Written by
- John Lalthansanga

CS kal chhuak hlauhthawn leh Kuhva tawlh

Hming ṭha taka chawl ta Chief Secretary, Pu Lalnunmawia Chuaungo thu ziak nia lang chu Whatsapp lamah hmun hrang hrangah ka lo hmu ve a. Ama ziak a nih ngei leh ngei loh ka zawhte chuan CS hlui ziah ngei a nih thu leh a ziahna group lamin an sawi ta a. Chuti a nih tak si chuan tui hnih pawh a ngam awm zan a ni.

Kuhva tawlh ruk avanga Mizoramin a tawrh theih dan hi Champhai District lama smuggler leh a tuihang hawptu ṭhenkhat hian sawi nep tum viau mahse a hre chiang chin chuan a hlauh­awmzia an sawi nasa a, Mizoram sorkar hi ngawi reng lovin kan rinhlelh te hi rawn sawi chhuak law law se a ṭha a ni.

Chief Secretary hlui thu ziak chu Whatsapp lama ka dawn ang angin a ngai ngaiin rawn dah a, chumi hnuah a sawi zuina lam ziah leh a ni dawn a ni.

"Hei tak hi kan hmu ṭhelh ang tih a hlauhawm takzet. Smuggler-te hi sawrkar hotute sum leh paia tlawn lungawitu nih reng hi an tum dawn lo. Sawrkara hnarkaitute zingah thurualpui an nei der tawh a nih loh pawhin an nei thuai ang. Mahse an hausakna hmanga direct-a roreltu nih hi an la rawn tum dawn a, kan MLA leh Minister-te an rawn nih hunah chuan kan awm dan tur hi suangtuah ngam pawh a ni lo ve.

Khawvel hmun dangah pawh chiang taka hmuh theih chu dan phal loh thila hausak hle theihna khawpa inhnamhnawih te hian an pawisa (ill gotten wealth) te hi legitimate business ah invest-in, charity leh pawl hrang hrang leh khaw­tlangah donation lian tham tak takte pe in mi fel leh ṭha angin an lan theih phah ṭhin. Real estate/ ram leh charity ah sum tam tak an invest ṭhin. Tin, an illegal activities phenah hian intundin nana hmang chhungkaw ṭhahem fe an awm ṭhin. He kawng hi kuhva smuggling activities hian a rawn zawh thui ve viau tawh niin a lang."

Chief Secretary meuh hi chuan sorkar thuruk zawng zawng an hre phak a, Minister ṭhenkhat pawhin an hriat loh hi an hre vek mai ni lovin Home Secretary chunga mi a nih vangin Police kal dan pawh hre chiangtu an ni. Kan Chief Secretary kal chhuak ta hian a hlauh ruk chu smuggler-te hian nakin lawkah chuan Mizoramah hian ro an la rel ve mai a hlau a, hei hi thil thleng thei lova ngaitu chuan thil a hre lo a ni.

Champhai District a motor lo lei thar (chu pawh smuggling thil phurhna a la ni zui a) pawl ṭhenkhatin, "Kan eizawnna a ni a, kan lo phur ve mai a, a dik lohna a awm lo" an tih vang mai mai hian Kuhva smuggling hi hmuh kân tur a ni lova, do tur a ni tawp. Kan do mai ni lovin kan titawp hmiah tur a ni.

Mizoram sorkar hian GST lem lem lo la tawh lo bawk se, Way Bill pawh lo siam sak tawh lo se, chutianga an tih tur chu dan ang thlapa a place of origin hriat theih thlai a ni tur a ni a. A movement history zawng zawng, a check gate paltlang zawng zawng, international border a cross dawn a nih chuan dan angin lehkha dik a neihte nen Zokhawthar lo lut thlap se, chutah chuan Central Agriculture lamin a hrisel ṭha nge ṭha lo dan ang taka en dikin chumi hnuah certificate pe se. Chhiah pawh a dik thlapin (tuna GST lem lem ni lo) chawi se, chumi hnuah chuan Kuhva phur duhtu lirtheite (pawl hrang hrang khaw tinah an awm tak hi) hian an phur thei chauh a ni. A nih loh chuan rangkachak leh ruihhlo phurh nen smuggling thil phur, man theih vek an nih hi an hriat chian a ngai a ni.

Heng smuggler-te hi an lian deuh deuh a, tunah pawh kan sorkar chuan a man ngam lova chha chu a nih tak hi. Inthlan dawnah politician te hi a nuai tam tak telin an pui an tih bakah party pakhat chauh ni lovin tling thei tura an rin chu pawisa hian an vawm tawp tawp a, an tlin hnu-ah an thunun zui mai ṭhin an tih te hi a dik tawh reng a ni lo maw?

Rangkachak tawlh ruk case-a hming lang Aizawla in luaha awm ve reng Vaipa hnen aṭangin 2018 inthlan dawn khan tuna kan MLA zingah hian tu tu nge 'thilpek' dawng tih hi a hre chiang te chuan an sawi lawl lawl tawh nia. Hei hi thil dik ni lo hram se kan va han ti tehlul em ve le. Rangkachak, ruihhlo, ralthuam, kuhva tawlh ruka inti milian te hian kan ram politics-ah thu an sawi ṭan tawh a, chutiang mi te chuan pawisa hmanga ro rel an tum a, tunah hian a taka a lan tawh avangin kan Chief Secretary hlui pawh public hriat turin a ṭawng chhuak ta a ni lo maw?

Tunge Myanmar aṭanga kuhva smuggling motor kal tir hum hum a, tute nge man duh lova, tute nge ti ding ngam lova, tu thuin nge a kal tlang? Tu tu nge a hlawkna tel? Politician zingah campaign sum tuak nana hmang an awm em? 2018 inthlan khan tu tuin nge smugggler aṭangin campaign sum dawng?

MNF kher pawh an ni lo, party anga lo huat tur a ni lo. Congress leh ZPM te pawh hi smuggling leh a sumah hian an fihlim em ni? Tunge zawhte hi ṭhi awrh tir dawn ta le?

YMA kan beisei lah chu mei khup zulin an tlanchhe tawh si. YMA hian Republic Day Boycott chu "Sorkar thawh­puitu kan nih angin..." tiin Champhai lam YMA hruaitu­te interview kan lo hmu a. CAB duh lo khan CYMA khan Republic Day Boycott a tum tih kha kan la hre reng a, smuggler ten Champhai-ah ro an rel tawh avangin Champhai mipuiin Republic Day boycott an tum chu Champhai YMA chuan a thlawp ve ngam ta lova, smuggler lam chu lawmin an au ring dawn a ni. Kan ram hi kan Chief Secretary kal chhuak hlauh­thawnna ruamah hian kan tlu lut tawh a ni reng lo maw?

- John Lalthansanga