Written by
- SANGZUALA HMAR
Fak hlawh lo, Lu man nei lo Corona Pasalṭhate
New Eden, Mamit district, May 8, 2020: Ni chu a sen sa vut mai a, ral leh lam Tripura state-a Bru hnam chengte chuan Covid-19 chu eng teh ualah an ngai lem lo. Langkaih lui fintu luite-ah chuan mipa leh hmeichhe naupang rualte chuan tui an cheng a, an inkuah a, an inpawm a, a lui kam sira awmte chu an inchai a. A chhak maia sipai camp sirah chuan Tripura State Rifles (TSR) sipaite chu an ṭhukhawm tal tal a, Taitesena Group YMA hruaitu pakhat chuan: "Sawti saw an nia, Covid-19 hi engah mah an la ngai lo, nghathu ei ṭeuh a, zu in hian eng natna hrik mahin min ngam lo an ti mai si, ramri ven hi ṭul tak a ni" a ti sap sap a.
Langkaih lui aṭanga han hawi chhoha lo lang chu Behliangchhip tlangdung a ni tawh mai a, chumi thlang ruam chu ramri aṭanga darkar li tlan vel a ni an ti a, chulai ruam chu BSF leh TSR te inkulhna hmun a ni a, TSR sipai zingah hian Covid-19 positive an awm a, BSF-ah hian Covid-19 positive 150 dawn an awm! Helai hmun hi Kawrthah lam aṭanga rammute'n an veng a, anni hi Zoram vengtute an ni.
Kawrthah khaw tlangval rammute hian an khua aṭangin kilometre 5 chuang kea kalin ramri an pan a, Langkaih lui kamah buk an sual a, hrehawm an sawi hman lova, ruah leh thlipuiin an Zoram tana an inpekna a dal thiang tawh lova, thosi leh malaria aiin Covid-19 a hlauhawm tih an chian em avangin tawrh an inhuam. An zawh tawh buhfai an akchhuak a, ni nga ni ruk ramhnuaia riak turin an inchhuah chhawk mek a ni.
"Puanthuah nen, an ei tur buhfai nen, an kal chhuak tur hi an rit thei hle a, chawhmeh lam pawh an keng thei mang lo, a ṭhen chuan sangha man tur leh lui lama chawhmeh dap tur an hmu, an duty na hmun khawro deuhte chuan tumbu an ring mai. Kan naute, kan tlangvalte hian engmah an sawisel lo, beisei an nei lo, Mizoram an veng tih an inhria a, chu chuan chakna leh huaisenna a pe a ni," tiin Pu Darthangliana, Taitesena Group YMA president chuan a sawi a. Thlipui leh ruahpuiin a nuai ṭhin avangin an riahbuk khuhhulna silpauline a hek hle tih an sawi a, hei hi a hautak lai ber pakhat a ni. A bak tawrh dam theih chu khawthlang tlangvalte hian an tuar dam zel!
"Beisei neia ramri veng kan ni lo, ṭanpuina hi kan dil lova, kan neih ang ang sengin ramri hi kan veng zel ang, min pui an awm a nih erawh chuan kan lawm a ni," tiin Taitesena Group YMA president chuan a sawi. An naute hahzia chu hnuk ulh ṭhelhin a sawi a, "Zanlaiah ruahpui leh thlipuiin a nuai tih min rawn hrilh chang hian rammu a chhuak ve lo, mahni in lama khum lum nuam taka mu tan chuan hnem ngam an harsa hle ṭhin, khum nuam tak aṭanga ramhnuaia kan naute hrehawm taka riakte hnem hi ka thiltawn tawh zinga harsa ka tih ber a ni," a ti. Darthangliana hian tha thlah ngam a nih loh thu leh Kawrthah ram, Langkaih lui lehlama khawsa Tripura lam mi Mizorama lo luh tum reng an tam thu a sawi.
Tripura lama hnam tenau zawk chengte lahin Covid-19 hlauh nachang an hre mang lova, hri vei pakhat pawh an awm chuan ram ro kang ang maia inkangkai zur zur mai tur an ni. Heng tlangval duty te hian anmahni hna an kalsan an ni a, hlawh nei an ni lova, chan huama Zoram vengtute an ni a, an chungah engemaw thleng palh se, lu man an nei lova, sorkar hnathawkte hamṭhatna neih ang pakhat pawh an nei lo. Kawrthah khaw tlangval rual, hmun 30 zeta kan ramri vengtute hian vanduaina an tawk palh ang tih a hlauhawm a ni, tawk palh ta hlauh sela...
Medili Lei, May 8, 2020: Sipai pakaw zingah silai keng pakhat a awm a, anni hi 4th IR Batallion sipai an ni, an riahbuk chu bawng in ai chuan a ziaawm hret ang tih lek a ni. Ral lehlam, Langkaih lui piah lam chu Assam ram chin a ni, lei lai takah chuan tuma kaltlang theih lohvin phui takin hmanrua an neih ang angin an ping a. Lei sir maia in chhe tak ding chu an choka a ni a, chhuatah chuan alu kg 2 awm vel an lum darh sang a, chu chu an chawhmeh tur a ni. Zanah eng an nei lova, inbiakpawhna set (wireless set) pakhat pawh an nei lova, mobile phone signal chu awm ve bawk mah se power supply an neih loh avangin phone charge ngaihna a awm lo.
Medili Lei kianga IR sipai duty te hi sorkar hnathawk an ni a, tuna ruahmanna kan hriat hi a tlang a nih chuan an hlawh a tlem dawn. Medili lei lehlam hi Assam ram chin a ni a, Assam sorkarin hma a la lem lova, local gunda te an thu hle nia sawi a ni, chutiang karah chuan Covid-19 Mizorama lo lut tur min danchah sak a ni.
He sipai camp hi home minister leh health minister te pawhin an tlawh tawh a, chuti chung chuan power supply an la nei lo. Ei leh in tur a hranpain sorkar aṭangin an dawng lova, an hlawh aṭangin an inthawh ṭawm a, Kanhmun task force te'n an theih ang angin chawhmeh an pe ve ṭhin. Zanah an eng neih chhunin lei an chhun eng a, anmahni erawh thim thamah an awm a ṭul. Sorkar hnathawk hlawh chungchanga ruahmanna awm mek kaltlangpui a nih chuan heng IR sipaite hi an hlawh chan ṭhen tur an ni!
Zawlnuam Bawrai May 8, 2020: Bawrai kianga Langkaih lui lehlam mai chu Badurpara khua a ni a, task force an nei ve lem lova, zu leh damdawi a tam em em a, he khuaa chengte eizawnna ber pawh hetiang ruihhlo zawrh hi a ni. Bawrai VCP H Lalramthanga chuan: "Covid-19 hri laka kan him nan theihtawp kan chhuah a, hei chauh pawh hi kan mangan pui a, a belhchhahtu zu leh damdawi kan ven tel a ngai a, mahni eizawna kan kalsan a, mai thar hunlai a ni a, chu pawh chu kan seng hman lo, tha kan thlah chuan buaina lian zawk kan tawng ang tih kan hlau si," a ti.
Bawrai veng community hall luhka kianga thuk lian tak pahnih an siam chu a chhawm ṭha sauh sauh a, dal leh alu kan a chawk a, chu'ng chawhmehte chu an khaw tlangval rammute chaw chhun hmeh tur a ni. Zawlnuam Bawrai veng hi an buai hle a, chhun zan zawma ramri ven a ngaih avangin tlangvalte chauh an buai lo, nula leh nuho thlengin an ṭangtlang a, Bawrai veng community hall-ah pa upa lam deuhte leh nula, nuho te'n ramri vengtute ei in tur an siamsak a, hmun 20 zeta ramri vengte ei tur pek an hma ngei ngei a ngai bawk. Zawlnuam lam aṭanga ruihhlo leh zu lei tuma lui kan tur ven hna an thawk tel zel bawk si!
Henglai hmuna Mizoram ramri vengtu zingah hian police lam force tlemte bak sorkar hnathawk an awm lova, tlawmngaia mahni puanthuah tel rammu an ni. Sorkar laipui emaw, state sorkarin a hnathawkte tana insurance/ invenna a ruahman dawng ve thei lo tur vek an ni, mahse huaisen takin, tlawmngai takin, chawimawina leh hlawh, ropuina beisei lovin Zoram an veng a, eizawnna lama an channa chu Zoramin a him phah chuan hlawknaah an chhiar hmiah ngam!
Kawrthah, Zawlnuam leh khaw lian dangte ang bawkin a khaw te zawkte pawhin an theih ang leh an thiam ang angin Mizoramin he hripui kan kai palh hlauvin theihtawp chhuahin an rammu a. Bungṭhuam, Luimawi khua te pawhin Langkaih ral lemlam aṭanga Mizoram rawn luh tum, zu leh damdawi tawlhluh tumte nen lam an veng reng a ni. Kan ram vengtute hian anmahni invenna thuam engmah an nei lova, huaisen takin an rammu a, ei leh in tur tlachhamin an awm ang tih a hlauhawm hle a; rilṭama ramri ven hi a harsa dawn a, Mizoram mipuiten kan rilruah anni hi awm reng sela tih hi a hmun tlawhtute ngaihdan leh hmuhdan a ni.
Saikhawthlir khaw village council member pakhat chuan an ṭhenawm mai, Assam state Hailakandi-a thilthlengte chuan an khua a ti ralkhel hle tih a sawi a, an khuaa chak rawn la ve ṭhin Gurguthi khua chu Hailakandi district a awm a ni a, state sorkarin a ngaihsak hauh loh, an khaw mipuite pawh Mizoram lama inhlawhfaa rawn kai phei reng an ni.
Langkaih lui ral lehlam khuate hi he hripui laka inven dan emaw, hripui chanchin hriatna kawnga a ngaihna la hre hauh lo an tam hle a, hritlang satliah paldam mai theih ang leka ngai an ni fur niin helai tlangdung khawtlang hruaitute hian an sawi. Kan ri mai an ni a, Tripura state ngat phei chu he hripuiin an tibuai nasa hle tawh a, kan him loh hun a thleng ang tih hlauvin Mizoram khawthlang lam khuate an hmanhlel a, an buai a ni.
Sorkar laipui chuan Covid-19 dona tur atana state sorkarte hnena sum a sem chhuahah sorkar hnathawk, a hmatawnga awm boralte luman tur ruahmanna a siam diam a, state sorkar dangte chuan he ruahmanna hi chipchiar takin an puang.
State dangte hian kan ram anga pasalṭha fak hlawh lo, tlawmngai leh mahni insengsova rammu hi an nei ve lo; keini chuan kan nei, midang neih ve loh kan neih chuan kan chhuang em em ṭhin a ni ngai a, mahse tuna ramri vengtute hi kan chhuang em? an tan engnge kan tih sak, kan chhuan em emte chu kan duhsak ṭhin a, khawpui chhung YMA branch tam tak chuan sum leh pai, ei leh in tur te pein ṭanpuina an pe mek a; mahse khawiahnge sorkar hi?
Pasalṭha rammu, ramri vengtute hian beisei an nei lo, hlawh an phut lo, chawhmeh tui an beisei lo. Heti khawpa inpekna ropui hi sorkar hian en liam mai lo sela, kan hnam dam theihna tura thawktu an ni a, hripui laka min vengtute an ni. Zoram venga hna an thawhna kawngah hian tawhsual tawk palhin, hripui kai hmasaahte hian ṭang ta sela, nunna hial chan ta sela, fak hlawh lo pasalṭha, lu man nei lo pasalṭha tiin kan thlah liam mai dawn em mi ni'ang?