Written by
- LALDINPUII SAILO M.Sc (Nursing) Tutor
RIPANS
INTERNATIONAL NURSES DAY 2020
May 12, 2020 hian ‘International Nurses Day’ kan lo thleng leh ta a. Nurse-te tan ni pawimawh bik a nih avangin thilṭha tih nan leh Nurse-te infuihthar nan kan hmang ṭhin a. Khawvel pumin he ni hi a hman rualin Mizoramah pawh kan hmang ṭhin a ni.
Florence Nightingale, Modern Nursing hmuchhuaktu piancham hriatreng nan he ni hi International Council of Nurses in ‘International Nurses Day’ atan kum tin a hmang ṭhin a. Hemi ni hian India President pawhin ram chhunga Nurse hnathawk ṭhate ‘Florence Nightingale Award’ a hlan ṭhin.
Nursing hna hi hmásáng ata Missionary (Sister leh Nun) te'n Pathian rawngbawl nan an lo thawk ṭhin a. Kum 1854-ah Florence Nightingale-in Crimean War-a sipai hliam tuarte nun chhan nana a hmalakna pawimawh tak chu ‘Thianghlimna’ a ni. Ei tur thianghlim, boruak thianghlim, damlo enkawlna hmun thianghlim leh ni enga tihthianghlim heng bungrua, mutbu leh thawmhnaw hmangin nunna tam tak a chhanhim a. A hmalak hma leh hnua mitthi zat fel taka chhinchhiahin hotute hnenah hmasawnna tur a thlen a. Zan laiah damlo mu thei lote khawnvar nen a kan kual ṭhin avangin, ‘The Lady with the Lamp’ tih hming vuahsak a ni. He a hmalakna avang hian damlo tam zawk an dam phah a, a hnathawh ṭhat avangin England Queen Victoria-in chawimawina tangkapui a hlan. Kum 1860-ah London-ah Nursing School a din a. Heta ṭang hian Nursing zirna mumal zawk neih chhoh a ni ta a. A hmalakna pawimawh tak hi vawiin thlengin Nursing lungphum leh innghahna a la ni reng a ni.
Kum 2020 hi Florence Nightingale piancham kum 200-na a nih denchhenin, World Health Organisation-in Nurses leh Midwife (Nau chhartu) te hnathawh tarlan nan leh, an kum pual atan a lo ruat tawh a. He kumah hian kan rin phak loh leh beisei loh takin Nurse leh damlo enkawlna lama thawktute nasa taka hriat hlawh kan lo ni ta a. WHO-in 2020 hi ‘International Year of Nurse and Midwife’ tia a lo vuah lawk nen a inhmeh chho hle a ni.
Damdawi ina kan awm hian kan duh emaw, duh lo emaw, Nurse-te enkawlna hnuaia awm turin kan lut a. Nurse-te hi an ṭangkai tih kan hriat rualin an hnathawhte kan hrechiang tawk lo fo ṭhin. Damdawi ina thawktu hrang hrangte thawhhona ṭha tak hnuaia kan thawh hian damlo leh mipui tan malsawmna kan thlen ṭhin a. Damdawi ina thawktu zaa 50 aia tam zawk hi Nursing staff kan ni a, darkar 24 chhung damlo bula awm kan ni.
Nurse-te hi hringnuna hun hlimawm lai ber - nausen an lo pian chhuah aṭanga hun hrehawm lai ber leh lungchhiatthlak lai ber - thihna kut vawtin a man lai hmutute kan ni. Hengte hi kan hmuh tam avangin ngaiah kan nei ngawt lova, min nghawng dan hi a la ngai reng a ni. Hun hlimawm leh hun harsa hmutu kan nih avangin thuruk tam tak vawngtu kan nih chang pawh a awm.
Auxiliary Nurse Midwifery te hi vantlang mipui hriselna enkawltu ber te an ni a. Sawrkar hmalakna hrang hrang kengkawhtu leh hmahruaitu an ni. Hmun kilkhâwr damdawi thiam awm lohna hmuna mipui hriselna enkawltu awmchhun an ni. Nursing hian taksa damna piah lamah rilru leh thlarau damna pek hi a tum a ni a. Mi tawrhna chhawk zângkhài hi a tum ber a ni.
Nursing hian mihring nunna zahna, mimal duhthlanna zahsak leh damlote chunga rinawmna a keng tel a. Damlo aiawhtu nih chang a awm fo thin. Kan chhia leh ṭha hriatna hmanga damlo tana ṭha ber tura enkawlna pek hi kan hna a ni a. Damlo chu a rethei emaw, hausa emaw, mifel emaw, misual emaw, hnam dang emaw, ram hmelma a ni emaw, mipa emaw hmeichhia emaw pawh ni se la, enkawlna mamawh a nih chuan kan enkawl tur a ni.
Rilru leh taksa hi inzawm tlat a nih avangin rilru natna neite chuan taksa lamah harsatna an nei fo a. Rilru lama harsatna nei hian an sawi chhuak lo tlangpui a, zuk leh hmuam, ruihhlo lamah an ṭuan nasa a, chu chuan taksaah harsatna a thlen leh ṭhin. An dam hun chhung hi mi pangngai aiin kum 10-25 thlengin a tawi bik a. Heng harsatna neite hriat chhuah leh enkawlna kawng kawhhmuh hi kan mawhphurhna lian tak a ni.
India ram mai ni lo, khawvel pumpuia mipui leh ram hruaituten hrileng do nana thawktute hnathawh an hriatsak a, chawimawi nachang an hria hi a lawmawm tak zet a. India ram hmun ṭhenkhatah chuan Nurse te’n duhsakna an dawng nasa hle a, damlo an enkawl zawhah hotel changkangahte an quarantine ṭhin a. Goa Sawrkarin hri vei enkawltute hlawh zaa 20-in a tipung a. Haryana Sawrkar pawhin hri vei enkawltute thlabi hlawh a letin a tihpunsak hial a ni. Heng thu lawmawm tak karah hian thawktute thinhrik leh enhran tawk erawh sawi tur an awm reng tho a ni.
Nurse-ten harsatna kan tawh ṭhin thawktu indaihlohna hi tun hma aṭangin a la ngai reng a. Nursing in a tum ber mi tinte natna leh culture azira enkawlna pek hi indaih lohna vangin tihtheih loh chang a awm fo a. Thawktu indaih lohna avangin hmun kilkhawr zawkah Nurse-ten kan hna piah lam damdawi chawh thlengin tih a ngaih chang a awm ṭhin. Chutihrualin, Nurse zir chhuakte eizawnna kawng dang zawh kan awm ta nual a, an zirna leh an thiamnate a uiawm tak zet a ni. Nurse-te hi an hna zahawmna vawnsak ila, an phu ang hlawh pek ni se la. An hna an thawh theih nan hmunhma leh hmanrua thuam ṭha ila; a hlawkna tel tur chu mipuite kan ni.
Heng ram USA, UK, Canada, Finland, Australia, Ireland, Netherland, Thailand, Nigeria-a Nurse-te chu anmahnia damlo enkawl hna thawk thei tura license pek an ni a. Hetiang tithei turin medical subject peng pakhatah an inzir bing leh ṭhin. Hei erawh keini ramah chuan kalpui a la ni lo va, thawm a ri ve ṭan feih feih chauh a ni.
International Nurses Day chibai vek ule.