Grape Chingtute Manganna
1. Food Safety and Standards Authority of India chuan Wine hi Food item-ah a dah a, Winery pawh hi Food Processing Unit-ah a ngai a ni. Liqour (Zu) leh Wine hi thil hrang a ni a, tehna thuhmuna teh chi a ni lo.
India ramah Maharasthra hi Grape thar hnem ber a ni a. State hrang hrangah Winery hi Dan hnuaiah mumal taka kalpui a ni. Kan ṭhenawm State-ten an kalpui dan chauh han tarlang ila – Nagaland-ah chuan Dragon Fruit aṭangin Orgnanic Wine an siam a, bur khat Rs 1100 man lai a ni. Arunachal Pradesh-ah chuan Kiwi aṭangin Wine an siam a, Excise Duty leh Sales Tax kum 10 chhung an awl nghe nghe. Meghalaya-ah chuan Homemade Wine an uar a, Licence pawh Deputy Commissioner-ten an pe mai.
2. Mizoramah chuan Grape hi 2005 aṭang khan eizawnna thama chin ṭan a ni a. Tunah hian Hnahlan leh Champhai velah chhungkua 750 velin an ching mek a ni. MLTP Act 1995, Section 70-na hnuaiah Mizoram Excise and Narcotics (Wine) Rules, 2008 siamin, Sawrkar hriatpuia chin a ni.
Hnahlan leh Champhaiah Society changtlung zawkin din a ni a, Grape kung za nei chin Member nih theih a ni a, Winery pawh hmun hnihah din a ni.
Sorkar pawhin a tuipui avangin, heng society pahnihte hnenah hian bul ṭan nan MIP hnuaiah Rs 166 Lakh lai a pe a. Horticulture Department chu Nodal Department niin, Nodal Officer te dah a ni bawk. Technical Mission hnuaiah Fermentation Tank te, a lawhna tur Plastic Crate te, Cold Room te, damdawi te, leiṭha leh a zamna tur GI Wire te pein a ṭanpui reng ṭhin a ni.
Wine chi hrang hrang- Zawlaidi, Zo Wine, Champhai Wine, Isabella te siamin a quality pawh a sang chho ve zel a. Kum 2016 aṭang khan Sacramental Wine an siam chu bur 1 Rs 100-in Mizoram Baptist Kohhran chuan a leisak ta bawk.
3. Champhai Grape Growers Society hian kum 2010-11 leh 2020-21 inkar kum 11 chhung hian Rs 17,06,04,323 man an thar a. Kum 2012-13 leh 2015-16 inkar kum 4 chhung lek hian Superintendent of Excise and Narcotics, Champhai hnenah Excise Duty Rs 13,62,539 an chhunglut hman a ni. Hei bakah hian Vendor-ten Excise Duty an pe bawk a ni. Hnahlan lam figure erawh kan nei thei ta rih lo.
4. Mizoram pawn lamah te pawh a Market an dap hmu mek zel a. Radiant Manufacturer, Guwahati-ah Semi-blended Wine 1 Litre Rs 65/- in an hralh a. December, 2021 khan, Pragati Maidan, New Delhi-ah Food Innovation Exhibition ah Isabella chu ken a ni a, hralh a kal hle dawn nia hriat a ni.
Japan International Cooperative Agency leh IIM Kolkatta Innovation Park huaihawt Focus–The NE Accelarator-ah khan, North East aṭangin project 600 chuang thehluh a ni a, chung zinga project 12 thlan zingah Mizoram Winery Project chu a tel pha nghe nghe a. MSME hnuaiah pawh project hlawhtling tak kalpui a beiseiawm hle bawk a ni. Hengte hian Grape chingtute chu thathona nasa tak a pe a ni.
5. Ni 10-12-2020 Vanglaini-ah khan, Excise Minister-in Grape chingtute hamṭhatna an ngaihtuah tur thu leh Kohhrante nen pawh MoU an ziak tawh tih a sawi thu tarlan a ni a. Chutianga phur taka hmalam an pan mek lai chuan, Cabinet Sub-Committee chuan thutlukna lungchhiatthlak tak mai a siam ta thut mai a. Hei hi Grape chingtute tan chuan “Chem lova lulak” a tling a, hlim taka nuihtir ṭhintu an huante chu ṭah tichhuaktu an lo chang zo ta a ni.
Grape chin hian thatchhhiatna leh dawngdahna a um bo va, ṭhalaite rilruah rual elna leh taimakna a pe a, an in leh lovah hmuh theihin hmasawnna a thlen a. Sorkar Policy- “Thingtlang lo neih bansan” tihlawhtlingtu a ni. Hnahlan khuaah phei chuan a lunglengzual 20/30 bak thingtlang lo nei an awm tawh lo niin an sawi.
ZPM chu kuhhna-thawktute ṭhian a nih angin, Grape chingtute natnaah hian kan na ve a, thinlung takin kan tawrhpui a ni. Sorkar hriatpuina ngeia hma la an ni a, sorkar sum pawh tam tak sen a ni tawh a, warning pawh inpe miah lova hetia barakhaih thut an ni ta mai hi hriatthiampui harsa kan ti a. He thu hi Cabinet in ennawn leh se kan duh a. Sub-Committee thu hi an kaltlangpui dawn a nih pawhin, zangnadawmnate pein, eizawnna danga an pakai leh theihna khawp ruahmanna siamsak ngei se, tih hi kan phut a ni.
(Hei hi Lalduhoma, MLA press statement, February 8, 2022-a mi a ni.)
Lalduhoma, MLA