Mizo ṭawng humhalh
Tun hnai lawk khan India Vice President Pu M.Venkaiah Naidu chuan sap ṭawng hi sapho min hnutchhiah natna a ni a ti hmiah mai! (English language is a disease left behind by the British). Pu Naidu thusawi kha kan pawm a nih chuan he natna hi Mizote hian kan vei nasa hle tihna a ni ang. Pa pakhat chuan ka fapa hi English medium-ah lût sela, sap ṭawng thiam se a tâwk a ti hmiah bawk.
Ṭawng ral chhan hi a hmangtuten an hman duh tawh loh vâng leh an ral vâng a ni. Ral han tih hian an thi mang vek pawh a ni thei a, ṭawng dang thlang zâwka anmahni ṭawng an uiresan vâng pawh a ni thei. A awmzia chu Mizo thumal âia sap ṭawng thumal kan hman nasat telh telh chuan Mizo thumalte a lo tlêm tial tial ang a, a tâwpah hmeichhe sual takin mi nu a va luahlân ang deuhin sap ṭawngin Mizo ṭawng a luahlân ang a, Mizo ṭawng chu a ral mai dâwn a ni.
Tunah hian Mizo ṭawng hi ṭawng hrang hrang ral mai theite zingah telh a ni a, a chhan nia lang chu kan lam dân a dik loh vâng te, a sipel kan tih dik loh vâng te, a thumal awmzia kan hriat chian loh vâng te leh a grammar kan tih dik tâwk loh vângte ni loin Mizo ṭawnga sawi theih leh ziah theih reng si sap ṭawnga kan sawi leh kan ziah zâwk fo vâng hi a ni. Sap ṭawng hi kan ngaisâng a, sap ṭawng thiam hi changkânna leh chungnunnaah kan ngai a, kan ni tin nunah kan hmang nasa telh telh a, kum 20 a ral leh meuh chuan naupang tam takten Mizo ṭawng thumal tam tak an hre tawh lo ang. Mizo ṭawng chu sap ṭawng nêna chawh pawlh nuaih a lo ni ang a, sap hmêl leh vun rawng ang pu si lo hian kan sap nial nual dâwn tihna a ni.
Hotel/ Restaurant-a ei tur inziahna (menu)-ah hian Mizo ṭawnga ziah hi a awm mang tawh lo. Tobacco roll ti loin vaihlo zial kan ti mai a, artui zial tih ve mai turah egg roll kan ti leh daih a, fried rice, beef roll, chicken soup, beef soup te kan ti. Chaw kan, bawngsa tui hângte ti ila a ṭhat dawn vei nên. Khua reiah hêngte hi Mizo ṭawngah kan la ngai vek ang a, sap thil hlir kan ei tawh dâwn a ni.
TV kaltlangin thil hmuhnawm han buatsaih dawn ila a hming atân sap ṭawng hlir kan ngaihtuah nghâl ringawt. Mizo idol, youth icon, comedian search, praise on, arise, you got talent, pro fight. Kohhran leh pâwl hrang hrang ni se chu ti bawk. General assemby, general conference, half year meet, drama, shortplay, KṬP week, revival team, speaker, evangelical week, missionary retreat, freshers’ social, endowment fund, centenary. A tam mai. Sap ṭawng hlir.
In chhûnga kan thil neihte lah ni se Mizo ṭawnga sawi theih a tlêm ta. Mattress, bedsheet, pillow, cupboard, wardrobe, dressing table, fan, ceiling, geyser, heater, dining table, chair, cushion, sofa, doormat, bathroom, bedroom, sitting room, living room, centre table, tray, ash tray, fork, grinder, AC, curtain, doorbell, emergency lamp. Pâwn lamah ni se beware of dog, garage, no parking, turning point, street, zone, area tih vêl a ni leh a.
Sumdâwnna dâwr hming leh thil hrang hrangah pawh sap ṭawng hlir: Proprietor, enterprise, printing press, furniture work, wineshop, picnic spot, steel fabrication, hood works, hardware store, showroom, beauty parlor, hair cutting salon, massage, steam bath, tyre works, motor leh two wheeler workshop tihte. Discount, sale, offer, online, delivery, order, free gift, coupon. A tam lutuk. Mizo ṭawng hi kan ngaihtuah lo hrim hrim niin a lang. A mizo ṭawng ngaihtuah ve chhunte lah chuan a ṭawng awmzia tibo zâwngin zawlbûk, zawlaidi te kan la ti zui.
Idol/ Icon intihsiaknate han thlir ila, intihsiakna endiktu pawh nei tawh loin judge kan nei tawh a, an zai dân chungchâng sawi loin an comment tawh a, an hma hunte êng si loin an future a bright a, an chêt dân âiin an performance a hmuhnawm zâwk bawk. Rimawi tum thiamte pawh awm tawh loin musician an awm a, a tâwp zân ropui pawh awm tawh loin Grand Finale a awm tawh zâwk. Intihsiaktute pawh awm tawh loin contestant hlir an ni tawh. Intihsiak kai hruaitu pawh awm tawh loin host an awm tawh zâwk. Inbiak, titi leh biangbiaknaahte pawh sap ṭawng tho. Chaw ei chhuah âiin kan dine out a, thuthawn inchhâng loin message kan reply a. Kan sawi sêng lo. A chîk mite tân manganthlâk khawpin sap ṭawng thumal kan hmang uar hle.
Sap ṭawng leh vai ṭawng kan thiam hle tur a ni. Mahse, mahni ṭawng hi kan thiam ber tur a ni a, ṭawng dang hi chu a ṭul hunah chauh kan hmang tur a ni ang. Zirna leh pisa thil pawimawh bâkah exam-naah te dik takin sap ṭawng kan hmang thei tur a ni. Mizo ṭawng âiin sap ṭawnga sawi hian a fiah zâwk tih fote hi thiam taka Mizo ṭawng hnâwlna a ni.
Mizo ṭawng dinhmun derthâwn chhan hi sap ṭawngin a luahlân zêl vâng a ni. Ṭawng hrang hrang thiam ṭeuh ila, mahni ṭawng erawh ngaina ber thung ila, a ho mai mai ti loin i humhalh tlat zêl ang u, ṭawng a ral hian hnam a ral a ni si a.
- Miltona, Vaivakawn