Ramri-ah Mizo

Thlipui leh ruahsur, nisa leh thlantui nena mahni koa mawhphurhna la a; pasalṭhate daidona hmun ramri-a riahbuk suala hnam chhantute u, tun darkarah hian thlamuanna chibai kan rawn bûk leh a che u. In zara kan thlamuanziate hi in hre lo ang tih kan hlau a, rilru dai siaiin in zar kan zona thu aupuiin kan awrawl tlawmtê kan rawn chhuah a nih hi. 

Nangni leh keini thawhrim zar te, kan thuawi tlânnate chuan rah ṭha chhuahin vawiin thlengin he hritláng huaisar lakah hian Mizoram chu kan la him zel a ni tih kan hmu a. Kan himna thu sawi a, kan damna thu kan inhrilh laite hian hmuh theihin kan hmel a hlim teh a sin. Rilru dam siaiin he Zofate Jerusalem-ah hian kan lirtheite pawh kan tuaivir leh ṭan ta. Nunphung ngaiah kan kir leh ta emaw tih mai turin chhim lamah te, hmar lamah te, chhak leh thlang lamahte kan zi leh ṭan ta a nih hi. Heng zawng zawng hi ram laili amite thuawina zar a nih ve tho rualin, a sur a sa hnuai a, riahbuk nuam lo leh hrehawm zâwk thlanga in thawhrimna kan lo thlamuanpui vang a ni a, chu chu a takin kan rawn hmuhpui che u a nih kha. 

Tunah chuan in hriat atana chanchin ṭha sawi tur thu ropui kan nei lo, keini fuih leh zilh pawh ngai loin in chanchin hi kan tan thu ngaihnawm a tling tawh a. Nangmahni ngei aṭanga chanchin ṭha phêk kan keute chu a riin mipuite hriat atan ka chhiar tawh dawn a ni. 

In himna tur te, kan himna turte ngaihtuahin lui kamah te, hmun rualrem lo, thosi leh vaihmitê te tualchaina hmunah riahbûk in sual a. Thingtlang lo neia eizawng, dinhmunah pawh harsa zawkte in ni tih hi in inhriat ang chiahin keini pawhin kan hria e. Nasa takin kum danga in eizawnna lo lam hnain a hmuak che u tih kan hria. Mahni in lumah ei tur leh sin tur mai ngaihtuah a rem tawh lo. Min nuaitu hripui leng karah mahni in lamah pawh ei leh in lam a harsat ṭan tawh nen, ram lamah riahbûkah ei tur in mamawh belh tih a takin kan rawn hmuhpui che u a, sin tur lum nuam zawk te, êng ṭha zawk leh natna hrikpai thosite laka in himna tura in mamawh zawng zawng pawh kan hmu. 

Ram lamah ei tur ṭha zawk ken tur mai ni lo, chawhmeh hrim hrim pawh ken tur nei loa ramri vêng tura in intir liam thawmte hi ngaihnawm kan ti a, "Buhfai leh chi a awm chuan lui lamah Chengkawl leh Khanghu zu zawng ula, kal phawt mai teh u," tia in val upa ten an fuih rual che u a, lunghnurna thu leh lawm lohna hmel hmuh tur awm miah loa phur tak maia ramri veng tura in inak chhuak lai te, in insawm khawm thawm hriatte hi nuam kan va tih tehreng em! 

Heti khawp hian in din­hmunte chu ṭha loin, ei leh in tur tuihnai zawk pawh nei lo mah ula, in hnenah kan lo kal a, nagmahni pui duh che u thawm avanga, "Puih in ngai em? ei tur in la nei em?" tia kan zawhnate chu, "A ngai lo e, kan la nei e" te in han ti hram hram zel hi a mawi kan tiin hlu kan va ti em! Hei hi a ni, ramri-ah Mizo kan hmu ṭhin kan tih kher chhan chu ni. A tak ramah chuan neih chiam in nei lo tih kan hmu a, hun rei tak daih phei chu ngaihtuahsak loh law law tur in ni hial mai. Mahse, mamawh kan neih zual lai leh chhuanchhama kan awm lai pawh a, 'a ngai lo e,' kan tih ṭhin na te,  natna tawrh lai pawha pachang nun inzirtir a, 'a na lo e,' ti ṭhin hnam kan nihna chu a lo lang zel a nih hi.  In khawtlang hruaitute rilru pawh ṭum tam tak a hahin an rilru pawh a ipik ve ṭhin ang tih kan ring. Khaw chhunga chhuanchhamte ngaihtuah an ngai a, ramria duty te pai tur ngaihtuah a ngai bawk. 

Heng zawng zawng karah hian in nunah Mizo tlawm­ngaihna ze ropui chu a inphum tlat a, hmun hrehawmah in rilru in ti paukhauh a, midangte tan nun hlan duhna leh midangte tana inpek duhna rilru avangin 'puih kan ngai lo e' te in ti ṭhin mai zawk a ni tih hi a takin kan rawn hmuhpui che u ania. In zahawm mang e. 

Zanlaiah in chhawl hal tur veng a, in dang tihnawng tura Mizo nula rualten in riahbûkte tlawha thingpui sen hâng an han hlui lai che u hmuh pawh hi ennawm a tling a nia aw. 'Kan ruh a no,' 'kan awm a nem' tih rilru vangin Mizo nula rualte hi in lama tawm hul turah an inngai bik lo a, anmahni veng tura rammute hnungdawl turin an tihtheih tawk tiin an rawn pen chhuak a nih hi. Hei mai a la ni hleinem. Ramri-a Mizo nula, chhun pachanga ramri venga riahbuk an han nghak ve tlatte hi hmuhnawm an tling a. Ruihhlo bawiha tangte endik tura ram danpuite hre renga an pen chhuah dante pawh hi a changkang kan ti. Thosi leh vaihmite, khaw lum, ruah leh thlipui inchet chhâwk kara riahbûka in ṭhu ve tlat te, ramri kantu an awm em tih enthlaa in pen chhuak ve tlatte hi a hmuna hmutu nih chuan lawm vangin kan nui haw ver ver zel a nia. In tlawmngaihna thu leh a tak rama in pên chhuahna thute hi zau taka sawi darh tlâkah kan ngai a, khawvel hmaah chhuang takin kan pholang a nih hi. 

"E khai, nangni in lokal a ni maw?" tia hri lêng vanga kan inchibai ṭhelh lai te, 'Kan him alawm, kan hlauhawm lo a ni,' tia nui bâwk bâwk chunga kan han inchibai palh a. Rilruah hripui vanga 'inchibai loh tur' tih a lo lan leh zâwk vanga inthiam loh rûkna lian tak nena kut zungṭang chanve chauh kan han inhmer a, kut kan han thing dun hrâmte hi a hlimawm kan ti a; kan nuihpui leh ṭhin hun hlimawm a tling a nia aw. In khaw inawpna khawng takte chu kan hai bik lo, a khirh zualin, "Kan khuaah din kan remti lo a nia aw," tia min han vai liam zung zungte pawh kan dem miah lo che u. Hripui hian mihring nun a suat nasa em a, dam in duh a, zan thimah hmelhriat chian lohte nena khuaa riah ho kha ṭul in ti lo a ni mai. Kan hrethiam lutuk che u a nia. Thuneitu ni awm hrimin, "In mamawh eng nge sawi teh u, sorkar lakah hian in lawm nge in lawm lo" te kan tih lai a, a tam zawkin min chhannate hi hriat nuam kan ti a, in rilruah Mizo rilru, tlawmngaihna leh midangte tana inpekna Zo nun chu a par a, "Sorkar hotute hi tihbuai loh hram kan tum, min ngaihsak lo se kan ti lo, ngaihtuah an ngah a, min ngaihsak lo mah se kan ramri hi chu kan veng him tho tho dawn," tih thu in sawi hmangte hian zonun parah kan vul dun rial rial chu a nih hi. Heng thu in han sawite hi a tak rem rem hlete hian ka hre ṭhin. 

Unaute u, in dam tlang em? Bangladesh, Burma leh India ram state danga kan unaute u. Nangni nen unau kan nihna kawng nasa taka kan suih zawm mek lai a, nangni lam nena hripui vanga inventawn a ngaitate hi hriat a hrehawm kan ti a nia aw. Kan do tlan hi hria ila, kan inkara boruak chhia thlen theihna a awm palh loh nan hripui kan do karah hian, kan rilru lamah unau kan nihna kha i vawng reng teh ang u. Hripui lêng hi a kian hunah rinawmna chibai kan la inbûk nawn leh ang chu mawle. 

Ramri vengtute u, in hahna te, sum leh paia in dinhmun harsat vezia te, muang leia kan awm lai pawha ṭul a nat nen, tunah chuan ṭangrualin do lian tak kan nei ta si a, lo ṭang zel phawt mai teh u. Tuna nghet taka in ding tlat ang hian, rilru sirhe pu loin, in awmna hmun aṭang khan rilru dang put vangin kir lo hram ang che u. In zingah emaw, keini zingah pawh ni rawh se, rilru nona leh pangchanna hian hmun chang lian lo se, dawihzepna thu leh insawiṭhaihna thute hi a chhip lerah chuantir lo ila. A aia pawimawh zawk rilru lam huaisenna, him tlat tumna leh hri kai theihna laka fimkhur zelnate hian hmun sâng chang zawk zel teh se. 

Harsatna in nei a nih chuan thuneitute nen dawhkana chinfel ṭul hun lai tak a ni tih hi theihnghilh miah lo ang che u. Ramri te veng a, kan himna tura Mizo hnam tana in hnatlannate hian rah ṭha a chhuah a, in zarah khawvelah kan thang mawi ta mek a nih hi. Kan himna tura thawk a, ramri vêngtute u, in zarah kan him zel pawh kan ring a, ṭanpuitu kut chu in lamah pharin a awm zel ang tih pawh kan ring e.