Written by
Mahriata Lunglian

MIZORAM HMASAWNNA DALTU - KOHHRAN LEH NGOs

Mizoramin kan duh anga hma a sawn theih loh chhan tam tak zinga pakhat chu sorkar rorelnaa Kohhran leh NGO an inrawlh nasa lutuk ṭhin hi a ni. Sorkarin mithiam te, subject expert-te aiin Kohhran leh NGO hruaitute ngaihdan a ngaipawimawh zawk a, anni lam lahin power exercise chiah an duh ve a, pawimawh deuh, lian deuh anga lan chiah kha an tum a ni si a. Sorkar dinhmun an ngaihtuah tel thiam tawh si lo a, kan chhiatpui leh ṭhin a ni.

Sorkar kalphung hi Kohhran kal­phung nen a inang thui hle. Kohhran ang bawkin sorkar hian a hnathawkte hlawh tur leh inrelbawlna atan te, hmasawnna hnathawhna atan te pawisa tam tak a thawhchhuah a ngai a. Kohhranin Biak In sakna tur kan mamawh ang bawk hian sorkar pawhin construction (kawngpui siamna, building sakna, lei siamna, etc) atan tam tak a mamawh a. Chu chu Kohhran ang bawkin mipui aṭanga a khawn chhuah a ngai ṭhin a ni. Chutiang avang chuan sorkar chuan mipui aṭangin direct tax leh indirect tax te a la ta ṭhin a, pawisa hmuhna tur an dap nasa a. Chu chu mipui enkawl nan, sorkar hnathawkte hlawh tur nen a ngai tlat a ni.

Chutiang bawkin Kohhrante pawhin Pathian ram kan ti, Tirhkoh chawmna, Biak In sakna tur kan ti, Faith Promise, buhfaitham, etc kan ti. Pathian ram sawma pakhat kan thawh bakah pawisa thawhna tur key hrang hrang Kohhran hruaitute hian an siam thiam em em mai a nih hi. Hetiang taka an khawn nasa chunga vui miah lo a Kohhran hruaituten mipui min siam thiam hi ram hruaitute tan chuan entawn ngai tak pakhat a ni awm e.

State sorkar hian sum a thawh­chhuah ve loh chuan central aṭanga Budget lo kal pangngai bak CSS leh project dang thawhnaa a tum ve tur (matching share, etc) a nei thei bik lo a, sorkar hnathawkte hlawh tur a nei daih bik hek lo. Ram changkang zawkte (Kejriwal-a Delhi, etc) angin Tax tam tak tak lakna tur sumdawnna liantham, corporate liantham Mizoram hian kan nei ve si lo a, mipui kan tlem nen, mipui aṭanga chhiah tam tak tak lak a, mipui phur rit siam vak sorkarin a hlau si. Chuvang chuan Kristian ram dangah pawh sorkar sum lakluhna pui ber pakhata an hman - zu chhiah te hi kan ram hruaitute hian an lo awt ve ta ngawih ngawih ṭhin a lo ni, pawng dem ngawt tur an ni bik lo.

Shillong Times-in an Excise Minister Kyrmen Shylla thusawi, Dec. 22, 2021-a a tarlan danin Meghalaya khuan kum thum chhungin zu chhiah cheng vbch. 879 zet zu la lut a mawle! An kohhranten dodal nachang an hre ve lo a ni mahna! Kan ngaihsan em em Delhi-a Kejriwal-a sorkar pawh khuan chhiah tam zawk an lak theih nan kum 2021 khan dan anga zu in thei chin kum 25 aṭangin kum 21-ah an tihniam a, Delhi khawpuia zu dawr 720 awm thin kha 916-ah an la tipung sauh sauh a ni.

Kejriwal-a sorkar khuan zu aṭangin chhiah an la nasa khawp a, Sept. 15, 2021-a an Dy. CM Manish Sisodia sawi danin kum 2021-2022 Financial year-ah hian zu chhiah aṭangin cheng vaibelchhe 10,000 hmuh phak an inbeisei daih nia (Mizoram budget 2021-22 kha Rs. 11,148.90 crore a ni). Mizoram chu ni se an NIL ve viau maithei.

Mizorama zu kan zawrh ve theih lai khan kum khatah zu chhiah cheng vbch. 70 vel a lut ve ṭhin a, Mizoramte ang sorkar tenau tan chuan a hlu tham em a lo ni. Cheng vbch. 70 hi kum tin sorkarin chhiah dang angin mipui aṭangin khawn dawn ta se, Mizorama chhungkaw 2,50,000 vel hian kumtin Rs. 28,000/- vel ṭheuh sorkara kan chhun luh a lo ngai reng alawm.

Kohhran leh NGO-ten kan duhna zawna duh tawka pawisa kan khawn a, sawisel thiang lo ang maia kan rik bawrh bawrh laia sorkar sum lalut ve tur kan dangchep tlat ṭhin hi thil dik a ni lo. Grape chingtuten vaibelchhe tam tak senga factory meuh siama grape wine an siam ṭhinte thlenga kan remti tawh dawn lo a nih rau rau chuan, man man taka an thlai chinte an hralh theih dan tur hi Kohhran leh NGO-te hian dap pui rawh se.

Tunah ngei pawh hian dawr hrang hrangah Champhai lam grape wine siam hi an zuar a, Mizo society hian a buai phah eih lo a ni tihte hi Kohhran leh NGO hruaitute pawh hian hrethiam ve tawh teh se. Sorkar pawhin thutlukna pawimawh amaha a siam ngam lo fo dawn a nih chuan, ram rorelna hi Kohhran leh NGO-te kutah dah law law rawh se.

- Mahriata Lunglian