Written by
Mahmuaka Chhakchhuak

2013 INTHLAN THLIRLETNA

Mizoram Legislative Assembly Election vawi 6-na chu 24 Nov, 2013 ah neih a ni a, Dec. 6 ah vote chhiar a niin result pawh puan nghal a ni. Kha inthlanah khan constituency 40 ah candidate 142 an awm a, heng zingah hian hmeichhia 6 an tel. Chung hmeichhia te leh an dinna bial te chu:-

1. Ramfangzauvi (BJP) - Kolasib-ah

2. Lalmalsawmi (MNF) - Tawi-ah

3. C. Lalnunziri (BJP) - Aizawl North II-ah

4. Tlangthanmawii (INC) - Aizawl West I-ah

5. Zoramchhani (BJP) - Lengteng-ah

6. B. Sangkhumi (Ind) - Champhai South-ah

Nimahsela, heng hmeichhia te hi an tling zo lo vek a ni.

Palak Constituency-ah candidate pahnih awmin an tlem ber a, Hiphei leh PP. Thawla an ni. Hachhek, Mamit leh Hrangturzo-ah te candidate an tam ber a, candidate 5 ṭheuh an awm. He inthlannaah hian Indian National Congress (INC) leh MDA hming invuah thar te MNF, MPC leh Maraland Democratic Front te chuan Constituency 40 ah candidate an dah kim a, ZNP ten thawhpui nei loin an maldin a, Seat 38 ah candidate an dah. Nationalist Congress Party ten seat hnih - Hachhek-ah Lalhmingthanga leh Mamit-ah Biakthuama Molshoy te an candidate bawk a ni. Zoramthar Duhtute (ZTD) te chuan seat khat - Lunglei North-ah S.L. Sailova dingin Jai Mahabharat Party (JMP) te pawhin seat khat - Hrangturzo-ah F. Remkhuma a ding bawk. Heng bakah hian constituency pahniha ding kawp mi pathum an awm bawk a, chungte chu - Lalthanhawla - Serchhip leh Hrangturzo-ah, Lalduhoma - Aizawl West I leh Kolasib-ah leh Lalawmpuia - Serchhip-ah leh Hrangturzo-ah te a ni. B. Sangkhumi (MHIP President hlui) leh Lalawmpuia te hi Independent-a ding awmchhun an ni bawk.

November 9 ah chuan District tina Returning Officer-ten hming pe lut 142 te nomination paper chu an endikin an vaiin pawm a ni. Nov. 11 a inhnuhdawh hunah pawh tumah an inhnuhdawh loh avangin mi 142 te hian Mizoram Assembly inthlan hi an hmachhawn ta a, hemi ni vek hian MNF chuan an member, B. Sangkhumi chu MNF aṭangin tiamchin awm loin an hnawtchhuak a, hei hi MNF lam chuan a chhan sawi nghalin Champhai South biala MNF official candidate a din thuah vang an ti a ni.

Kha inthlannaah khan Delhi tlang aṭangin INC rawn campaign puiin Prime Minister Dr. Manmohan Singh chu Delhi tlang aṭangin Mizoramah 16 Nov-ah a rawn kal a, Mualpui khelmuala Vantlang inkhawmah thu a sawi a ni. Hetiang bawk hian Sonia Gandhi pawhin Nov. 18 ah Lunglei a tlawh a, Saikuti Hall-ah Vantlang inkhawm neih a niin Programme an hman zawh hian Mizoram an chhuahsan nghal ve ve. Nov. 19 ah vote thlakna hmasa ber atan Tripura-a Bru relief camp paruka Mizorama vote neite’n postal ballot hmangin vote van thlak a, Nov. 20 ah vote hi thlak chhunzawm a ni. Nimahsela hei hi MSU te chuan duh loin Aizawl leh District khawpui hmun hrang hrangah Chief Election Commissioner, VS. Sampath-a lim an hal. ‘An duh thua Mizoram aṭanga tlan chhuak Tuikuk-te hi kum 2014 Lok Sabha inthlan lo awm turah chuan Mizoram chhunga electoral roll-a an awmna hmun ṭheuhah vote thlak tawh rawh se’ an ti a ni. Nov 20 ni hian Mizoram Assembly inthlana duty turte’n postal ballot hmangin district hrang hrangah vote an thlak a ni.

Nov. 21 ah Rahul Gandhi pawhin Champhai kahrawt field-ah thu a sawi a, a thusawi tlangpuite chu- (1) NLUP hmangin Mizoram economy siamṭhat mek a ni. (2) NLUP hi Special package ngei a ni a, NLUP sum cheng vbc. 2800 hmangin chhungkaw 13,5000 tuam tura ruahman a ni.

Nov. 23 ah BJP National President, Rajnath Singh chuan Vairengte-ah vantlang inkhawm a nei a, a thusawi tlangpui chu (1) BJP-in sorkarna a chan chuan Mizoram leh Assam ramri hi chinfel ngei a ni ang (2) BJP chuan sakhaw tih bik a nei lo (3) Central-a BJP an sorkar laia Mizorama kawngpui siamna tur ruahmanna kan siam, sum awm vek tawh a ni a, nimahsela kawngpui te hi a nih dan tur anga siam puitlin a la ni lo.

November 25 zing dar 7 aṭanga tlai lam dar 4 thlengin Mizoram hmun hrang hrangah vote thlak a ni a, vote nei zawng zawng 6,90,858 aṭangin voters 5,76,215 ten vote an thlak a, hei hi 83.41% a ni. Inthlan hmasak zawk 2008 ah kha chuan 80.11% a tla. Mamit District-ah vote a tla ṭha ber a, 86.72% a tla a, Saiha District-ah tla chhe berin 81.59% a tla a, Kolasib-ah 83.57% a tla. Aizawlah 83.57% tlain, Champhai-ah 82.20% a tla a, Serchhip-ah 85.59% a tla. Lunglei-ah 86.66% tla lehin Lawngtlai District-ah 82.46% a tla bawk. Constituency zingah vote tlak ṭhatna ber chu West Tuipui niin 90.06% a tla a, Aizawl North I ah tla chhe berin 79.14% a tla thung.

Lunglei East chhunga Hlumte khuaah chuan vote nei zawng zawng mi 102 te’n chhun dar 12 rik hmain vote an thlak kim vek hman a, Lengteng chhunga awm Tawitawkawn-ah pawh vote hi 100% a tla bawk. Parvatui khua Thanglianchhungi, kum 105 mi chu vote thlaktu zinga upa ber nia hriat a ni a, Hrangturzo biala East Lungdar a polling booth II ah zan dar 10;15 thleng vote hi thlak tir an ni bawk. Hetih lai hian Republic venga polling booth No. I ah chuan VVPAT-a vote chhinchhiah leh official te chhinchhiah dan 16 laia a inmil loh avangin Nov. 28 niin vote hi thlak ṭhat tir leh an ni a, vote nei 1,104 zinga mi 869 (78.71%) te’n vote an thlak a ni.

Vote tla te chhiarna hun Dec. 9 ah chuan District tinah zing lam dar 8;00 aṭangin vote chhiar tan a ni a, tluang taka chhiar a niin a pumpuiah Indian National Congress (INC) chuan seat 40 ah seat 33 an la a, hnehna an chang a ni. MNF, MPC leh MDF te thawhhona - Mizoram Democratic Alliance (MDA) chuan seat 6 an la bawk a, Political Party dang leh Independent-a dingte chuan seat lak an nei lo thung. Aizawl District bikah chuan Pachhunga University College campus-ah zing dar 8;00 aṭangin chhiar ṭan a ni a, counting hall pathum a table 32 ah chhiar a ni a, zan dar 11 hnuah chhiar zawh a ni a, vote chhiar nan hian darkar 15 vel hman a ni.

Sorkarna chelhtu INC aṭangin MLA ni lai mi pali te; H. Liansailova chu Aizawl North II-ah a tling zo lo a, Aizawl West III-ah R. Selthuama a tla bawk. Tuikum-ah K. Lianzuala tla bawkin Saiha-ah S. Hiato a tling zo lo bawk. Opposition lam aṭangin MNF Party chuan 2008-a an seat lak an hloh vek a, seat dang panga - Tuikum, Saiha, Aizawl West-I, Aizawl West-II leh Aizawl West-III ah te hnehna an chang a, MDA anga an thawhhona Aizawl North-II ah seat an chang bawk a ni. Vote hmu tam ber chu Tuichawng bialah INC candidate, Buddha Dhan Chakma niin vote 14,626 a hmu a, vote hmu tlem ber chu Hrangturzo biala Jai Mahabharat Party candidate, F. Remkhuma niin vote 29 a hmu. Inhnehna sang ber chu Tuichawng bialah niin Budhha Dhan Chakma (INC) chuan amah hnaih bertu Rashik Mohan Chakma (MDA) chu vote 8,726 in a hneh a, hnehna tlem ber thung chu Tuikum bialah niin Er. Lalrinawma (MDA) chuan amah hnaih bertu K. Lianzuala (INC) chu vote 14 in a hneh a ni.

Party President candidate zingah Lal­thanhawla chuan Serchhip leh Hrangturzo-ah hnehna a chang ve ve a, MNF President, Zoramthanga chuan Central YMA President kalchhuak hlim, Congress-a lut thar T. Sangkunga chu vote 798 in a hneh lo. MPC President, Lalhmangaiha Sailo pawhin INC candidate, R. Lalrinawma chu vote 422 in a hneh lo ve bawk. ZNP President, Lalduhoma pawh Aizawl West-I ah pathumnaah awmin vote hmu sang ber K. Sangthuama chu vote 1493 in a hneh lo a, Kolasib lamah pawh a pathumnaah awmin vote hmu sang ber PC Zoramsangliana (INC) chu vote 1950 in a hneh lo leh bawk.

He Inthlanah hian mithar 10 an awm a, T. Sangkunga chu E. Tuipui aṭangin a tling a, Lalthanliana pawh Aizawl North-II ah a tling bawk. Aizawl West-II aṭangin Lalruatkima a tling a, Aizawl West-III ah Vanlalzawma tling bawkin Aizawl South-I ah R. Vanlalvena a tling. Tuikum aṭangin Lalrinawma a tling a, Lunglei West-ah Chalrosanga Ralte a tling a, Tuichawng bialah BD Chakma a tling. Lawngtlai West-ah C. Ngunlianchunga tling bawkin Saiha bialah K. Beichhua a tling bawk a ni.

MLA nilai zingah MNF MLA te pahnih, Dr. Lalthangliana leh C. Rohluna te an tlak bakah an thawhpui PP Thawla te chu an tla a, ZNP MLA te pahnih Lalduhoma leh K. Liantlinga te an tla. Hetih lai hian Lalthanhawla chu ṭum kua a tlinna ni tawhin, kum 1978, 1979, 1984, 1987, 1993, 2003, 2008 leh 2013 ah te thlan tlin a lo ni tawh a ni. Hemi hnuah hian Dec. 11 a vote chhiar ṭhatna hmun, Lawngtlai East-ah INC candidate, H. Zothangliana chuan hnehna a chang a, a pumpui-ah INC chuan seat 34 an la.

Dec. 14, Inrinni-ah chuan Raj Bhavan tualah Mizoram sorkar thar lakluhna hun hman a ni a, Governor, Vakkom Purusothaman chuan Chief Minister atan Lalthanhawla leh Minister atan mi 11-te rinawmna thu tiam tirin a la lut ta a ni. Heng Minister lakluh zingah hian mi 5 chu Minister nilai an ni a, 6 te chu Minister la ni ngai lo an ni a, an zingah hian C. Ngunlianchunga leh BD Chakma te chu MLA-a an tlin vawikhatnaah Minister ni nghal an ni. He hunserh pawimawh hman­naah hian Governor chuan Speaker lailawk atan MLA thlan zing aṭangin R. Lalrinawma chu thu tiam tirin ala lut bawk a ni.

He huna Chief Minister thar, Lalthan­hawla thusawi ṭhenkhatte.

1. Thil ṭha lo kan paih ang, thil ṭha kan ti zel dawn.

2. Ethics Committee kan din leh ang.

3. Health Care Scheme kalpui zel kan tum.

4. NLUP kan chhunzawm zel dawn.

5. MLTP Act chungchang ṭawngṭaina nen kan ngaihtuah ang.

6. 2008 a MNF sorkar a tlak khan corruption zung kan pawt phawi a, corruption kan phoro mek a, kan phoro zel ang.

7. Youth Development leh Skill development te uar chhoh zel a ni ang.

8. Tripura relief camp-a awm mek Bru, Mizorama lo kir duh lote chu Mizoram electoral roll aṭanga paih theih dan tur ngaihtuah a ni ang. Mizorama kir duh lo an awm chuan 2014-a Lok Sabha inthlannaah vote an thlak theih loh dan tur ngaihtuah a ni ang.

- Mahmuaka Chhakchhuak