Written by
- Prof. Jangkhongam Doungel Department of Political Science Mizoram University

Chakma Autonomous District Council (CADC) lo pian chhuah hi Dan ang nge, Dan lo ang? Part - II

ADC siam leh ṭhiah chungchang hi Parliament thuneihna liau liau a ni a, chu chu Sixth Schedule-ah hian chiang takin a lang. Sixth Schedule Paragraph 1, sub-paragraph (3)-naah hian ADC siam leh ṭhiah chung changa Governor thuneihna tarlan a ni a. Chungte chu -

The Governor may by
Public Notification -
(a)     include any area in (any parts) of the table,
(b)     exclude any area from 
    (any of the parts) of the table,
(c)     create a new autonomous district,
(d)     increase the area of any autonomous district,
(e)     diminish the area of any autonomous district,
(f)     unite two or more autonomous districts or parts thereof so as to form one autonomous district,
(ff)     alter the name of any autonomous district,
(g)     define the boundaries of any autonomous district.

A chunga (a) leh (b)-a 'parts' tih awmzia chu, Sixth Schedule Paragraph 20-a ADC te Part I, Part II, Part IIA leh Part III-a ziah luh an nih thu leh Governor-in a duh a ziak lut thei ang a, list-a awm tawh sa pawh a thai bo theih ang tihna a ni. Amaherawhchu, Paragraph 21-a a inziah anga Parliament-in Dan a siam si loh chuan Governor hian a duh duhin a ti thei chuang lo. (c)-ah hian Governor-in ADC thar a siam theih thu a lo lang a, d) hian Governor-in ADC area a tihzauh theih thu a sawi a, (e)-ah hian Governor-in ADC ram a tihzim theih thu a inziak bawk. (f) hian ADC pahnih emaw a aia tam emaw Governor-in ADC pakhat ni turin a infin tir thei ang a ti a, (ff) hian, Governor-in ADC hming a thlak thei ang a ti leh a, tin, (g)-ah hian, Governor-in ADC-te ramri a chingfel thei ang a ti bawk a ni. A chunga tarlan Governor thuneihna zawng zawng khi Governor thuneihna tak tak a ni lova, Parliament-in Dan a siam zawhah Governor chuan Thupek a chhuah thei ang tihna ang chauh a ni. Chuvangin, Governor thuneihna dik tak chu, Parliament-in Dan a siam hnua Notification chhuah chauh chu a ni mai. 

Hriat tur pawimawh deuh pakhat chu, Paragraph 1, sub-paragraph (3) (a) aṭanga (g) thlengah khan Auto­nomous District Council (ADC) thar din dan, ADC ram awp tihzauh leh tihzim, ADC hming thlak te leh ADC pahnih emaw pahnih aia tam emaw finkhawm theih dan te a inziak a. Amaherawhchu, Regional Council thar din dan, Regional Council awm tawhsa aṭanga Regional Council dang siam belh leh te a awm ve loh avangin Regional Council tihdanglam ve theih a ni lova. Chuvang chuan, North Eastern Areas Reorganisation Act, 1971 chuan, Paragraph 1-a sub-paragraph (3)-ah clause (h) a dah belh phah ta a ni. The North Eastern Areas Reorganisation Act, 1971 hian Parts 9, Section 88 leh Schedule 10 a nei a; India Danpuia Article tam tak bakah, Schedule ṭhenkhat leh Dan dinglai tam tak a rawn thlak ta nual a ni. Clause (h) a dahluh hi clause (g) dawt chiaha awm tura ruahman a ni. Clause (h)-ah hian “divide any autonomous region into two or more autonomous regions and define the boundaries thereof” tiina inziak - a awmzia chu autonomous region pakhat aṭangin autonomous region pahnih emaw autonomous region pahnih aia tam emaw a siam thei ang tihna a ni. 

Tin, North Eastern Areas Reorganisation Act, 1971 hian India Danpui Sixth Schedule-a Paragraph 20A dah lut bawkin, 20A (1)-ah Mizo District Council ṭhiah thu leh 20A (2)-ah Union Territory-ah chuan Governor aiin Administrator hman a ni ang a ti bawk. 

Union Territory-a Mizo­ram hlankai a nih hlim khan Lieutenant Governor a la awm mai loh avangin, Chief Commissioner kha Administrator a ni ta mai a. Tichuan, Chief  Commissioner, S.J. Das, chuan Administrator a nih angin, Sixth Schedule Paragraph 1, sub-paragraph 3 clause (h) ṭanchhanin, the Pawi-Lakher Autonomous Region (Re-organisation) Order, 1972 chu a puang ta a, No. CCMP/3/72-77 of 1.4.1972 hi a Thupek tlang­zarhna lehkha number a ni. He thupek hi April 1, 1972-a chhuah ni tawh mah sela, a hman hun tura ruat chu April 2, 1972 a ni. He lehkha tihchhuah a nih rual hian, PLRC chu Regional Council pathum- Chakma Regional Council, Lakher Regional Council leh Pawi Regional Council-ah te ṭhen a ni ta a. Chief Commissioner, S.J. Das, khan Administrator tiin a hming a ziah (sign) hnan bawk a ni. 

Chief Commissioner, S.J. Das, khan Administrator a nih angin “Regional Council Rules” lehkha dang hmangin a tichhuak leh ta a. Chu a lehkha tihchhuah No. CCMP/3/72/78-79 dt 2.4.1972 ang chuan, April 2, 1972-in Regional Council pathum te chu an lo ding ṭan ta a, sawrkar inrelbawlna pawh an kalpui ṭan nghal a ni. 

S.J. Das-an April 2, 1972-a Regional Council pathum (Chakma Regional Council tiamin) din nana PLRC Regional Council pathuma ṭhendarh lo ni ta hi Parliament dan siam ang thlapa tih a ni a. Kan hriat chian atana pawimawh tak mai chu, Sixth Schedule Paragraph 1, sub-paragraph (3) clause (h) ṭan chhana din a nih avangin, dan ang thlap leh India Danpui zulzuia din an ni. Tin, Sixth Schedule Amendment chungchang hi Paragraph 21-naah hetiang hian a inziak : “(1) Parliament may from time to time by law amend by way of addition, variation or repeal any of the provisions of this schedule in this and, when the Schedule is so amended, any reference to this schedule in this Constitution shall be construed as a reference to such Schedule as so amended.” Hemi awmzia chu, Parliament-in Sixth Schedule-a Dan hman mek te hi dah belhin emaw, her danglam hretin emaw a thlak danglam thei a, a hnukkir thei bawk. Tin, Paragraph 21 (2)-ah chuan, Sixth Schedule Amendment hrim hrim hi Article 368-a inziak Amendment pangngaia ngaih tur a ni lo a ti bawk. Chutiang chuan, Paragraph 1, sub-paragraph (3)-ah hian Parliament-in “The North Eastern Areas Re-organisation Act, 1971” kaltlanga Clause (h) a dah luh ṭanchhan/tlawhchhan hian, Administrator chuan PLRC hmun thumah a ṭhen a, Chakma Regional Council a piang phah ta a ni.

S.J. Das Chief Commissioner-a a awm lai khan, April 18, 1972-ah Mizoram Union Territory Legislative Assembly inthlan hmasa ber neih niin, mipuite'n phur takin vote an thlak a, Legislative Assembly a lo ding ta a ni. Tichuan, Mizo Union-in Ch. Chhunga kaihhruaina hnuaiah sawrkarna an siam ta a nih kha. Chutichuan, S.J. Das a haw hnu khan, S.P.Mukherjee kha Lieutenant Governor atan ruat a ni a, April 23, 1972-ah khan a mawhphurhna chu a la ta a ni. Lieutenant Governor khan Administrator a nihna angin, April 29, 1972 khan Mizo District Council ṭhiahna thupek a tichhuak ta a, chumi ni la la chuan, Regional Council pathum te kha ADC-a hlankaina tur thupek thar a tlangzarh nghal ta bawk a ni. Chutichuan, Chakma Regional Council chu Chakma Autonomous District Council a ni ta a, Lakher Regional Council pawh Lakher Autonomous District Council a ni ta bawka. Chutiang zelin, Pawi Regional Council pawh chu Pawi Autonomous District Council-a hlankai an lo ni ta bawk a ni. PLRC ṭhendarhna tur leh CADC lo pianchhuahna atana hmanraw awm chhun Parliament in North Eastern Areas Re-organisation Act, 1971 kaltlanga Sixth Schedule Paragraph 1, sub-paragraph (3) a clause (h) a dahluh kha eng dan leh eng notification hmanga lakchhuah leh nge a nih theih ang tih hi zawhna chhan harsa tak leh chhan hleih theih loh a la ni reng a. Tin, clause (h) hi Sixth Schedule-ah pawh lang hman lo va, thaibo lehnghal niin a lang a, a la chhuaktu Notification, Order leh Act-te pawh hi chiang taka sawi a harsa a ni. Tin, Sixth Schedule-a clause (h) kha tuna a lan tak loh avang hian, PLRC hmun thuma ṭhen kha dan lo ang a ni tihtheih pawh a ni lo va, a chhan chu, PLRC ṭhendarh hun lai tak khan Sixth Schedule-ah clause (h) a awm chiang bawk si a ni.

A hun laia dan tlawh chhana dan ang thlapa din a nih avangin, CADC ṭhiah hi thil awlsam tak a ni lo tih hi hriatthiam a ṭha. Tuin emaw paper pakhat-a a ziah avanga CADC hi ṭhiah nghal theih mai a nih lohziate leh, Court-a appeal avanga ṭhiah mai theih a nih loh ziate pawh hi uluk taka ngaituah a ngai. Mi ṭhenkhat lah chuan TV-ah te, huai takin takin, “Court-a thlen chuan a ṭhiah theih mai ang,” te an lo ti bawk nen. Dan ang thlapa Parliament dan siam hmanga Order tihchhuah tawh chu Judiciary leh Court te pawh hian a zah hle a ni tih hriat a ṭha ang. Amaherawhchu, Parliament dan siam mumal tak ṭanchhan tur awm lova din chu lo ni ta se chuan sawi tur tam tak a awm thei ang a, chutiang a nih loh erawh chuan legal process aṭanga beih vak chi pawh niin a lang lem lo. Khawi Court-ah pawh thlen ni se - High Court a ni emaw, Supreme Court a ni emaw - Parliament-in Constitutional process zawma Dan a siam tawh chu, eng court mahin dan lo a ni tia thutlukna a siam hi a rinawm lem loh a ni. 

Chakma ho hi Uiphum Tlang­dungah sawrkar phalna tel lovin an lo cheng lut a, an lo luh dan hi a dik lo a ni. Amaherawhchu, dan lova lo lut zelte khan Uiphum Tlangdung an luah a, vote te kan neihtirin, khua leh tui nihna (citizenship) an lo nei thei ta zel a; a tawpah dan ang thlapin Autonomous District Council (ADC) an lo nei thei ta a nih hi! Ram an luah dan leh an lo luh dan kha dan kalh a ni a, amaherawhchu, CADC pian chhuah dan kha dan ang thlapa Parliament dan siam hmanga din a ni. CADC ṭhiah theih dan kawng awmchhun nia lang erawh chu, authentic Constitutional sources leh Legal evidence tha tak nena Governor, Home Secretary, Government of India, Home Minister, Government of India leh Parliament hmin ni thei ta se la, chu chu kawng awmchhun a nih a rinawm. Chutianga kan tih theih si loh chuan, hneh loh tur ral beih ang mai a la ni thei dawn niin a lang. A chhan chu, India Danpui hnuaia Sixth Schedule inrelbawlna hi Parliament chauhvin a siam danglam thei a, Parliament dan siam ṭanchhan lo chuan Sixth Schedule hi siam danglam theih a ni lo hrim hrim tih hi hriatchian a ngai. Mi ṭhenkhatin, “Court hi engkim ti thei a ni a, Court-a thlen a nih chuan Court-in a tifel mai ang,” an ti a, amaherawhchu, dan siam chungchangah hian Judiciary aiin Legislature a lal zawk a, thutawp neitu zawk a ni tih hi theihnghilh loh a ṭha. Tin, Sixth Schedule hi India Danpuia amendment pangngai ni lo, simple majority-a siam danglam theih a nih avanga awlsam taka thlak leh siam danglam theih a ni chuang lo ti pawh hriat tel a ṭha. MP te leh Sawrkar chelh lai party hmin loh chuan, simple majority-a Parliament dan siam danglam pawh hi a awlsam chuang lo a ni. National Registration of Citizens (NRC) hi rinawm taka kan tih theih erawh chuan, Chakma population hi chu a tihtlem theih ang chu! Amaherawhchu, CADC chungchang khi chu, a nih ngaiin a la awm reng tho ang.