ZIRNA CHUNGCHANG
Kan ram hmasawn zelna tur atana thil pawimawh tak pakhat chu zirna hi a ni. Zirna ṭha nei tur chuan a kalphung a ṭhat a ngai a, kan ramah chuan mithiamten uluk takin hun eng emaw ti chhunga hman tur an duang lawk ṭhin. Chumi hmanga inelna chu kan nei tlang hi a ni ber mai.
Zirlaibu siam leh chhut thuah te, ennawn leh kalphung siam chungchangah te, Sawrkar lam thuneitute mawhphurna hi a sang em em a ni.
Kum 50 lo awm leh tura ṭhangthar khawvel duangtu an nih miau avangin an hna hi a pawimawhin tih sual nei thiang lo tluka an thawh taihmak a pawimawh em em a ni. Mi zawng zawng nghawng a nih avang tak hian kan ramah chuan sikul an kal hma chungchangah te, sikul chawlh hun te, exam hun te, zir tur chin duan sa hmang te leh ruahmanna kal pui a nih avang hian sikul zirlai bakah sikul zirtirtute nu leh pa te leh mi dangte hi an pawimawhna a sang viau reng a ni.
Kum tin hian ram hmasawn nan zirna pawimawhna hi hre chiangin World Economic Forum chuan tehfung sawm pahnih hmangin ram hrang hrang te dinhmun zirchianna a tichhuak ṭhin a. Kum 2017 khan Asia ram lam an che ṭha hle a, pakhatna dinhmun hauh char char ṭhin Finland ram pawh a hnung tawlh dawrh phah a ni. World Economic Forum-in criteria an hman ṭhinnaah hian zirna mai bakah ram hmasawnna atana pawimawh ram leilung nghawng tham hmasawnna heng Marco-Economic Enviroment te Infrastructure te hi a tel ṭhin a ni.
Zirna atana senso leh zirna kaihhnawih bakah mihring hriselna leh dam rei zawng te, Primary zirna leh mi thiam hman tlak chherchhuah tam lam te thleng hian tehkhawngah an hmang ṭhin. Heng ram changkang USA leh UK te chu zirna lama ti ṭha sawm zingah kum 2017 khan an tel lo leh a, zirna ṭhatna ram World Economic Forum-in a tarlan te hi grade-ah tarlangin Japan ram leh South Korea ram te hi an sang thei hle ṭhin a ni.
South Korea ram zirna system hi khawvelah pakhatna niin mi thiam tam zawkte chuan an ngai ṭhin. South Korea rama sikul naupangte hian a chang chuan chawlhkar khatah ni sarih sikul kal nan an hmang ṭhin. Tunlaiah chuan ram tam zawkte hian technology thiamna hi lehkha zirna atan an in tihhmuh tawh a, hriat belh theihna min petu a nih avangin he lamah hian tan an la nasa a ni. Zirna sang zawkah phei chuan an ṭangkai hle a ni.
- George L.Ralte