Written by
Commissioner Lalkiamlova

KA PU KA LAWNG HI A KAL VE THEI HRAM LAWM MI?

Kum 1938-ah British Prime Minister Chamberlain chuan German nen inremna a sign a. A lo haw chuan British mipui hnenah, "Hitler-an min do a lo tum lo ve," tiin a puang zar nghal a. Mahse, 1 September 1939-ah German chuan Poland a rawn run ta mai si a. Chuvangin, ni 3 September-ah chuan German nena indo a puang leh ta zawk a ni. Hemi ni bawk hian France pawhin German do an puang a. British sipai leh ṭangrual sipaite chu France-ah German ral lian dang turin an pungkhawm ta mup mup mai a. An chân lohna lam ramhnuai lam aṭangin an rawn bei ta si a, French a tlawm ta duai duai mai. Parish khawpui tualah German tank rualte chu an vak ta sup sup mai a ni. 

Ṭangrual sipaite tlan chhuah theihna tur kawng khat chauh tih loh chu an dang chat nghal vek a. Tangrualho tan dam chhuah beiseina a pan ta hle. France khawpui te tak tê, Dunkirk aṭanga British thliarkar Normandy kâi, mel 21-a thui chiah chu an tlanchhiatna tur awmchhun a ni ta. Chuta inthiar chhuah chu atirah chuan British Prime Minister Chamberlain khan a lo support lo lehnghal. Mahse, party hrang hrang leh mipui rin a hlawh zawh tak loh avangin thla riat chhung indona a hruai hnuah 10 May 1940-ah a in-resign ta a, Sir Winston Churchil-an a thlak ta a ni. 

British leh ṭangrual sipai nuaih li laite chu Dunkirk-ah chuan an zi nuaih nuaih mai a. Churchil-a chuan Prime Minister nihna a chelh veleh sipaite thiar chhuak turin General Lord Gort hnenah thu a pe nghal a. Inthiarkaina tur lawng an neih dan aṭanga an chhûtin a tirah chuan sipai 45,000 emaw chauh thiar chhuak thei turah an inngai a. German sipaite tikhawtlai tura an sipai dahte chu thih thlengin an ṭang a. 

Inthiar chhuahna chu Vice Admiral Bertram Ramsay-an a hova, a hmingah 'Operation Dynamo' an ti a. Chutih lai chuan General Alan Brooke chuan, "British sipaite chu thiltihmak (miracle) chauhvin min chhandam thei," a ti a. Inthiar chhuahna chu May ni 27-ah thawh ṭan tur a ni a. A hma ni, ni 26 chu British Lalpa King George VI chuan Pathian hnena ṭawngṭaina niah a puang a, amah ngei pawh chu Westminster Abbey-ah kalin a va ṭawngṭai a. Ni 27-ah inthiar chhuahna an ṭan ni chuan sipai 8000 chauh an thiar kai hman a. Hnung lamah German sipaiin an rawn hual mup mup tawh mai si. Mahse, chuti chung chuan motor-in Lawng kai lama a thiarnaah leh Lawnga an lut tur inchuh buai a awm miah lo an ti. Mi pakhatin a sawi dan phei chuan kal hmasak duh lo, kal hmasa tura an inkian vel chu an sâwt loh phah hial a ni. 

British ramah chuan lawng an mamawh belh thu mipuiah an han puang ta a, mi mala Lawng hman tlak nei zawng zawng mai chuan, "Ka pu ka lawng hi a kal ve thei hram lawm ni?" tiin an ngen ngawih ngawih mai a ni. Royal Navy lawng leh lawng dang an hman zawng zawng chu 933 a ni ta a. An lawng hman zinga a tê ber chu ft. 14-a sei 'Tamzine' an tih chu a ni. Heng lawng te tak tê te hi tuifinriat vaukam lam lawng lian kal theih lohna, tui panah pawh an tlan zung zung thei a, an ṭangkai hle a ni. 

Inthiar chhuah ṭan dawn ni, Ni 26 May-a England lalber hova inngaitlawma an ṭawngṭaina chu Lalpa'n a chhang ta. General Alan Brooke-an 'thilmak (Miracle) chauhvin min chhandam thei' a tih chu a takin a lo thleng ta. German hotupa thinlungah Lalpa'n hna a thawk tih loh rual a ni lo, a tank rualte chu ding turin thu a pe ta tlat mai. Hei hian a General te a tithinur, mahse thupek a ni si. Hitler-a thupek mai a ni lo, Hitler-a hnena Lalpa thupek a ni tlat a lawm. Chumi chhung chuan inthiar chhuah hna chu ngawrh takin an bei a, June ni 4 thleng an inthiar a, sipai nuaih li (400.000) velah nuaih 338,226 an thiar chhuak thei ta a ni. Tichuan, France aṭanga an sipaite thiar chhuahna (evacuation) chu a hminga pawh 'Miracle of Dunkirk' an ti ta hial a ni. 

Kan sawrkarin India ram hmun hrang hranga kan mite coronavirus avanga tangkhangte a hruai chhuak ve mek. Eng nge ka tih ve theih? tih hi Mizo kristiante'n kan sawrkar leh ngaihtuahna tam tak senga thawktute hnena kan tih ve tur a ni ngei ang. Kohhran tam takin kan biak in kan hlante hi kan kristianna leh Krista zuitu kan nihna kan lantir dan tur dik tak chu a va ni em! Lalpa hmanrua turin keimahni leh kan thil neih ṭangkai thei apiang chu i hlan zel teh ang u. “Kan kohhran hall-ah, kan School-ah hian pali panga tal chu an dah ve theih lawm ni,” tia ngen hun a ni e. A hun taka kan thiltihte hi kan chhuan leh sawi nuam tihte an la ni dawn. Party rilru zawng zawng dah bova ṭan tlan a hun e.