TUTENGE PRESSURE GROUP?
A kamkeuna
United Nations-in January 2022 thlenga khawvela mihring awm zãt a chhût chhuah Worldometer-in a tarlan danin 7.9 billion kan tling a, kan tlêm tehchiam lo hle.
India ram pumah nikum kum chanve vela UN data-in a chhût chhuah Worldometer-in a tarlanah chuan nikum hmasa 2020 khan mi chêng 1,380,004,385 kan ni a, kumin January 27, 2022 thleng khan mi cheng 1,401,272,680 kan tling hman der tawh bawk - kan pung chak hle a ni.
India rama mihring cheng zat aṭang hian Mizoram chhung bikah mi nuai 11.6 chauh kan tling ve dêt dêt a, Abrahama principle chu kan la hlat hle. Hnam dang chim ral hláu hliah hliah ãwm reng kan la ni e.
NGO awmzia
Non-Governmental Organization (N.G.O) chu Sorkar ni lo, páwl mumal taka mahnia ro inrelna nei si, pawl hamṭhatna tura theihtawp chhuah ṭhin a ni a tih theih awm e. Amaherawhchu, khawvel pumah NGO awmze hrilhfiah dan erawh a inang vek lem lo ang. Khawvel hmun tinah N.G.O a awm vek ti ila a dik zaw ber mai awm e.
United Nations Development Program-in kum 2015-a a chhût danin khawvel pumpuiah hian non-governmental organizations (N.G.Os) maktaduai 10 zet an awm a. The Central Statistical Institute of India-in kum 2009-a a tarlan danin India ramah non-governmental organizations (NGOs) registered thlap tawh maktaduai 3.3 an awm.
He chhûtna aṭanga thlir hian mi 400 zelin N.G.O. pakhat an enkawl anga chhût chhuah theih a ni. Kum 2020 khan Guide Star India (G.S.I)-in a finfiah danin India ramah sorkar hriatpui N.G.O 10,000 an awm a, heng zinga finfiah (verified) N.G.Os chu 1,600 aia tam hret chauh an ni tih an portal chuan a tarlang.
Mizoramah mihring tlêm hle mah ila, a hman hmanin N.G.O kan din emaw tih theih hial a ni ta. G.O.M-in Firms & Societies Registration amendment Act, 2005 a pawm hnu khan sorkara N.G.O inziak lut certificate nei thlap si ding khawchhuak (function) mumal leh tak tak si lote engemawzat a ṭhiat/ titawp tawh a; heti chung hian tunah Mizoramah N.G.O 70 vel zet an la awm mek nia hriat a ni.
Pressure group awmzia
Pressure group chu hlãwkna beisei vang ni lova mipui ṭhatna tura beitu pãwl, ram hruaitu thlanna atana hmun luah ve tura tãr chhuah (candidate) siam ve ngai lo, mahse, sorkar leh a thil tum leh hnathawhte thlithlaia kawng dik lama hruai tura kawhhmuhtu leh fuihtu mipui hamṭhatna tura a letleh beisei nei lova ṭangrual pawl insuihkhawm hi an ni.
Pressure group hi tute chiah nge an nih tih chu a hrilhfiahna aṭang khian kan in hrethiam thei mai awm e.
*TUTE NGE PRESSURE GROUP CHU?*
Tarlan tak ang khan Pressure Group leh N.G.O danglamna chu a hriat theih ta a. Bawkbâwn leh manta tih ang deuhin thil inang reng lam dan hrang mai niin a ngaih theih. Hetiang hi a nih vang pawh a ni ang e, ram pum huap, khawtlang, hnam thil, leh eng emaw harsatna lian tham leh sorkar nawr kal ngai leh khalh ngil ngaia a awm changin, pâwl hrang hrang zingah Pressure group nih inchuh chang leh inhnawn chang te, N.G.O. nih inchuh chang leh inhnawn changte a awm saikalh nuai fo ṭhin niin a lang.
*PRESSURE GROUP ZIARANG:*
Heng atangte hian Pressure group ziarang leh nihna chu awlsam tea hriat hran theih a ni a; chung an ziarang tlangpui chu hetiang hian tarlang ila :
▶ A chhan leh vang azirin tualchhung; regional, rampum huapa hmalak chang a awm thei.
▶ A phur apiangin sorkar hmalakna kaihhnawiah an ngaihdan leh duhdan an thawhkhawm thei.
▶ Hlâwkna um lova mahnia inpumpek pàwl a ni.
▶ An ngaihdan ṭawmpui tur leh puang chhuak turin ram hruaitute an ssawm a, ṭanrualpui tur an zawng ṭhin.
▶ Mi chi hrang hrang ngaihdan leh duhdan tum thuhmun nei ṭangrual an ni.
▶ Lungawi lohna thuhmun nei ngaihdan khat neia harsatna sutkian tuma bei an ni.
▶ An boruak tawn azira ṭanrualna leh inpumkhatna lo awm chawp thei a ni.
▶ An tum leh thiltih azirin a huam a zimin a zau ṭhin.
*INDIA RAMA PRESSURE GROUP-TE CHU?*
India ramah N.G.O engemawzat an awm a; pressure Group pawh tam tak an awm. Chu'ng Pressure Group zinga langsarzual deuhte chu tarlang ila;
• All India Kishan Sabha (AIKS)
• Narmada Bachao Andolan(NBA)
• Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS)
• Confederation of Indian Industry(CII)
• Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad (ABVP)
• Federation of Indian Chambers of Commerce and industry (FICCI).
Pressure Group chu hâwm hrang hranga ṭhen theih a ni a, chungte chuan an zâwn ṭheuhah tum mumal an nei ṭheuh ṭhin. Chung hlâwm hrang hrangte chu hetiang hi a ni;
*SUMDÂWNG PAWL*
India ram pum huapa sumdawng pâwl pressure group chu-Confederation of Indian Industry (CII) & Federation of Indian Chambers of Commerce and industry (FICCI)-te an ni Mizoramah chuan-
Mizoram Merchant Association (MIMA) &
Mizoram Trade Unions etc te an ni.
*THLAWHHMA & HMUNHMA PÂWL*
India ram pum huapa thlawhhma lam pâwla pressure group chu - Bhartiya Kisan Sangh & Hind Kisan Panchayat (control of socialist) an ni a; Mizoramah chuan All Mizoram Farmers Union (AMFU) etc. an ni.
*HNATHAWH & EIZAWNNA PÂWL*
(Professional):
India rampumah chuan hnathawh lama pressure group chu - Association of Engineers, Bar Council of India (BCI), & Dental Council of India te an ni. Mizoramah chuan-Mizoram Bar Association; Mizoram Doctors' Association etc. te an ni.
*ZIRLAI PÂWL*:
India ram pum huapa Zirlai Pâwl pressure group chu - National Students Union of India (Congress), All Assam Students Union (Asom Gan Parishad), Chhatra Yuva Sangharsh Samiti (Aam Admi Party). Mizoram bikah chuan - Mizo Zirlai Pâwl (MZP); Mizo Student Union (MSU) et. an ni.
*SAKHAW PÂWL*
India huapa Sakhaw pâwla pressure group chu - Rashtriya Swyam Sevak Sangh, Vishwa Hindu Parishad, Brahmo Samaj an ni a, Mizoram bikah chuan - Zoram Kohhran Hruaitu Committee (ZKHC); KṬP/ṬKP; YMCA etc. te an ni.
*CHI LEH KUANG PÂWL*
India ram huapa chi leh kuang pâwla pressure group chu - Marwari Association, Harijan Sewak Sangh-te an ni a, Mizoram bikah chuan - Young Mizo Association; Mizoram Gurkha Association (MGA); MṬP; YLA etc.-te an ni.
*HNAM HNUFUAL PÂWL*:
India huapa hnam hnufual pâwl pressure group chu - National Socialist Council of Nagaland, All-India Jharkhand, and Tribal Sangh of Assam etc. a ni a, Mizoram bikah chuan - Mizo Union; Tribal Student Union etc. -te an ni.
*TAWNG BUAIPUI PÂWL*
India huapa ṭawng buaipui pâwl pressure group chu - Hindi Sahitya Sammelan and Tamil Sangh etc. Mizoram bikah chuan - Mizo Academy of Letters (MAL) etc. te an ni.
*DUHTHU SÂM PÂWL*
India ram huap duhthu sam (idealogistic) pâwl pressure group chu - Narmada Bachao Andolan and Chipko movement, Democratic Rights Organization, Gandhi Peace Foundation, Women Rights Organization, Civil Liberties Associations. Mizoram bikah chuan - ASEP etc. an ni thei ang.
*DÂN PAWNA HNÂWL PÂWL*
India rama dân pâwna hnâwl pâwl pressure group chu - Naxalite groups, United Liberation Front of Assam, All Assam Students Union, Jammu and Kashmir Liberation Front. Mizoramah chuan tun dinhmunah dân pâwna hnáwl pâwl pressure group an awm rih lo niin a lang.
*A TLÂNGKAWMNA*
A nihna takah chuan pressure group hi NGO vek tho an ni a, chutiang bawkin NGO pawh hi pressure group vek an ni tho niin a lang. Dân lova ram pâwn aṭanga kuhva lakluh phena thil dik lo awm duh loh lantirna kawng zawh Champhai District NGOJAC-in 24.01.2022-a a buatsaih dawn ṭuma Champhai sub-Hqtr YMA inhnuhdawh thutna lehkhaah khan *YMA chu *Pressure Group* an nih ve loh avangin Pressure Group-te chêt dan ang maia mawi lo taka sorkar do zawnga khawsak; ṭha an tih loh vanga inhnukdawk hnuhnawh a nih thu tarlan niin a lang a; mahse, hun danga harsatna tawh ṭhin tam takah YMA chu Sorkar nawr kala khalh ngiltu Pressure Group ṭha tak leh awmze nei tak a ni si a. Chuvangin, tun hnuah mipui mimirte'n tute nge Pressure Group tih kan hriat chian ṭheuh theih nan kan kawng zawh lai mekte hi chhût ngun ṭhin ila a ṭha ngawt ang.
Zu do kawnga sakhaw pawl aiawha sorkar nawr kal ṭhintu Pressure Group pawh ZKHC an ni a, ram leh hnam humhalh a nih theihna tura awmze neia sorkar nawr kaltu chi leh kuang pâwl Pressure Group chu YMA leh zirlai pawl pressure group-pawh MZP & MSU-te an ni. Champhai sub-hqtr YMA pawh khan an ṭhiante phatsan lo khan a hma tâwngah han ṭang se chuan Pressure Group ṭha leh huaisen tak an ni mai tur.
Esopa thawnthua Choakin a nihna haia ârawn emaw a intih thute kha min tihrechhuak rum rum a. Khatia Champhai YMA sub-hqtr-in pressure group a nihna haia *Pressure group* a ni ta lo emaw a inti ta deuh thut nia ngaih theih rum rum kha chu a zia lo deuh em aw? tihte suangtuah let vang vang tham a awm a, a fuh lo hlein a lang. Chuvangin, NGO hrang hrangte hian tun aṭang chuan Pressure Group dik tak an ni tih hi inre chiang nawn ṭheuh se a lawmawm ngawt ang.
- Dr. C. Lalrampana