Written by
Engkima Colney Editor
Rengkhawpui News (Vairengte)

DAN LOVA THIL TIH DO KAWNGAH ENGTIANGIN NGE HMA IN LAK VE ?

Tunhnai khan ka rilrua zawhna awm fo ṭhin, rilru ti na tak ni bawk si chu ring lo mi kan tih, kan ṭhenawm state mite hnên aṭangin kan dawng nawlh mai a nih kha. Chu zawhna chu eng dang ni lovin Myanmar aṭanga Mizoram kaltlanga dan lova kuhva tawlh luh chungchangah ṭhenawm state, Assam a MLA pakhat chuan he Dan phal loh thil hi tih tawp tuma hma an lâk mek thu leh Mizoramin engtiangin nge hma in lâk ve? tiin min zâwt a nih kha.

He zawhna hi Mizoram, Kristian ram in ti ten sualna kan do kawngah kan nepzia lanna niin ring lo mite zawkin min chhuahchhal ta lek lek zawk a ni. Tunhnai deuh aṭang khan Assam sorkar chuan a bikin Cachar area-ah Dan lova sûmdâwnna leh hmalakna hrang hrang dodâlin a ti rem turin hma an la ngawrh hle a ni. Dan lova thil tite beihnaah hmun ṭhenkhatah phei chuan silai te hmet puakin misual leh police lam pawh damdawi ina dah luh an awm nual tawh a ni.

Hetihlai hian keini, Kristian ram in ti ve ngat te erawh kan reh ṭhup thung si. Ringlotu zawkten sual dova thisen chhuak khawp hiala hma an lâk laiin keini erawh "Eng kan ti nge keini chhûng hi" tih ang deuhin hêng Dan lova sumdawnna hi nasa taka mipui in kan duh loh thu kan aupui tawh chung pawhin kan ram hruaitute hi an la ngawih tlat mai le?

An hmalakna chu....

Kan hmuh leh kan hriat angin tunhnai khan Assam lam chuan Dan lova thil tihna (smuglling) hrang hrangah sumdâwng pâwl (syndicates) te chungah beihpui thlâkin Assam DGP Bhaskar Jyoti Mahanta ngei pawh Nilaini khan Silchar-ah lo kalin media hmaah "Dan lova thil ti, sumdawng pâwl (Syndicates) a inhnamhnawih te chu a lian emaw te emaw an man chhuah vek tur thu leh khawiah mah birukna tur an neih dawn loh thu a sawi a. Tumah zuah an nih bik loh tur thu leh khawrh chhuak vek an tum thu a sawi. Tin, hêng thilah hian tunhnai khan an sakhaw Puithiam, Amalendu Das, right-wing Hindu leader, Dholai area a mi pawh man niin ani hian Dolai police te nên an thawhho thu a sawi a ni. Heibakah hian an BJP Zila parishad member pakhat leh Dolai panchayat member pakhat, an Minister pakhat nena inhnaih tak chu he syndicates-ah hian tel ve niin sawi a awm a. Hemi chungchangah hian ni thum chama Silchar a lo kal, an Water Resources Minister, Pijush Hazarika chuan Press mite zawhna chhangin Police-ten an tel ngei tihfiahna an neih phawt chuan tumah zuah an nih bik loh tur thu a sawi. Hêng syndicates hrang hrang hi tih tawp vek a, syndicates awm lohna state-ah siam an tum thu a sawi a ni.

Tin, Assam Police te chuan Thawh­lehni zan khan Kuhva smugling a inhnamhnawih lian tak, Dipankar deb leh Kartil Paul te chu an man leh thu sawiin heng bakah kuhva, fertilizer leh coal syndicates a inhnamhnawih lian tak, Anjan Paul, Hailankandi leh Samim, Badarpur te pawh an man thu an sawi a ni. Police te hian ni 6 liam ta chhûng khan heng thil dahna atâna hman, Godown 20 chu an kalh (seal) tawh thu an sawi bawk.

Ningni pawh khan Borkhola Police state huam chhûnga ram hnuaiah Lei chi (Fertilizer) bag 1500 lai hmun hrang hrangah manin he thilah hian mi engemawzat an man bawk.

Assam Police-te hian an Chief Minister duh dan zuiin hma an la mek a, hemia tel, MLA/ Minister thian, MLA hlui leh vuavang te, Hindu puithiamte chenin an man hmiah hmiah mai a. He thila inrawlh Assam Police engemaw zat chu in sawifiah turin explanation an call tawh bawk a ni. Hetianga inhnamhnawih lian deuhte In chu dapin an luhchhuah hmiah hmiah a, Police ten silai te hmet puakin misualte chu an kap hmiah hmiah mai bawk a ni.

Hetiang Dan lova thil tih sumdawn­na kaihhnawih hrang hrangte chu nasa taka thisen chhuak khawp hialin an bei mek a ni. Hei mai hi a la ni lo, kum tam tak aṭanga Mizoram min tibuai a kawngpui min dan sak fo ṭhintu leh kan sumdâwng lirtheihte harsatna siama sum tam tak lo lâksak tawhtu Lailapur Raju-a pawh um chhuakin Lailapur weigh bridge a Mizo lirtheite sum a lo lâk sakna pawh an khar sak hmak a ni. Amah hi man tumin veh mek a ni. Kan ram hruaituten Dan lova sûmdâwnnaa an in thurual pui nia sawi mek, Abu Mazumder leh a gang rualte an um darhin an zawng mek bawk a ni.

Keinin engtin nge hma kan lak ve?

Hetianga ṭhenawm state, ringlo leh misual, corruption nasa lutuk leh sumin thil nasa taka a tih theihna hmun nia kan sawi duh ṭhinten sual doa hma an lâk lai hian keini ve chuan heng dan lova sumdâwngte hi TV ah he interview kan neih pui a, Dan hmanga roreltu Champhai DC lakah thubuai (FIR) te kan la thehlut ngam zawk a ni a. Chu mai ni lovin hemi ti tawp tura hmalatu Champhai DC erawh sawn chhuah a ni zui leh bawk, a ropui lo ṭhin khawp mai.

Hei mai hi a la ni lo, hêng ṭhenawm state ten an misual umdarh te hian kan ram chu in humhim nan rawn hmangin tute emaw chuan an bihrukna hmun thlengin kan lo la escort zui nia sawi a awm mek a nia! Dan lova sûmdâwngte man hi chu kan la hlat vaih vaih khawp mai. He thilah hian eng ang pawn kan sorkar hi in sawithiam tum ṭhin mahse tun hun thlenga hêng Dan lova sûmdâwngte chungah engmah hmalakna a awm loh avang leh heng mite hian kan ram in humhimna atana an la hman ngamna te avâng hian kan nihna dik tak hi puan chhuahin a awm mek a ni.

Assam sorkar hian dan lova thil tite a man rualin kan rama sualna inthup hi min lo puan chhuah sak ni ta berin a hriat a ni.

PAWI BER MAI CHU!
Mi ṭhenkhat, he sûmdâwnna sawi mawi duhho chuan Dan lova lût; kuhva rahro sumdawnna bik chiah hi in veiin sual dang tam tak, dan lova thiltih a awm reng thu an sawi fo ṭhin. Ni e, hei hi a dik, kan ramah hian sualna tam tak leh dan lova thiltih tam tak a awm teh meuh mai. Mahse, Kristianten kan thurin laimu leh innghahna, Bible in 'sual tinreng bul' a tih, tangka sum ngainatna hi he sumdâwnna nen hian inthlunzawm leh kalkawp tlat niin, he thil hi sual tinreng bul a nih vang ti pawhin a sawi theih tlat a ni.

Kan tun dinhmun en chuan he sum ngainatna hian Zoram mipui tam tak, NGO hrang hrang leh Kohhranah thleng bu a khuar tawhin hêng sumdawnna hian sum thianghlim lo hmangin khawtlang/kohhran leh ram hruaitute thlengin an lei mek a ni a. Heng sumdâwng hausate hian hmun tam takah kohhranah sum ṭhahnem tak tak pein, kohhran lam lahin a petute chu Zu ruimi leh khawsak mawi lo tak a nih lem loh chuan kohhranah nihna/chanvo leh dinhmun pawimawh tak takte kan lo la pe zui ve mai zel bawk a.

Chutiang bawkin, NGO pâwl lian tak tak leh khawtlang hruaitute pawh an sum hmanga an lei theih lohte pawh pâwl tichak lo turin an hruaitute inkârah hem thlâk tawnin hma la thei lo turin an chhaih buai a. Keini journalist te thleng pawh hian suma an lei thei leh an lam ṭanga an siam theih chu sum hmangin an siam mai zel a ni. Pawi ber mai chu, heng zawng zawng bakah hian he Dan lova sûmdâwnnaah hian kan ram hruaitute ngei an inrawlh ta mai nia lang hi a ni. Kan ram kawng dika min hruai a, Kristian state kan nih anga India ramah pawh sang taka min chawisang tur zawkten, Dan lova thil titute an thurualpui ngei a ni tih tichiang tura thil thleng a awm ta fo mai hi a pawi takzet a ni.

Hetianga thil a awm zêl a nih chuan kan ram hmakhua hi a thim takzet a, he sorkar hian ram hi siam ṭhat an tum tak tak lo tih a lang ṭan a, sum thianglim lo hmangin thuneihna hi chan nawn leh an tum mai niin a hriat ani.

SIAMṬHAT NAN HUN ṬHA A LA AWM
Engpawh ni se, hêng kan thiltih dik lo hrang hrangte hi siamṭha turin hun ṭha erawh kan la nei a. Ringlo mi zawkten sual do kawngah kan tih ve leh ve loh min zâwt ngam ringawt pawh hi mualphona lian tak niin, engtin nge kan sorkar hian heng Dan lova sumdâwng leh sualna hrang hrangah hian hma a lak dâwn tih hi Zoram mipuite'n kan thlir rêng a ni. Mipuiin an sawi peih loh hun nghaka ngawih reng rih a tum a nih zawngin, inthlan leh hi a nghak thleng ngei dâwn niin a lang a. Hun ṭha a neih laia a siam ṭha thei lo a nih chuan SEDP tih vel ngawt hi chuan an chhanchhuak zo tawh dâwn lo niin a hriat a ni.

Tin, Zoram mipui, NGO leh Kohhran hrang hrang hruaitute pawh he dan lova sûmdâwnna hian kan lo inhnamhnawih ve emaw, a hlawkna kan lo tel ve emaw a nih chuan tun aṭang hian i bansan/hawisan ngam ang u. Kan ram hi sum thianghlim lo duhamna hmangin sualin min run mek a, heng sum thianghlim lote eng zata tam pawh nei mah ila, kan tu leh fate, kan thlahte luah tur; he ram leh khawtlang hi kan tihchhiat si chuan eng nge awmzia awm ang? He sualna do a, he ram siamṭha tur hian mi tin hian mawh kan phur tih i hre nawn leh vek ila, i ṭang tlang teh ang u.

- Engkima Colney Editor, Rengkhawpui News (Vairengte)