Written by
Rualkhuma Hmar

Tunlai politics kal vel hi...

Inthlan a hnaih meuh chuan ram mipuiten an bek tle kan en politician ho zia a lo lang chho uar uar a, rin loh tak takin thil a kal dawn a ni mai thei.

Sorkarna chelh mektu Congress chuan CM dawttua miin an ngaih ṭhup Home Minister chu show cause notice an pe rup mai a. Hei hi insiam ṭhat leh inṭhen thianghlim nana an tih chu a ni ngei ang a. In thenfai an tum luatah an inthian thawl zo mai ang em? Engtinnge thil a kal zel dawn kan hre lo nain ruling party chuan suar a su ta phawt chu a nia.

Hetianga an hnawhchhuah takah chuan MNF chuan "Chhura duh loh Naa'n nei nang e" an tih ngei a ngaih hmel. Pu Zira hi Ṭawi bialah MNF ticket-in lo ding ta se, he bial lo viltu chu an tih lungawi a ngai mai awm mang e. Khawthlang lamah lo din tir ta se, vawikhat pawh a kal lohnaah chuan thla hnih chhungin a in vawrh tling phak ang em? A thuhrimin, India ram politics hi state dangah pawh hetianga inkalthelh hi a tam tawh mai.

Tuna Assam-a BJP Minister te khu CM telin Congress hlui an tam mai, ram mipui hmangaih vang nge thleng tlawr zuan vang? Central lamah chuan BJP hi an thutiam tihlawhtling lo anga puha 2019-a tla mai tur ang tein han sawi ve bawk mahse, anni BJP chuan kum 50 kan lal dawn an la ti sauh sauh mai a. Engtak ang rua maw?

Zoram politics-ah hian thil a lo thleng ve nual tawh. MacDonald-a hova British Crown Colony-a awma nakina la independent dan tur ruahmantu R. Vanlawma te Mizo Union ho kha, India-a luh duh, Ch. Saprawnga te khan an boycott a, hma takah Union kha an phel phawk tawh.

Merger Congress duh lo kha C. Pahlira hovin an phel tawh a, Congress merger duh lam an ding chang. 1978-ah mak takin P.C. a lo chak a, thla 5 hnuah an phel phawk a, P.C.B. a lo chhuak a, P.C. origin (A) an ding chang. 1987-ah MNF a sorkar a, MLA 9 in an chhuahsan avangin an sorkar a tlu. A tlangpui thuin 1946-a Mizo Union lo ding an phel khan tute emaw hotu zingah mahni hmasial an awm vang niin thil chik miten an sawi a. 1974-a MU phel pawh ṭhenkhat mahni ṭanghma vang, P.C. keh ta phawk pawh chhut chian chuan Minister nih thu hla a ni. Mipuia an chhuanlam chu chhan ṭha tak a ni zel thung. Pu Denga Ministry keh chhan pawh kha Minister chang awma inngai chang ta lo vang niin a la lang ta zel a.

Vawiina kan politics kal vel pawh hi tute emaw MLA seat chuh leh mahni pumpui hmangaih vangah mi tam takin an ngai ang. Tun ṭum hi keia thlir dan chuan Ruling Party chhunga contract siper inchuhna rah chhuah kal zel (capitalist politics) ni maiin ka hria. A thuhrimin MLA nih hi kan lo chak hlawm hle mai, pawl lian leh te thleng hian Assembly House-a ṭhu awm leh ram rorel awma mipuiin kan ngaih loh seat chuh ve hle si kan ngah viau.

Tin, MLA leh Minister te hi an hlawh leh a behbawm hi a ṭhat tawh tehreng nen, Minister, MLA nih chhunga In ropui sak hman an tum deuh ṭhup leh mi hminga contract lian thawh an tum deuh vek leh an thawk deuh vek ni awma lo lang te hi a zahthlak ngawt mai.

He sukthlek hi hriain offcial te hian mahni level-ah engemawchen eiruk an lo tum ve deuh zel rawl nen. Kan rama tangka lo luang lut hi a tam tehreng nen, mipui chanvo hi a la u lo hle reng mai a. Kawng ṭha aram awm si lo, Whatsaap-ah kawng chhia an post chamchi a, hotuten an theng an thawngah lut chuang hek lo. Tuikuk issue kan ngaimawh lova, ramri issue kan ngaimawh lova, NRC kan bengkawn hek lo. UNO-in silaia kah ngai lova, Independent kan hmuh theihna tur thupuan an siam lah chu bawhzuia hmala hrek hrawk kan awm hek lo.

Kan ram Politician te hian Hnam Politics bei lovin Market Choka Politics-ah an tlei tawk a, contract insem chhawk, laina post ṭha-a in tranfer chhawk hi kan tuina tawk a ni mai awm mang e. Kristian 100-ah 90 zet kan ni chungin corruption zung phawi te chu kan va hlat em; lei ṭhain kan vur a, a duah hluah hluah a ni ber mai.

Chutichuan, kan tunlai Zoram Politics kal vel hi a bul ber chu choka politics a ni ber mai a, mipui tan chuan thinlung damna chaw a vang ngawt mai. Hetiang dinhmun aṭanga ṭhangharh hma, 'kei chuan ka eiru lovang, mipui tan a ṭul leh tuartu zawkah ka ṭang ang' ti thei hmasa apiang kan ngaisang dawn a ni. Market polotics aṭangin hnam politics-ah i lut hlawm teh ang u.

- Rualkhuma Hmar