COVID VEI TESTIMONY
Inringhlel deuh, inring tak tak ngam chiah si lovin kan va “in-test-tir” ve a; hlauhthawn ruk ang tak, hlau tak chunga hlau lo anga lan ngai bawk si chu, kan lo positive ve reng mai chu niin.
Pawm a har:
Result khan chiang takin “positive” min ti a; mahse pawm a har hle. Theih tawpin kan fimkhur a; hmaituamna ni se a ṭha ber chi an tih chauh kan hmang a; khawiah mah lêng chhuak ngam lova tawmimin, ṭul tawpah chauh kan chhuak hram a. Chuti chunga “positive” han nih chu vui mai a awl a; rilruin puh tur a zawng a; fimkhur nachang hre mang lova kan ngaih an positive si lote chu an ngeiawm rum rum hial a ni. Mahse kan nih ang ang chu phat rual a ni si lo. Mi tawrh tur emaw kan tih kha kan chungah a lo tla ve ta a ni mai.
Mihring hian mahni laimua hmangin khawvel kan thlir a; ni bik riaua inhriain, him dawn bik riaua inhriatna kan nei chawk ṭhin. American Novelist William Saroyan-an thihna chungchang a sawi a, “I always thought I would be an exception” a tih kha thu namai lo tak a ni. India rama mi tam takin mask an vuah peih loh chhan an zirnaah pawh, ‘him bik’ leh 'exception' ni dawna inhriatna a lian hle an ti.
Mizoramah pawh hei hi kan harsatna a ni. Mahni dinhmun pawm ngam lo leh pawm duh lo an awm nual niin a lang. Symptom nei chunga in-test duh lo ni awm taka sawi te an awm a; hming hmerha fiah tak tak har si, mi dang tana hlauhawm si an awm a ni awm e. Mi ṭhenkhat, mahnia in-test, an positive thu an report duh si lo an awm a. A ṭhen an positive hnuah an in-test nawntir a; test nawnnaah an lo negative leh si, ngaihṭha deuhin an awm a; mi ṭhenkhat phei chu symptom nei reng chungin an in-report lo niin a lang. Hritlang satliah anga pal zam tum hlawhchham ta si sawi tur an awm nual mai.
Test chi hrang hrang zingah zaa za hmu chat chat thei an awm lo. Positive si, negative anga lang an awm thei a. Mi pakhatah rau rau pawh, test chi hrang hranga a ṭhena positive, a ṭhena negative anga lang a awm thei. Hri kai lo positive anga lang hi chu awm thei mang lo tluk a ni. Chuvangin, Test pakhata kan positive phawt chuan test nawn tawh lo va, kan positive thu hi lungsi taka pawm ve mai a ngai a; in-report vat tur a ni. Test nawn lehnaah, eng emaw avangin, hri kai reng chungin negative result nei ta ila, ngaihṭhatna him lo tak, mahni leh mi dang tana pawi thei kan neih phah dawn a. Keimahni leh kan kiang hnaia khawsate tan a hlauhawm thei a ni.
Thil sawi hrehawm tak a ni naa, boral tam tak hi kar khat emaw, a aia tam emaw natna lang chhuaka lo awm tawhte an ni. Positive si, Cowin-a id nei si lo an awm ṭhin hi a buaithak hle. Chuvangin, mahnia in-test aiin, sawrkar hriatpui ngeia testing centre-a in-test tur a ni. He hrileng hi mahnia tawrh dam tum lovin, sawrkar hriatpui ngeia tawrh dam tum ila a him ber. In report duh si lo, loh theih loh hnua in report, khawtlai hmante pawh kan nei ta hial niin a lang.
In report lo, na zual thut an awm nual tawh a; hriselna lama thawktute tan a luhaithlak hle. Natna lang chhuak reng reng chu mithiam vil reng theih tura in-report ngei ngei tur a ni. A rang thei ang bera mithiam enkawlna leh kaihhruaina dawn vat hi kan himna tur a ni tih i hria ang u.
Vaccine lak a pawimawh
Khawvel ram dangah vaccine la lo an thi hnem hle a; Mizoramah pawh vaccine la lo kan chán hnem hle bawk a ni. Sakhua leh thuthang eng eng emaw avanga vaccine lak loh hi thil tih chi a ni lo. Vaccine la thei tura kum bithliah phak chin chuan vaccine lak ngei ngei tur a ni.
He khawvelah hian, abik tak, special taka lo awm kan ni lo va, mi dang ang bawka piang, mi dang ang bawka natna vei thei kan ni tih hi pawm ngam a; mi tawrh ang tuar thei kan ni tih hriat a, mi thiamte enkawlna dawng tura in-report vat hi kan tihtur a ni.
Phone
Result hriat aṭanga rei lo teah kan thawhpui doctor ṭhenkhatin min rawn phone a; tih dan tur te, thil ṭul awm theite min hrilhin min kawhhmuh a, ruahmanna min siamsak nghal a; a thlamuanthlak a, a lawmawm em em mai a. Mahse, phone call zawng zawng hi kan thlamuanpui lo. Medical science lama zirna engmah nei lem lovin, “Chuti khati chu tihtur’ tia thurawn min rawn pe te, phone aṭanga, “Zam suh aw,” min rawn ti ringawtte hi kan thlamuanpui lem lo va. Rilru tihhahdam a, thil hlimawm lam ngaihtuah ve dawn chauh a, a ngai bawk a, min enkawltu tur ni miah lo hnena mahni natna sawi nawn fo chu kan ṭhatpui chiah lo a ni ang. Hmeichhe pakhat, positive ve tho phei chuan, “A polite apiang an ninawm,” a ti hial a ni. Kei chu ka vannei a; phone call ka dawng tlem. A tir aṭangin ka chhungte leh ka unaute hnenah, “Loh theih loh thil a nih loh chuan min rawn phone suh u,” ka ti a, an zawm viau. Mi ṭhenkhat chuan phone an dawng nasa, khuh bawrh bawrh chungin, chhan loh theih si loh call an dawng a; an khuh a dam har phah hialin ka hria. Covid chungchang kher lovah pawh, damlo tana hahthlak lo zawnga bengvar chhuahna kawng zawn a ṭha hial awm e. Tunah chuan WhatsApp a awm tawh a, damlovin a hman huna a chhan atan message mai hi a tawk viauin a lang.
Phone sawi ruala sawi rem tak chu aurinna hi a ni. Hmanlaiin mitthi an awmin aurinna kan hmang ngai lo. Tunah erawh chuan veng ṭhenawm zawng zawng hriatturin kan puang dum dum mai a. Hei bakah, vengpum huap lo, khawtlang pum huap lo thilte pawh kan puang ta zel mai. Damlo chak lo sa tan chuan a bengchheng a; mitthi awm thu phei chu ngaihthlak a nuam lo hle ang. Tum tak tak ila chuan aurinnaa au miah lo hian chhiat ni ṭhat ni hi kan hmang thei a; kan thupuan tam tak hi aurinnaa puang miah lovin a hlawhtling thei. Kan tilaklawh mai mai a ni. Khawhar in riah chungchanga huaisen taka Zarkawtin hma an hruai ang khan hmahruai ngam awm se, kan entawn sup supin ka ring.
Ṭawngṭai
Inṭawngṭaisak hlutna a takin ka dawng. Ramhlun lama nu pahnih, kan thawhpui daktawr (specialist) leh ka ṭhiannuin min ṭawngṭaisak thu min rawn hrilh chu, chawplehchilhin ka thla a muang nghal a. Dam takin ka chhuak leh dawn tih hi nghet takin ka pawm nghal thei mai a ni. Mahse, kei hi ka sual khawp a, ṭawngṭaina zawng zawng chu ka thlamuanpui hauh lo. Min tihlauthawng a, ‘na ta riau” a inhriatna min pe lek lekte pawh a awm thei. “Ani hian chung lama mi khi a han chhaih kawlh mai ang em?” tih te, “Ani hian ka ṭhatna tur lam hawiin ṭawngṭai hla a chham meuh dawn em ni?” tih maite pawh a awl khawp.
Damlo ṭawngṭaisak hi ngaihtuah ngai tak niin ka hria. Nu pahnih min ṭawngṭaipuitu ka sawite khian ral khatah min ṭawngṭaipui a; ka thlamuanpui em em a. Damdawi inah, damlo bula ring taka ṭawngṭai kher lo hian hmun tina awm Pathian hian fianriala ṭawngṭai pawh a lo chhang tho tih a chiang hlein ka hria. Damlo ṭawngṭaisak tura damdawi in pan kher hi a lo ngai hauh lo. Thlarau mi ṭhenkhatin an hmelhriat damlo an kan a, damlo dang ngaihtuah tel mang lova ring deuh deuha damdawi in chhunga an ṭawngṭaite hi ral khata ṭawngṭai aiin a thleng chho rang bik kher dawn em ni?
Damlo kan theih loh
Hri lêng inkaichhawn awl tak mai a ni si a, tu mah inkan an phal lo. Mi ṭhenkhat tan chuan a hrehawm mahna, mahse, damlo tan chuan a lo ṭha daih zawk a ni. Damlo an hahdam a, damdawi in chhunga inenkawlna pawh a felfai awl bik niin ka hria. Covid kher lo, natna dangah pawh kan inkan dan hi siam rem chhoh zel a ṭha hlein ka hria.
Mizote hi damlo inkan uar tak hnam kan ni a; ‘bengvar lo’ nih hlauh vang tal pawhin kan inkan a; damlo tam tak hian ‘kantu’ neih loh kan hlau bawk a ni awm e. Heihi rilru pangchang kan neih vang a ni mai thei.
Covid len hma daih khan, ‘Thawhṭan niah damlo an châu viau ṭhin tlangpui’ an ti. Pathian niah kan inkan mur mur a; thawktute mitmei veng duh mang lo kan tam a; damloin an dam phah lo va: Inrinnia harh viau pawh Ṭhawhṭan tukah chuan a hma ni aiin an châu cháwk ṭhin a ni awm e.
Mi ṭhenkhat chuan ṭum khatah damlo an kan lawr a; ward pakhat aṭangin ward dangah an kal kual leh a; natna theih darhtu an ni thei tlat a ni.
Damlo kan dan thar ngaihtuah chhuah a ṭha viau mai. Damdawi in chhunga lut kher lovin, kan ngaihven a ni tih tilang turin kawng dang a awm thei ang. Entirnan: an in lama ngaihven mai emaw, mobile banking hmanga kanna sum thawn mai emaw a ṭha zawk mai thei. Gpay hmangte hian damlo inkanna hi thawn ila. Kan hun sen tur leh kalkawng mana kan sen tur belhsak ila, damlo tan pawh a hlawk zawk dawn a ni. Kan khawvel danglam zel mila kan khawsak dan siam rem mai hi kan zavaia nawm tlanna tur a nih ka ring.
Covid 19 reh hnuah pawh damlo inkan dan hi khuahkhirh zui zel ila, damlo tan a ṭha dawn hlein a lang.
Statistic thlamuanpui
Mi ṭhenkhat chuan statistic an en a; a “percentage” zawngin an han chhut a, an thla a muang ringawt niin a lang. Statistic phenah hian 'a tak ram' hi a hranin a awm tih hriat tur a ni. A tuartu chu sangkhat zela tlêm te anga lang pawh ni se, a tuartu tan a nêp phah lo.
Hriselna lama thawktute thawhrimna, chawl hahdam hman lova an hahziate hre rengin, mi tin hi kan awmna ṭheuhah hian i fimkhur ang u.
- Dr Lalchhuanawma Tochhawng