Written by
Rev. C. Lianzuala

Kut hnathawktute thleng phak chanchin ṭha

Kan rama speaker lar tak tak leh kohhranho zinga harhna ropui tak rawn thlentu Pu K. Lalhmingliana khan a rawngbawlna thupui ber atana a hman chu, “Misualte thleng phak chanchin ṭha” tih hi a ni a. Amah ngei pawh khan mi tam takin kan ten leh hmuhsit em em K.S. hote kha a luh khung a, Pathian chhandamna thu a hrilh a. A rawngbawlna chuan Aizawl khawpui leh thingtlang khuate a fang chhuak thuai a, harhna ropui tak a thleng zui ta a nih kha.

Tualchhung kohhrana kan upate leh thuhriltu dangte thusawi zawng zawng pawh hi misualte hnen thleng phak chanchin ṭha ni vek mah se he thupui hmang chunga thusawi khan a ngaithlatute rilru a khawih dan a danglam riau a. Misual leh Pathian ngaihsak lo, an sualna avanga Pathian bel ngam lo leh beidawng tawh ten an han ngaihthlak chuan Pathian chhandamna, hmangaihna leh ngaihdamna chuan an ni pawh a huap vek a, a thleng phak vek tih an hriat khan an rilru tihdanglama awmin an lo piangthar a, lawmna leh hlimnain an lo khat ta hlawm a nih kha.

Tun thleng hian Pathian ram rawngbawl hna kan thawhnaah kan fimkhur leh duh tui lutukna lamah mi fel lo leh chak lo zawkte hnawl zawnga kal leh a fel leh thianghlim china kal vak mai hi thil awm thei tak a la ni reng a. Chutiang mite rawngbawlna chuan thlen phak loh ram a nei fo ṭhin.

Kan Zoram politics khaw­velah hian hotu leh hruaitu ṭha tak takten kum 30 chhung zet min kaihruai ta a. Kan mamawh thil tam tak min tih sakin hmasawnna hna ropui tak takte pawh min tih sak bawk a, a lawmawm hle a ni. Chu mai chu ni lovin Politics thila hamṭhatna dawng phatu leh hmasawnna hna thawk thei chinte chuan an ṭhatpui hle a, sum leh pai leh in leh lovah pawh an hausak phah hle niin a lang a, a lawmawm hle bawk. Amaherawhchu, politics thila hamṭhatna leh hmasawnna hnain a thlen phak loh mi tam zawk an la awm a, chung mite chu kut hnathawktute an ni. Anniho hi kan rama mihring cheng 70% lai an ni awm e. Hmasawnna hna lian leh harsa pui pui mi nazawng thawh ve theih loh chi hi chu tute pawhin lo thawk ta se kan hrethiam ṭheuhin ka ring.

Hmasawnna tam tak mi tam takin kan thawh ve theih a awm bawk. Heng hnate hian party hotu leh hruaitu langsar zualte leh an chhungkhat lainate bak a thleng ngai lo va, mipui tam berte hi chu engmah ti thei lo leh a ngaihna hre lovin kan then vel mai mai a ni ber. Party candidate ho lah hian inthlan dawnah rethei tak leh pawisa tlemte pawh ita kan awm laiin kan vote min rawn lei sak a, min leitute lahin min rawn ngaihven zui tawh lem hlei lo va. Chutiang boruak karah chuan kan awm awmin kan awm mawp mawp mai a nih ber hi maw.

Tuna kan sorkar hrawn mekin miretheite chawikanna leh dinkhawchhuah ve theihna tur tia NLUP a duang hian hmasawnna hna leh Politics-a hamṭhatna hmu ve ngai loten hamṭhatna an hmuh phah ve a. Department hotu leh officer ṭhenkhatte eiruk mai mai tur tam tak chu mirethei zawkten an lo dawng ve thung a, dinchhuah­pui tak takna tlak ni lo mah se an tan thil lawmawm tak chu a ni.

A ṭhat lohna erawh chu party mi leh sate induhsak bik nana hman a ni a, miretheite chauh ni lo mi nei nung deuhte’n an dawng ve zel a, vote zawnna hmanrua atan hman a ni a, mipui nun leh rilru kalsualna (moral corruption) thlentu a ni bawk hi a ni. Pawisa semtu ten miretheite dinkhawchhuahna tur an tih hi chu a hlawhchham hle niin a lang a, an sawi lan loh vote zawnna lamah chuan an hlawhtling hle. Pawisa petu/ semtu a hlawhtlinga a peka te erawh chu an hlawhchham thung a nih hi.

ZPM chuan hetiang hi kan ram awm dan atan a phal lo va, kan awm zel dan tur atan a duh hek lo. Chuvangin, Mizorama mipui cheng tam ber, kut hnathawktute tan chanchin ṭha a rawn au chhuahpui ta a ni. ZPM chuan, “Nangni kut hnathawka eizawngtu zawng zawngte u, chhuanlam eng emaw siama nangmahni bum nana pawisa pek che u kan tum lo va, in vote kan it em avangin engmah pek tur che u kan nei hek lo. Amaherawhchu, ni sa leh ruahpui sur hnuaia kumpui linglet a, in hnathawhin in tan awmzia a nei hlei thei lo hi kan vei hle. Rim tak leh taima taka in thawhrim rahte hi in tana awmzia nei thei turin man man takin kan leisak ang che u. In hralhna tur a rate hre sain hna in thawk ang a, kum khat lekah pawh sing tam tak, nuai tam tak an nei thei ang.

Chutih hunah chuan kum 5 emaw kum 10 chhung emawa cheng nuai khat/ nuai thum vel dawngtute chu in la hmusit hle ang. Tunhma lam zawnga la awm ngai lo in tan budget-ah sum kan dah ang a, chu chu in thawhrim rah leina tur a ni ang. Hemi tihlawhtling tur hian party hruiin a phuar beh tlat leh a phuar beh ve lem loh kut hnathawka ei zawngtu zawng zawngte kan sawm a che u. Hei hi kan sorkar hrawn tawh leh hrawn mekte hian hre reng chungin an tihsak duh lo che u a, an khap hial zawk a ni. Mahse, kut hnathawktute dinchhuahna atana kawng dik leh awm chhun a ni e,” tiin a rawn tlangau ta a ni.

Tunah hian he chanchin ṭha hian Mizoram tlang tin leh mual tin a hrut mek a, hmun ṭhenkhatah phei chuan a hrutna hle a, a hrut kal zel dawn niin a lang bawk. “Kut hnathawktute u, hei hi nangmahni thleng phak chanchin ṭha chu a ni e. Tisa thilah chuan hei aia lawmawm zawk chanchin ṭha dang dawn tur in nei tawh kher lo mai thei. Hei hi in hnawl a nih chuan retheih ngaia retheih kumkhua a ni tawh mai.”

- Rev. C. Lianzuala