IN KANG TAM TAK HI KAN VENG THEI ANG

Chanchinthar leh chanchinbu ah In kan thu kan lo ngaithlain kan lo chhiar a. A chhan ni thei awma kan hriat tam ber chu electric kal sual a ni. A dik pawh a dik ngei ang. A fur a ṭhalin In kang hriat tur a awm reng mai hi engemawchen chu kan veng theiin ka ring.

In kang kan hriat tam tak hi a neitute awmloh lai emaw an mut reh lai emaw a ni tlangpui a. Chhun pachang, a neitute awmlaia In kang, an chetsual palh emaw, khawi aṭang emaw a mei lo chhuakin a tih kan hi chu a awm ve zeuh chauh zawk a ni. Chuti a nih chuan kan In luahlai kang fo mai hi kan rindan tlangpui, electric kalsual vanga kang hi a nih duh hmel viau a ni. Hmanlai angin 'tap let" tur a awm tawh si lo.

Kum 1990 leh vawin hi thlir let ta i la. Chhungtin Electric hman in tam hleihzia leh kan hman nasat takzia hi a inthlau viau a ni. Chuti a nih chuan In khatin 'load' kan lak a lo sangin a lo tam ta hle tihna a nia. Chu chuan a kentel, kan tih ngei ngei ngai chu kan inchhung electric wiring kan thlak/siamṭhat a ngai tihna a ni.

Electric wiring na atan hian pawisa sên kan ui tlangpui a, to kan tiin, tih mai mai pawi ti lo kan tam hle. A him loh dan emaw, kan tan a hlauhawm dan emaw lam ai chuan 'chutiang tihnan pawisa kan nei lo' tih kha chhungkaw thutlukna a ni fo. Chumi hrinchhuah chu neih zawng zawng chan vek theihna kangmei a ni tih i hre thar ang u.

Vanduai vang kan tih pawn a dik e. Kan ṭhenawm te pawh an kang chuang lo, keini aia wiring hnawk leh ṭawp pawhin kangmei an tuar kher chuang lo kan ti a ni maithei. Nia, an vannei kan ti mai ang. Mahse, dinhmun hlauhawma awm reng an ni tho. Chu ai chuan, ngaihtha taka kan awm theihna tura kan insiam kha a hlu a, a man a tam daih zawk.

Chhungtin i inenfiah thar ang u. Kan In wiring kan tih lai leh vawina kan current mamawh hi eng ang takin nge a inthlauh. Electric current hmang chi, hmana kan neih ngai loh, kan mamawh tih pawh kan hriat loh, kan Ina la awm ngai lo engzatnge kan neih belh.

Kan hmanrua/ bungrua te hi engmah kumkhaw daih tur an awm bik lo. Chhe thei, chak loh leh tlin loh hun nei thei vek an ni. Hmana a phurh zawh ṭhin ang aia rit zawk kan phurh reng chuan Hnam hrui pawhin chah hun a nei mai ṭhin. Current kan hman a tamin a pung nasa ta hle a, kan wiring pawh kan thlak mai a ngai tih pawm a hun.

Department lam dan leh dun engmah hriat ka nei hran lo a. Ka hmuh leh hriat ve phakah erawh wiring him tawk lo ka hmu ve nual mai. A bikin thingtlangah a tam. Chhungkaw tam tak chuan a him loh dan pawh kan hre kher awm lo e. Chutiang bawkin zirtir leh hrilhhriat kan ni ngai lem hlei lo a. Department lam pawh hian ṭan kan lak a ngai niin a lang. In pakhat kan ral chhung a rei lo em mai. In sawithaih ni loin, in zirtir kan mamawh takzet. Bialtu SDO ten thingtlangpa hriatthiam tur ngeiin, sapṭawng uar lutuk loin, mawlmang tak, a pawimawh kim siin thuchhuah siam ta se. WhattApp lama thawndarh kha a ni mai a. A tel loin kan awm thei si lo. Tun aia him zawka kan awm tlan hi va pawimawh em.

In kang zawng zawng hi current short vang a ni kan ti lo. A tam zawk hi chu a nih hmelin a lang si. Current short zawng zawng pawh kan veng thei chuang lo ang. Mahse, lo inven theih chin chu kan nei mawlh ang le. Thil awlsam leh mantlawm ringawt ni lo. Thil tlo leh rintlak, kan tana him zawk leh hlu zawk zawng chungin hma i sawn ang u hmiang, In kang tam tak hi kan pumpelh theih ka ring tlat a ni.

- Madawnga Khiangte