Khawiah nge world class education?
“India ram thlen chin tur hi a classroom chhûngah tunah hian a induang mêk a ni” (The destiny of India is now being shaped in her classrooms)
- D.S.Kothari
Mizoram thlen chin tur, hmabâk hi kan class room chhûngah hian a innghat takzet a ni. Ziaktu ropui pakhat Neville pawhin, “Khawvêla hnuhma nei thei khawpa mi ropui rual chher chhuak thei school dang a awm lo” ti meuhin, Nepoleana meuh hnehtu Duke of Wellington-a zirna In chungchângah a lo ziak nghe nghe. Chuti anga Zofate rahbi thar hlangkai thei tur, ṭhangtharten kan sawi theih tur ‘chhuan tham’ kan ram chhungah hian zirna in (institution) ṭha sawi tur kan nei em?
Vawikhat lai khan, education system siamṭhatna tur tia vauchher deuh reuhin, nunphunga kan lo neih deuh reuh tawh 'school timing' kha vawilehkhatah min thlâksak phut mai a. Thuneitu lam berin ṭha an ti miau si a, mipui nâwlpui a nghawngzia leh, eichawp zawng, ni tin inhlawhfate dinhmun a tihdanglam nasatzia lam kha a chhût hmasa zet lo kha a tihfuh lohna ni berin a lang.
Mi ina inhlawh chawp chunga school kal te, thingtlâng khaw hnai deuh aṭanga khawpuia school kal te dinhmun rihzia kha zirchiang hmasain, an harsatna tihkian hmasak nan transport etc. te ngaihtuah hmasa fel thlip thlep se zawng khati khawp khan buaina a chhuak chiamin a rinawm lo. ‘Zing thawhhmà hrim hrim ṭhatzia’ tlangaupui a, zirna siam ṭhat tum kha chu a system a fail deuh chuan a lang. Chutah, chaw mumal ei hman lo naupang a ‘zir hmà’ tir sauh sauh a, awmze awm map lovin a ‘bàn hma tir’ leh lawi si a!
Kan zirlaibute hian belhchian a dâwl ta lo riau a, a phek puan a ṭha a, a chhûng thu erawhin sawisel a hlawh ta fo mai. Kum tin deuh thaw zirlai thar a piang mawlh mawlh a, zirlaibu inrochun theiha lawi kan nei ta lo. Khawpuiah zirtirtu leh naupang inzah deuh thaw kan awm ṭhup a, thingtlang lamah erawh ‘zirtirtu ṭâmin an ṭâm’ reng thung si. Kan education hian awmzia a nei ta lo tawlh tawlh ti ila thu dik lo kan sawi hul hualin ka ring lo. Kan education system hi tu emaw te hi chuan sum siam nan leh insiam len nana hmangin, nasa takin an tichhia a ni tih hi a lang deuh ruak a, a hming mal mana han puh fawk lah a fuh falua si lo.
Tunah hian ka hriat sual loh chuan, kan ram hruaitu zinga pakhat chuan, education kawnga ṭhahnemngai inti deuh takin, ‘prelims leh mains exam vela pass te chu 1 lakh/ 2 lakhs vel pêk a rawn tiam leh’ tih thâwm te a awm a. Nuih a za fahran lo! Ngun taka chhûtin he thil hian Mizoram chhûnga zirlaite tan hamṭhatna a keng tehchiamin a lang lo. Mizorama zirte encourage-na aiin, phaia school ṭhaa lûtte tân awmzia a awm mah zâwk. Kan education hi khaikàn a, zirlaite a vei tak tak a nih chuan heti lo deuh hian tihdàn kawng chu a awm ngei tur a ni.
Tuna kan nihphung hi ngun takin chhut ila, private school-ah kan fate kan luhtir hum hum a, mahni thawhna school-a fate kaltir duh pawh kan awm ta mang lo chu a nih hi. Hetiang dinhmuna kan ding chung hian ‘world class education’ tih ang duang ṭawngkam kan inhman khum ta fo mai hi chu ‘Choâk ârâwn chang tawn’ kan ang ngawtin ka hria.
Mizoram thlen chin tur hi kan ram zirna in-ah hian a innghat a, ram ropui min thlentir theitu tur nia lang ‘zirna in’ chu sawi tur kan neiin kan hre rêng rêng em?
- C. Lalhruaitluanga