SMUGGLING = ECONOMIC CANCER
(Anti-Smuggling Day : 11th February, 2022)
Mihring taksaa cancer awm chuan lang thei lovah bul ṭanin, hriat mang loh laiin taksa a lo ei chhe ṭhin. Chutiang chiah chuan, smuggling hian a ruk a ralin ram chhhung sum leh pai a ei chhia a, vantlang leh sawrkar, chhungkua leh mimal a tichhe zui zel ṭhin. Hetiang hi a nih avangin FICCI (Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry) chuan Committee Against Smuggling and Counterfeiting Activities Destroying the Economy (CASCADE) a din a; CASCADE chuan 11th February 2022 hi Anti-Smuggling Day atan hman a rel ta hial a ni.
Smuggling hi mi tam takin an hlawkpui a, an zar zotuten an ṭan tlat bawk. Mahse a ṭhatna aiin a ṭhat lohna a tam zawk daih a ni.
Ram chhung thar chhuah a tibuai. Ram dang aṭanga bungrua leh thil dang lak luh nasat hian ram chhunga hnathawktute thar chhuah a hnawng a, kuthnathawktuten an tuar a, smuggling hlawkpuitu tlemte aiin a tuartu an daih zawk tuar ṭhin.
Ram pawna pawisa luang chhuak a tam
Ram dang aṭanga bungrua leh a behbawm a luh tam poh leh lâk luhna man kha ram dangah a luang chhuak tam tihna a ni. Smuggling hmanga lakluh a nih phei chuan sawrkar a sum lût a titlêm a; ram chhung economy a nghawng lo thei lo. Sawrkarin sum a neih loh chuan hmasawnna rahbi thar siam a harsa a, a chak tur angin sawrkar a chak thei lo. Hriselna lam te, zirna lam te leh thil dang, sawrkar hmalakna hrang hrang a nghawng ṭhin a; a tawpa tuar nasa bertu chu mipui an ni.
Organized crime a hring ṭhin
Smuggling chu a rûka tih a ngai a, chu chuan a inhnamhnawihte kha Dan laka an him theihna turin inthurual lo thei lovin a siam a, Organized Crime an tih hi a lo piang mai a ni. Chutiang a lo nih chuan thamna lêng vêl a pung a, ram ṭhenkhatah phei chuan police leh politician-te pawh he thamna hruihrual hian a phihawk nasa hle ṭhin niin a lang. Chu chuan dan leh hrai chakna a tihniam a, mipui mimirah sawrkar leh sawrkar thil zahna a tlahniam nghal mai ṭhin a ni.
Organized crime hi ram pakhatah chauh a ding ngai lo. Smuggling chu ram pawn aṭanga lakluh a nih tlat avangin ram pawn lam mi nen inthurual loh theih loh a ni. Chutiang mite nena inzawm lo thei lo, organized crime chu a lo ding thuai a. Chu chuan ram chhung inrelbawlnaah thamna te, dan pawisak lohna te a rawn hring mai ṭhin a ni. Sawrkar hmuh phak lohah an sumdawnna kalpuiin, parallel system a lo piang a, dan leh hrai leh invawnna lam a nghawng a, ram leh khawtlang inrelbawlna a chiri zual zel mai a ni.
Sawrkar a chak loh phah ṭhin
A chunga kan tarlante avang khian sawrkar sum bawma sum lût tur a kiam a, sawrkar a chak lo va, parallel system leh thamna lêng vêl avangin inrelbawlna a chak lo va, dikna aiin sumin ro a rel a, sum ngah apiang an lal a, mi tam takin sum ngah an tlawn a. Sakhaw mite meuh pawhin sum lakluhna lam thlir lovin, eng sum pawh iai phal hek lovin an pawm a, a tuartu chu mipui bawk an ni leh ṭhin.
Rabiei Hossein leh Nurmohammadi Mahtab te zirchiannaa an tarlan chu, “Sawrkar chak loh avangin smuggling a hluar thei a, chutiang bawkin, smuggling hian sawrkar a tichak lo bawk,” tih a ni. Hei hi Mohammad Sadeghi, Forogh Ghasemi leh mi dangte zirchianna aṭanga an hmuh nen pawh a sawi zawm theih hle awm e. Retheihna, zirna level hniam, hna nei lo (unemployment sang), vantlanga dinhmun inthlau lutuk te leh a dangte hi smuggling tihluartu an ni tih hi. Smuggling lian thama inrawlh, a lian chin chu hausa tak tak an ni naa, an hnuaia thawk, a behbawma lo hlawkpui ve ho chu Mohammad Sadeghi te tarlan ang hi an ni fo ṭhin.
Smuggling avanga India ramin sum a hloh hi a tam tham hle mai. Kum 2016-2018 chhunga sikret, electronics, ready-made garments leh capital goods an tih tawlh luh ruk avanga sum hloh hi crore nuai thum leh maktaduai thum leh nuai nga chuang a ni. Smuggling avanga hna bo (job loss) hi nuai 45 zet niin an chhut bawk.
Keini ang, sawrkar laipui sum ring tlat phei hi chuan smuggling hi kan haw hle tur a ni. Kan khaw sikul sakna tur te, kan khaw damdawi in enkawlna tur te, kan kawngpui siam ṭhatna tur te, infiamna lama kan mamawh sawrkar aṭanga kan dawn tur te, sawrkar hnathawk hlawh te leh thil dang tam tak hi sawrkar sum tling khawm a tam poh leh kan dawng ṭha dawn a ni.
Chuvangin, smuggling hi kan chhiatna thlentu, cancer ang maia kan ram economy ei chhetu, kan hmelma a ni.
- Lalchhuanawma Tochhawng