CHAWṬHING IN LA NGAH ṬHIN EM?

Hripui a len zawh apianga a zuitu ni ngei ngeia mithiamten an sawi chu ṭamna (famine) a ni. United Nations hnuaia World Food Programme-a an khaipa ber an chief economist, Arif Husain-a chuan khawvelah hian mi maktaduai 135 vel rilṭamin an awm mêk a, he hripui a lo len hnu hian mi maktaduai 130 vel rilṭam avanga harsatna tâwk hi an pun belh turah ngai ila, heti a nih chuan kumin kumtâwpah hian khawvel mihring maktaduai 265 vel chu rilṭamin an awm dawn niin a sawi. 

Covid-19 nghawng hi a la nasa dawn chauh a ang. 

Eng nge kan tih theih?: Vawiina chaw chhum tur kan la neih avang hian ngaih tih ṭhat a, a hmaa kan nunphung pangngai ang pâta khawsak zel kan tum chuan tlin loh chin a awm dawn tih hi zawlnei ni kher lo tan pawh sawilâwk a har lem lo. Chawthing in la ngah ṭhin em? Chawhmeh thing eng ilo in la neih viau chuan chawṭhing tihtlema ṭan lak hmasak a ngai tihna a ni. Mizo hi kawng lehlamah chuan kan ngaih a sam angreng a, inrenchem lam hi kan thiam lo fo ṭhin. Mi ṭhenkhat chuan chawṭhing kan nei vak vak a, ṭhenkhat phei chuan inti changkang fahranin "chawṭhing ka ei peih lo" tiin kan paih leh thâwr ringawt a! Uihawm tak a ni. Hetia khawvel economy in a sen a kawh vâ tawh hnu hi chuan chawṭhing neih tlem leh neih loh kan zir ṭan a ngai tihna a ni!

Kan chawhmeh menu te pawh hi tihtlem a hun ta khawp mai! Chawlhni apianga sa hmeh la tum tlat te pawh sim ṭhen deuh a ṭul ta hial awm e! Chawhmeh chi 4/5 hmeh ṭhin tan chi 2/3 ah emaw tal tlakhniam ṭan a hun e! Inkharkhip hian kan chawhmeh menu a la khawih buai lo a ni maithei, mahse kan châk lakna te, khawvel sum leh pai tlahniam mêk te, India ram economy tluchhe mêk te, ram rethei leh chawmhlawm Mizoram economy chhungril te hi ngaihtuah thleng ve ila, tun ang reng hian thil hi a kal loh hun a la awm dawn a, bazarah hian kan chawhmeh duhzawng an zawrh loh hun hi a la awm dawn a ni tih i ngaihtuah thleng ang. 

Vawiina buhfai kan la neih avang hian uphuk luangmuana nidanga kan ei zât tho chawṭhing hisapa kan la ei zel chuan naktukah hian buhfai lei tur a awm tawhlo mai palh ang e! Kan ei leh in siam pawh kan eikhawp zat chiah chiah zel siam zir tawh ila, 'mikhual ka kêp' tia tawngpawng siam uchuak vak vak i sim ang u.

Mamawh tihtlem a hun!: Mizote bawk hi khawsak hautak leh mamawh ngah kan ni thin. Vairamah in luahin kan han khawsa ve a, purun sen dahna zawng zawng nen kan han duh kim barh a! Ṭhenawm vaiho chuan mamawh hi an nei mang lo! Kan bawlhhlawh aṭang pawh hian kan khawsak inhautak hleihzia chu a hriat! Mizopa chuan bawlhhlawh te hi pawm lawih tham nitin kan nei deuhthaw a ni a, vaipa erawh chuan polythene bag tereuh tê hian an bâwk nelh nelh a! Kan bawlhhlawh inlen hleih dan aṭang hian ka khawsak inhautak hleih dan tur chu a ngaihruat thiam theih mai! 

Hetia hripui avanga harsatna kan tâwk chho tak tak dawn a nih chuan kan mamawh hi i titlem ang u. Ṭul lutuk lo leh a lova kan awm theihna ang chi hi chu dah ṭha zar zar ila, kan mamawh zual tak tak chauh neih leh lei i zir ang. Chawlhni tina kawr thar neih te hi sim a hun!

He hripui hi kan kâi ve kher lo a nih pawhin kawng hrang hrangin min la nghawng dawn chauh a, chuta a langsâr ber chu kan economy, ei leh bar a nghawng dawn tih hi a ni. Chuvangin nakina kan talbuai lutuk loh nan leh ṭam kan pumpelh hlauh theih nan tûn aṭangin rilru nei leh inren taka khawsak i zir deuh deuh teh ang u.

Chawṭhing in la ngah ṭhin em?