Rigging (Vote tihchingpen) thu kha le
Kum 2013 inthlanah khan EVM tihchingpen thu avang khan High Court hialah thlen a ni a. MNF Party khan a rinhlelhawm dan an sawi te leh Phantoma thu lakna te avang khan mi tam tak chuan EVM kha khawih chingpen ngei a nih an la ring cheu.
High Court-a EVM chhiar ṭhat leh an dilna chu sorkhar lam ukil ten nasa taka an duh loh avang khan an thu kha a tawp ta mai niin kan lo hria a. Engatinge EVM vote chhiar ṭhat leh kha an hlauh em em le? Eptu Party lian ber tlin inring ve hle lah khan VVPAD chhiar turin a hun laiin an nawr na lo kha a mak ngawt bawk mai. Chip hmanga tih danglam ve theih loh paper kha (VVPAD) chhiar sela fiah mai tur a ni a.
MLA 40 chauh kan nei a, chumi darkar 16 ngawt mai EVM lehnghal vote han chhiar kha thil mak chu a ni. State lian zawk, U.P., Bihar, Assam etc. MLA za tel nei te vote kha darker 5 pawh tling lovah an chhiar zo deuh vek kha a ni si a. Tin, inthlan zawng zawng tih theihah Postal Ballot-a sang zawk te hi popular vote-ah an chak deuh zel a, kum 2013 inthlan-ah khan postal vote a sang zawk si kha MLA 5 chauh an tling ta mai si te kha thil mak danglam tak chu a ni.
EVM chingpen anga sawitu ti mai ila, Pu Chhawnṭhuama leh Michaela, Muanhlua an tih te kha sorkhar lam khan an haw em em a. ‘I fiah ang u hmiang’ tih mai awm kha ralpui phiar taka phiarin a thente chu an man thul.
Hei EVM tho kan hmang dawn a, sawisep a awm tawh loh nan Political Party tinte an huaisen a, an dik a ngai dawn a. Tunlai hian EVM te an check zo thawkhat tawh niin a lang a. Tin, ECI lam aṭangin VVPAD hman tur an rawn ti ta a. Keini a Kristian ram berte hian thianghlim lova tlin pawh pawi kan ti lo hle mai niawm a lang te hi a mak ngawt mai - tu party pawh hian.
Sawt tawh lo mahse, kumin inthlanah hian Congress hian vote lo hmu chhe ta viau se, MLA 34-ah hian a chanve lai te lo tla ta hial se, MNF hian seat 24 lai te lo la ta se. 2013 khan rigging chu a lo awm ngei a nih hi kan ti leh hnuhnawh mai thei a ni. Kumin inthlanah hi chuan EVM chu tihchingpen loh ngei a ni turah ngai ila, chuti a nih chuan 2013-a inthlan kha a chingpen nge chingpen lo a rin hriat theih ngei ang.
Party kan ruihchilh hlawm lutuk avangin thu dik leh dik lo pawh kan thliar thei tawh lova, Congress nih vanga EVM a chingpen lo tia ṭan vak emaw MNF a nih vanga a chingpen ngei rin tlat emaw kha a dik lem lo. Thil thleng hrang hrang te rilru inhawng taka finfiah ṭhin tur a ni.
Kan SS zirlaia sawi ho turah khan sum kan it lutuk avanga Kohhranin a tawrh theih dan kha sawi ho tura chhawpchhuah a ni a. Sorkhar lam bang hek suh, NGO bang hek suh, Kohhranah meuh pawh rinhlelh tur ava tam em! Kolasib aṭangin pa rintlak takin min rawn phone a, ‘Women Centre, Phunchawng ami kha lo zu en teh, nuai 540 an senna khu Kohhran sulhnu mah nise ka ringhlel hle’ a ti a, kei chuan chhut ngaihna ka hre lo. Mahse, kan ram sorkhar leh Kohhran chetla vel en hian rigging pawha tlin pawi ti lo, a lal lam nih chuan a tawk ti mai mai hi kan va tam hmel em!
Chutichuan, tun ṭum kan inthlang turah hian campaign lai aṭang rengin Kristiante tihdan awm rengin i che teh ang u. EVM ngat phei chu sawisel awm hauh lo turin i duhtui ang u. Thianghlim lo taka tlin ai chuan tlin loh mai pawh kan thlang zawk tur a ni. Mipui lam hi insiamṭhat kan ngai khawp mai.
- Rualkhuma Hmar