Zoram politics tualzawl a bawlhhlawh
‘Bawlhhlawh’ han tih em tur chu a ni dawn em ni aw? tiin a inhnial theih viau mai thei. Mahse, kei chuan kan ram politics hi a bawlhhlawh ka ti em em a ni. Ṭawngkam thiam eng ang pawhin sawi mahse kan ram politics roreltute rorelna leh kan tun dinhmun thlirin a ṭha lo hle a ni. Rilru fim taka ngaihtuahtu tan chuan “a ṭha’ tih tur hi a vâng a ni.
Hetihlai hian ‘a ṭha’ titu chu tam tak an awm tho tho si a, tute nge kan tih chuan sawrkar thau sawk pha chin ngat ho mawle, ram hmasawnna lam ngaihtuah miah lova mahni hlawkna ngaihtuahtute chuan fak loh chi rual a ni lo. Mahni inhmangaihtute zingah hian mi tam tak kan awm a, kohhran rawngbawltu kan tihte thleng hian hmaibal kan tam. Kohhran rawngbawltu/ Pathian rawngbawltute chu an zahawm teh reng nen, han en chiana belhchian dawl lo hi kan lo awm ve zel bawk a. Tuten emaw khawilai kil aṭangin min lo hre leh kiau bawk si. Hengho hian mi ṭhate hming an tichhia a, kan inring lo phengphung tawh hlawm a nih hi.
Kan rilru-ah hian bawlhhlawh a tam em avang hian a nghawng chu a na em em zel a, kan hre reng a, a takin kan thawk ṭha duh si lo va, dikna nena hnathawh chu kan ui tlat emaw tih tur a ni. Mahni theihna tawk tawkah chet vek kan tum far a, zahna leh inthlahrunna hian kan nun a sawi nghing pha tawh lo reng reng, thu ṭha leh dik, a ruh lang rawt rawt khawpin sawi ṭhin mah ila, sawtna hmuh tur a awm lo emaw ni aw? Mahse, sawi hnem a, ziah hnem bawk hi chuan tu tute ah emaw hi chuan hna ṭha takin a thawk ve tho turah ngai ang. Kan ram siamṭha tur hian chuti maiin kan beidawng tur a ni lo, midik lo te avangin dikna tung ding turin kan tlawm mai bik tur a ni lo. Politics hi a pawimawh em avangin nitina chhungkua nunphung chenin a inrawlh kim vek a, ram min awp dan phungah hian a ṭha lo leh a ṭha chenin mitin kan hria a, a ṭha lo chu kan tuar a, ram inawpna ṭhaah chuan a ram mi chengte rilru pawh a dik tlangpui a, hmasawnna leh intodelhna a awm tlat vang a ni. Thu nawi te te anga lang tlem in tarlang teh ang.
Inthlan dawnah chhungkua mamawh chenin thil a awlsam leh ṭhin hi a mak riau. Tunlai hian eirawngbawlna gas a harsa ta lo riau nia mawle, ram pumah a awlsam duak em tih chu hre pha lo mah ila, Aizawl khawpui hmun tam zawkah chuan an sem zut zut reng ta mai. Eirawngbawlna gas te hi harsa reng a, a changin sawrkar hial pawh a insawifiah a nih kha. Chhungkua tam tak kan mangang a, a black chenin kan zawng a, a to-in loh theih lohin kan lei dawr dawr a ni. Zawrh chhawn phal loh ni mahse, hetianga lo zuar chhawngtute an lo awm ṭhin hi han neih loh tak tak chuan malsawmna a ni ve tlat asin. Rawngbawlna tur kan nei lo va, kan hmuh chhun a ni miau si a, thiltithei tan chuan sawrkar lamah te an dil a, hmelhriat nei lo tan chuan chet ngaihna a awm ve lo; mi rethei, mi pangngaite kan VIP ve lo tlat alawm.
VIP kan tih tan chuan a awlsam ang, an buai ve lo tlat. Mi rethei hmangaih tihte pawh hi a tluantling lo va, an hmangaih lo chu a ni lo va, an hmangaih dan erawh mahni party huang chhung, mahni chhungkua, mahni laina hnaite hi an hmangaih khawp ang, a dik tlat si a, he chhungkua aṭang hi chuan mi rethei kan hmangaih, kan ṭanpui an tih pawhin dawt a ni miau si lo. Intlawn siak, ze thlak ṭhinte chetna ramah hian tun hun chiah hi an ṭhat hun a rawn ni leh tlat tawh.
Harsa ni ṭhin kha a lo awlsam ta riaute a awm a, mipui tan chuan a lawmawm e, a ṭha thlawt a ni. Hetiang hian ni reng thei se chuan a va lawmawm leh zual dawn em! Fel hun bik nei, duhsak bik nei, ram hmangaihna thinlung nei lo, ṭawng ringawta ram hmangaih politician ho hi kan ram hian a mamawh lo teh asin. Dawt pawh sawi hreh hauh lote hian mipui min hmusit hle a, an duh duhin min herkual vel mai mai a ni.
Politician ṭha lo zia hian mipuite pawh hi min man bet hneh hle niin a lang, mitin mai hi kan pawnlang em em vek tawh mai a, Politics ka khel titute hi han belchiang ila, engemaw hlawkna beisei ran mai, rilruah contract hna lian thawh a, sum tam tak hlep ṭeuh te, hna hmuh ve duhna te hian kan rilru a luah khat mup mup mai a. Ruling party nih phei chuan nitin party office lama kal tluk tluk, eng hna an thawk tih hriat tur awm si lo, hriat loh laia lo hausa ta viau te hi hmuh tur an awm ṭhin a, a mak riau asin. Hetiang party luhchilh intite hi sawrkar dawr kawngah pawh an hnawksak duh an ti. Thu nei takin hnathawkte an chung tlak viau ṭhin ni te pawhin a lang. Hna inpek dan kalphungah pawh duhsak zawng inpek tak mai mai a tam hlein a rinawm a, contractor hnathawktu tur ni si lo, duhsak zawng party mi leh sa, hna lian tham tak inpek a tam tia sawi ṭhinte hi a tam a nih ngai chuan kan ram eichhetu dik tak an ni. Eng hna pawhin ṭhat ngaihna a awm lo vang. Hna tak tak thawh hmain sum tam tak a luangral ngei dawn a ni. Thawktuin sum hlep duh bawk. Kan ram hi a va khawngaihthlak tak em! Mahni ram pawh a ram mi leh sate pawhin kan hmangaih lo a nih chuan khua a va han thim mup mup tak em!
Zu bawk…Zu bawk! Zu sawi a bang thei lo, Zu khuahkhirh phelh a nih hma, boruak a len viau lai khan vawikhat chu “Zu hi thlah zalen a nih vaih chuan ruihtheih thil dang, drugs leh a kaihhnawh pawh a pung ang a, zu in mi pawh naupang te te an ni ang, a chhan chu ban phak maia zu an hmuh theih tawh dawn avangin…” tiin ka sawi. Min hnial sap sap a, chung zingah chuan “Zu zawrh a nih chuan ruihtheih thil dang drugs te hi an kiam duak duak ang, an vang sawt ang a, zu in pawh kan thiam ang, zu ruih phal a ni tawh dawn hlei nem” an ti. Kei chuan ka pawm miah lo thung. Han en chho ila, kan hmu dawn alawm ka ti mai. Hei leh chen hi zu zawrh a ni ta, ruihtheih thildang hi a rem phah miah lo va, damdawi hlauhawm pui pui an man reng a, a tlem phah lo, a tam em em tih chu mitin hriat a ni.
Zu an rui a, an man seng chuang lo, khuahkhirh tirh khan zu rui man tihte kha an hrem dan TV lamah te an ti lang ve
ṭhin a, tunah chuan a reh tawh, khawlaiah rui thle hmuh tur an awm reng, hmanni zan mai pawh khan tlangval ho zurui chu veng khatah an intibuai a, an insual luai luai a, an thi phengphung mai tiin an sawi. Zu avanga nunna chan kan tam a, zu avanga chhungkua buai kan tam a, zu avanga mahni hna pawh thawk hlei thei lo kan tam a, zu avanga aia upa zahna reng reng nei lo naupang te te an tam ta lutuk. Aia upa zah chu sawiloh, kut an thlak duh mai ta zel, hetiang boruak ṭha lo takin kan khawtlang nunphung a tihnawm lohzia chu a hretute vek kan ni.
Tuna kan sawrkar hian zir bingtute kutah a dah a, mithiam group nge? a zirtu committee thutlukna pawh tlema zawng chu a hriat. Kan ram tan chuan a tlangpuiin
ṭhatna reng a awm lo a ni. Heti khawpa kan nunphungah he zu hian min luhchilh a, kan zo lo hle kan tihlai hian zu khuahkhirhna hi tuna tan chuan hlih a la hun love kan ti leh mai dawn em ni? Mithiam kan tihte pawh hi an thiamna tak tak, an thil hmuh dik tak hmang ṭha ngam lo an ni mai ang tihte pawh hlauhawm deuh nia. Ṭawngkam chhuak apianga ‘mithiam’ kan tih chhen pawh hi a dik ber lo mai thei.
Politics nun hian kan nitin hnathawhna chen hian min lo chiah hneh em em vek tawh mai a, politics bawlhhlawh tak mai kha office-a hnathawk, thiltithei chin nia ngaihte pawh hian an theih chin chinah an lo hmang ve vek emaw tih mai tur a ni. Thuneih kan chak a, chu kan thuneihna chu a dik nge dik lo tih pawh ngaihtuah ṭha duh tawh lovin kan thuneihna kan hmangsual a. Keimahni tana hlawkna turin a theih chin chinah kan seng lut hmiah hmiah mai a, dik lo takin sawrkar motor kan hmang a, dik lo takin sawrkar bungrua kan la ngam a, dik lo takin mipui sum mahni ta ang maia hmang, mahni in leh loa bel hmiah hmiah kan awm ṭhin tih hi mipui beng hriatah thuthar pawh a ni tawh lo. Sum eirukna leh kan thuneihna hmansual a tam em avangin sawrkar pawh a mangang hle a, kan ram hruaitute pawhin ‘corruption phoro’ an rawn tih rik tak hi..Heta tang hian mipui sum dik lo taka eiruk hi a dik a ni tih a lang. Chumi chu a eiru tih fak erawh finfiah loh chuan sawi tur an awm lo mai thei. Mahse, sum eirukna leh thuneihna hmansual hi chu a la zalen hle zel a nih hi maw!
Politics bawlhhlawh bawmah politicians te hian min khung tawh lo sela, chu bawm bawlhhlawhah chuan lut lo turin huaisen takin kan ṭang tlat tur a ni. Mi ṭha leh midik tak an la awm, an vaiin an ṭha lo tihna a ni lo, mipui hian uluk takin kan thlang chhuak thiam tur a ni. Kan chhia leh ṭha hriatna thiang tak kan hmang ngam tur a ni. Khawi lai lai tute thawnthu emaw sawi sawi pawh a sawt tawh lo, kan rilru hi a dik phawt a ngai, engemaw ther hlo kan it tawh tur a ni lo, kan chaklohna tak hi mi duham rual ho hi chuan an rawn kher leh chat chat mai ang. Lo tang tlat rawh, lo hnar rawh, mi dik en mai rawh, party dik leh kalphung ṭha, hnathawk ngam tur uluk takin lo thliar mai rawh.
Zoram politics tualzawl bawlhhlawh tak thianfai turin nang leh kei hi kan la tling tawk a ni. Mitin kan hotu turte chu kan tlang chhuak ang, chu chu kan bat a ni. Kan ram chhanchhuak turin kan la tling tawk tih hi kan hre reng tur a ni ang.
- R.Zomawia