Written by
Rev Lalengzika
Agartala

Tunge kan thlan dawn?

Kumin November thla (2018) hian Mizoram mipuite chuan kan ram roreltu tur kan thlan a lo hun leh dawn ta a. Mipuiten kan duhthlanna kan hman fimkhur a, duthlanna dik kan hman a pawimawh dawn hle mai! Kan Pathian hian kan duhthlanna thiang tak chu min zah der sak em em a, a duhzawng thlang turin min tilui dawn si lo.

Pathian thu zirtirna kan hmuh, nunna kawng thlang tura min phutna, Mosia hmanga Pathian thu chah kha kan hriat thar leh a ṭha awm e: In hmaah nunna leh thihna, malsawmna leh anchhia ka dah tih tunah hian in chungchang thua hretu atan lei leh van ka ko a ni; chutichuan, nunna chu thlang rawh u, in nun theih nan, nangni leh in thlahte nen... tiin (Deut. 30:19). Roreltu thlangtu turte hian duh kan thlan dik chuan keimahni leh kan thlahte thlengin nunna, malsawmna kan dawng thei dawn a, kan thlan fuh loh erawh chuan keimahni leh kan thlahte tuarna a thleng dawn a ni. Pawisa tlemtea kan dikna leh hlutna kan hralh mai a nih chuan kan ram thenawm vai hovin an tuar dawn lova, mahni lu chunga meiling chhek khawl mai kan ni ang a, a hnam pumpuiin kan tuar dawn a ni.

Mizoram dinhmun hi kan ngaihtuah chiang ngai em? Ram kilkhawr chhengchhe takah hnam tlemte kan cheng a. Lal Isua Chanchin Ṭha avangin malsawmna tam tak kan dawng a. Kan pianpui rengah thil zir chak tak mai kan ni a: infiamna lamah te, zai leh rimawi lamahte kan ṭhang nasa a. Zirna leh kuthnathawh leh thiamna kawng hrang hrangah kan duai lo hle a ni. Pathianin talen min pekte hi India ram mai bakah khawvel hriata rual el thei niin kan lang ta. Chutih laiin kan harsatna lian ber mai chu ram enkawlna hna thawktuten mipuite hmasawn duhna min umpha hlei thei lo hi a ni a. Chubakah ram hmangaihtu leh party hmangaihtu kan thliar thiam thei lo hi kan hmasawn theih lohna chu a ni. Tin, mi ṭha nia kan rin aiin a party awmnain a zir avanga tling tur nia kan rin vote ve ta mai kan thahnem fu bawk a, a pawi hle mai.

Mipuiten kan rilru fim hmang lova, Party rilru bual at chunga vote kan thlak thin avangin kan chhiatpui mek niin a lang a. Kum tina Central sawrkar aṭanga ram hmasawnna atana sum lo kal engemaw zat chu a hmanna tur dikah hman vek a nih thin loh avangin hmasawnna a kal chak thei thin lo va. Kuthnathawh ringawt pawh hi kan dinchhuah pui theih tur ni a a lan laiin thlai thartuten a hlawkna an tel hlei thei si lo. Sawrkar hnathawk hlawh la thei lo tih te, kan state sawrkarin a budget dawn a indaih loh avanga cheng maktaduaih sang tel a ba (deficit), tih thute chu mipuite tan thu hriat nuam lo tak a lo ni ta.

Kawngpui te kan neih that tawk loh avangin zin leh bungrua thiar vel kan harsat a, kawlphetha kan intodelh loh avangin khawl hmanga hnathawhna turte, thlai thar vawn thatna tur te kan nei mumal thei lova. Sawrkar hnaah pawh party-mite induhsakna (political appointment) a awm thin avangin sawrkar hnain a tuar a. Sawrkar hnathawkte hleih nei taka in sawn (political transfer) a tam avangin khawpuiah sawrkar hnathawk an tam a, thingtlangah mi thiam an indaih lo thung a ni. Ṭhalai lehkhathiam hna nei lo an pung chak em em bawk. Tin, vantlangah zu leh ruihlo hmansualna a pung a, chu chuan sualna a tipunlun zel a, mi tam takin nunna an chan phah a, mi ṭhenkhatin natna tha lo tak tak an vei phah mek bawk a. Kan hun tawn mek hi zawlnei Isaia'n Israel ram rorelna dinhmun a puan kha kan ang ta hle mai ...rorelna chuan hnung lam min hawisan a, felna chuan hla takah min din san ta; thutak chu kawtthlerah a tlu reng si a,..tiin (Isaia 59:14).

Kan ram ṭhenawm, hman lawka kan hnuai a awma kan ngaih, khawsak phung pawh hniam zawk mah ṭhin, Tripura state-te hi kan ram dinhmun inenfiah nan a ṭha awm e. Tripura sawrkar chuan a ram dung leh vang tluanin kawngpui ṭha takin a siam a, hneh takin a enkawl zui bawk a, a ram chhungah lirtheia zin vei vah a nuam em em a ni. Mizoramah Rel-in Bairabi a lo thleng ṭawk a, Sairang thlen tir tura hmalak mek a ni. Chutih laiin Tripura-ah chuan Train passenger service Agartala to Delhi pahnih: Tripura Sundari Express leh Rajdhani Express an nei a. Mizoramah gas laihchhuah tur kan zawn ve mek lai hian Tripura-ah chuan gas hmangin electrict power tam tak an siam chhuak mek.

Gas (CNG) hmang motor a tam tawh hle, Agartala-ah chuan Auto Ricksaw-te chu gas (CNG) hmangin an tlan vek tawh a ni. Tin, eirawngbawlna atan mi tam takin gas pipe line connection neiin cooking gas cylinder bur an buaipui ngai tawh lo. Power supply lamah Mizoram state hian nitin kan mamawh chanve pawh kan la intodelh hlei thei lo va. Kawlphetha chu kan ṭhenawm ramte aṭangin sum tam tak sengin kan lei chhawng ṭhin a ni. Tripura State chuan Mizoram state hnenah Krismas kan lawm hun pawimawh zualah kar khat chhung nitin 15MW vel a thlawnin min pe ve ṭhin.

State puitling kan nih, 1987 aṭangin kum sawmthum chhung zet kan ram roreltuten kan ram min hruai dan thlir hian, Mizote kan nih phak tur angah min hlang kai pha lo deuh niin a lang. Kan ram political party-te chuan India ram vai ho politics khelh dan ṭha lo ber mai party unit system chu an rawn la lut a. Political party lo ding apiangin Mizoram veng leh khaw kilkhawr ber thlengin an party member nghet nei turin an bei chiam ṭhin a. Thil pawi tak mai chu, kohhran rawngbawltute zingah chutiang political party unit-a in tulut kan nei ta ṭeuh mai hi a ni. Kohhran hruaitute zingah political party zawm inang lo, inkawm ngeih thei lo, inhuat phah an awm ta fur mai te hi Isua duh zawng a ni hauh lo vang.

Political party unit system hian kan ram hi a pumin a tuam chhuah tak avangin kan chhiat pui mek a ni. He party system hian kohhran member-te pawh nasa taka a thunun tawh avangin party ṭhenkhat chuan kohhran Aw chu an zah zo tawh lova, an duh leh zu an zuar a, an duh leh kohhran do zawngin an au chhuak ngam ta a ni. Social media lamahte pawh tlang taka kohhran bei ngam an pung sawt hle. Setana hmanrua leh bumna thang, party ruihchilhna sala tang zawng zawngte tan inngaihtuah harh a hun ta e. Kha chen kha party unit system bumin kan lo awm tawh a, mahse vawiinah hian ram leh hnam tan enge a hlawkna kan tel le? political party-a intulut hote chuan anmahni chhungkaw bil hlawkna an tel ṭhin a, nimahsela hei hian kan ram leh hnam hmasawnna a tiṭhuanawp tial tial a ni.

Tunah hian kan la chhe vek lo va, Mizoram hi chhan tlak a la awm a ni. Kan ram neih chhun hi chhandam a, tungding turin kan tanrual a ngai a. Zawlnei Jeremia chuan, ‘buhseng hun a liam ta, nipui a tawp ta, chhandamin kan la awm lo!' tiin Israel-te tuarna a au chhuah pui a. Keini pawhin hun tlemte kan la nei a, he hun ṭha kan neih hi party ruihchilhna rilru bansan a, mahni chhungkaw bil chauh ni lo, ram leh hnam hmasawnna tur rahbi nghet rap turin, Pathian ṭih mi, mi dik, mi ṭha, ram hmangaihtu, hnathawk peih tur ngun taka ngaihtuah a hun tak meuh a ni.

Mi ṭhenkhat chuan retheihna avangin an chhungkaw bil hlawkna tur a nih dawn phawt chuan an dikna leh hlutna an hralh mai ṭhin, a va pawi em! Kut tling lova sum hmuh hi kan kohhran chuan a ṭha kan ti lova. Political party-miten campaign-na atan leh vote zawnna hmanrua atan pawisa sem a, mi duhthlanna lei sak an tum ṭhin chu titawp turin MPF chuan theihtawp a chhuah ṭhin. Political party-te aiawhin an hotute pawhin hming ziak meuhin chutiang thil sual chu ti lo turin thu an thlung fova. Nimahsela MLA election dawn kar khat chhung vel chu MPF volunteer-te an buai thei hle a, an buaina ber chu political party-te pawisa sem tum ven hna a ni ṭhin. Kristian rama tih atan chuan thil inhmeh lo tak a ni. Mipuite hi kan harh chhuah a hun ta hle mai.

Hetianga kan retheih rilṭamna den­chhena min thlem a, min bum ṭhinte hi ram hmangaihtu dik an ni lova, kan hnawl ngam zel tur an ni. Pathian thu chuan, i ril a ṭam hle chuan insum deuh vang che. Bumna chaw mai a nih hre rengin, a tuina ngawt chu it suh, a ti a (Thufingte 23:2). Sum tlemte hmanga kan dikna chanvo kan hralh hian Pathian min hlattirtu a ni a, rei loteah chutiang, kuttling lova kan sum dawnte chu kan chhiatpui zawk ṭhin a ni.

Kan sawi tak zawng zawngte hi inenfiah nan hmang ila, sum hmanga mihring dikna chanvo ngamthlemna hi tlansanin kan ram leh hnam dinchhuahna tur i ngaihtuah tlang ang u. Kan ram siam ṭha turin kan hmaa kan ram roreltu tur thlannaah hian tunge kan thlan dawn? tih zawhna hi Pathian rawn chungin i chhang ṭheuh ang u. Bumin awm suh u; Pathian chu hmuhsit zia a ni lo ve; miin a theh apiang; chumi vek chu a seng bawk dawn si a; (Gal.6:7).

- Rev Lalengzika, Agartala