000/- (nuai hnih) a pel tur a ni lo a, thla 1-ah Rs. 16666/-, ni 1-ah Rs. 555/- vel tihna a ni. Hetah hian Mizorama zirlaiten quota an neih chu Kristan tan 2045, Buddhist 200, Muslim 32, Sikh 1 leh Persi 1 a ni.
(3) Merit Cum Means Scholarship-ah chhungkaw kum khat pawisa lak luh chu Rs. 250000/- (nuai hnih sing nga) a pel tur a ni lo a, thla 1-ah Rs. 20833/-, ni 1-ah Rs. 694/- vel a ni. Zirlaiin a final exam pass hnuhnung berah 50% mark a hmuh phak a ngai a, chhungkaw khat (1) aṭangin zirlai pakhat chauhin a dawng thei a ni. Hetah pawh hian Mizoram zirlai aṭangin Kristan 245, Muslim 4, Sikh 0, Buddhist 24, Persi 0 tana ruahman a ni.
Tribal Scholarship: He hi chi hniha
ṭhen a ni - Pre Matric Scholarship (class 9 leh class 10) leh Post Matric Scholarship (class 10 pass chin chung lam zawng) a ni a, chhungkaw harsa bika ngaih tana zirna chhunzawmna tur ṭanpuina a ni. Mizo zirlai zawng zawng a huam a, amaherawhchu, income certificate leh document thil tel ngaite a dik tur a ni.
(1) Pre Matric Scholarship-ah hian sawrkar hna kher ni lo, eng hna pawh thawkin chhungkaw kum khat pawisa lak luh chu Rs. 200000/- (nuai hnih) a pel tur a ni lo a, thla 1-ah Rs. 16666/-, ni 1-ah Rs. 555/ vel tihna a ni. State quota a awm hran lo a, a dil dan dika dilten an hmu deuh vek mai.
(2) Post Matric Scholarship-ah hian Rs. 250000/- (nuai hnih sangnga) a pel tur a ni lo thung a, thla 1-ah Rs. 20833/-, ni 1-ah Rs. 694/- vel thna a ni. Document dik taka dilten an hmu ang.
3. Merit Scholarship hi board exam (MBSE etc) pass tawh 60% mark hmu tlingte tan dil theih a ni a, income tuk zah a awm ve lo a; amaherawhchu, mi 20 vel ṭheuh pek ṭhin a nih avangin a dil zawng zawng hian an hmu vek lo. Sakhaw tenau tan quota siam a ni hran lo.
Dil dan ṭha leh dik zawk chu engtin nge?
India sawrkarin sakhaw tenau betu zirlai rethei te, chhungkaw pawisa dek chhuak tlem bik leh hnam hnufual zirlaite tan zir chhunzawmna tur ṭanpuina pawisa a pek ṭhinah hian income certificate hi kum khat chhunga kan chhungkaw pawisa lak luh dik tak ziah tur a ni a, chumi hmang chuan scholarship hrang hranga Family Annual Income a bituk zah pel lohin kan dil thei. Kan dikna chanvo (right) a nih tlat avangin huaisen taka dil theih a ni.
Zirlai leh nu leh pain kan pawisa dinhmun leh eizawnna (occupaton) chu sawrkar leh Kristan Pathian mithmuhah dik tak leh fah taka kan ziah vek a rinawm a, zirlai leh kan tu leh fate dik tur leh rinawm tura ngaihte hian dik taka ziakin kan dil turah i ngai ang u.
Scholarship hrang hrang dik taka kan dil theih nan hian zirna ina zirtrtute hi kan pawimawh hmasa ber a, kan zirna in aṭanga hetiang hi kalpui kan ni vek mai. Mimal, kohhran, pawl leh sawrkar zirna ina zirtrtute hian kan kum khat sum deh chhuah aṭanga chhuta scholarship dil theih chin tur a pelh chuan kan tu leh fate i diltir lo phawt ila, kan dikin, kan rinawm tur a ni. Chuta dik taka kan awm hmasak hnuah scholarship dil tur kan zirlaite zingah an awm ve chuan dil tur a ni. Zirlaite hian zirtirtute thu hi an awi awlsam avangin hemi kawnga scholarship dil dan dik lo - income certificate dik taka ziak duh lo leh ziah dik tum lo bakah nu leh pa eizawnna (occupaton) ziak dik lote an awm chuan thu awi turin kan hrilh ngam tur a ni.
Zirlaite hian tun aṭanga sawrkar dan bawhchhiaa income certificate dik lo leh eizawnna dik lo ziah hmanga scholarship kan dil a, eiruk (corupton) kan khawih nghal mai chuan nakinah pawisa eiruk tur dang hmu leh ta ila insum a harsa tawh dawn a ni. Tin, kan rama Kristan zirlai dil tur zah quota awm leh chhungkuain eng hna thawh aṭang pawha pawisa a lak luh dinhmun kan tar lan tawh hre renga dik lo taka kan dil lui a nih chuan kan Kristan Pathian duh dan kan zawm duh lo a nih bakah sawrkar pawisa eiru kan nih dawn bawk si avangin dik takin zirtrtute leh zirlaiten kan dil zel dawn a ni. Pawisa tlem te chungah kan rinawm chuan pawisa tam tak chungah pawh kan la rinawm ngei ang.
Tin, nu leh pa pawhin scholarship dil thei tur sawrkar dan siam hian eng hna thawk pawh a huam a ni tih hria ila, kan chhungkaw sum lak luh dinhmun chiang takin chhut lo mah ila. Income certificate-ah kan lak luh zah dik tak leh eizawnna dik tak kan ziak dik ngei tur a ni a, tu leh fate tan chuan sum ngainat chu sual tinreng bul a nih dan te, sum tam tak aia hmingṭhat thlan zawk tur a nih dan leh tu leh fate enkawl dan tur Bible zirtirna hre reng chungin in lamah dil dan ṭha leh dik, nun dan dika zirtirin bul kan ṭan nghal dawn a ni.
Chhungkaw harsa deuh leh chhungkaw nuamsa deuh kan awm hlawm a, heng scholarship hi chu zirlai chhungkaw harsa bik tana dil tur a ni. Sum deh chhuah zah tur sawrkar bituk kan vanneih avanga pel kan nih chuan Kristan sakhaw dil tur quota thleng hian a phu zawkte leh mamawh em emte hmuhna tur daltu kan nih theih bawk avangin kian zel ang u.
Het hian ngaihtuah teh ang; Income Certfcate-a kan ziah dik loh ang chiah hi kan chhungkaw kum khat pawisa thawh chhuah leh eizawnna ni tak tak dawn ta sela chuan hrehawm ti em em tur, lungawi lo, mi dang thikna rilru puin, malsawmna min petu Pathian hnenah pawh lungawi lo kan tam mai thei.
Kan ramah hian scholarship dik lo taka dil a, dawng ta hi khaw tin, veng tin, zirna in tin, chhungkaw tin leh kohhran tin deuhthawah kan awm mai thei. Mizo Kristante hian eirukna hi kan lo haw tak tak lo deuh a ang riau mai a; amaherawhchu, kan hriat loh avanga eiru kan lo nih ve thei reng bawk avangin in ngaihtuah chiang leh ila, scholarship hi dil dan ṭhaa leh dik taka dil i tum zel ang u.
Dikna a tlawm ang a, rinawmna a fam ang maw?
- R.S. Lalrinpuia, Lecturer D.I.E.T. Saiha