Written by
John Zosiama

KAN RAM SIAM UAIN HI I HLUT THIAM ANG U

Tun hnaiah Champhai district-a uain (wine) an siam khap duhna leh rawtna NGO leh kohhran hruaitute aṭangin a awm tih ka lo hre ve a. Ka rilru-a lo lang hmasa ber chu heng grape hlawhtling taka chîngtu, kuthnathawktute hi engtin nge an awm zel ang? A khap duhtute hian a market lam ngaihtuahsakin heng grape-te hi an lei zawh sak dawn tihna em ni? An eizawnna ber an tihtawpsak a nih chuan an eizawnna tur kawng dang an ngaihtuahsak thei ang em? 

Ngaihtuah dawn pawh ni se hei aia ṭha leh hlawhtling tur hi an hria ang em? Hria pawh nise a tihpuitlin nan kum engzat nge ngai ang? Zû kan do avang hian kuthnathawktute thawhrimna avanga kan ram thar chhuah ve, leh sokar phalna ngeia siam uain hi kan tihtawpsak leh kan khap ve kher a ṭul chiah em tih hi kan ngaihtuah ngun a ṭul hlein ka hria.

Kristian ram inti si, intodelh lo ber state nih leh central châwm hlâwma awm reng mai hi thil zahthlak tak mai a ni a. Hei hi hriain kan ram hruaitute pawhin inthlan dawn a piangin Election manifesto-ah ei leh bara intodelh, eizawnna ngelnghet etc. te hi tlangaupuiin politics khelh nan an hmang ṭhin a. Mahse state kan nih hnu kum 30 velah pawh tu party mah hi an la hlawhtling tak tak chuang lo. Kuthnathawktuten tlangram lo neih bansana eizawnna ngelnghet zawk an lo neih ve nân thlai chîn tur chi hrang hrang - lakhuih thei, sâp thei, balhla, grape, dragon fruit te hmangin hma an la ve ṭhin a. 

Tha leh sum tam tak sêng tawh mah se a hlawhtlinna erawh chu hmuh tur a la tlem hle. Hman deuha Chhingchhip leh a chheh vela lakhuih thei an chîntir vak phei kha chu a hlawhchham chiang hle a ni. Chhingchhip khaw daia sum tam tak sênga an siam Fruit Juice Concentration Plant, tlaram tawh tak mai leh a hmun hma chul rup tawh mai hmuh te khi a hreawm ṭhin asin.

Tun hnaiah dragon fruit leh grape chîngtu-te hi an rawn hlawhtling chho ta viau a. Grape phei chu Champhai district-ah mi tam takin tlangram loneih bansanin eizawn nan tak tak an hmang ve ṭan tawh a. Chhungkaw tam tak innghahna leh an chaw bêl ber a ni ve ta. Hetianga sorkar hmalakna ṭha tak, a hlawhtlinna kan hmuh ve ṭan mek, dân ang thlapa kan rama siam leh kan thar chhuah ve, tihchangtlun leh tihhmasawnna lam ngaihtuah aia khapsak leh tihtawpsak tum hi a Kristian lo hle zawkin ka hria.

Kan ram leh khawtlang nun tichhetu zû leh ruitheih thil chu kan do tur a ni. Mahse kan do dan leh inkhuahkhirh dan hi a ṭha meuh em? Awmze nei leh hlawhtling takin kan do em? tih te hi kan chhût ngun a pawimawh. Kan ramah Total Prohibition hi hun engemaw chen kan kalpui ve tawh a, mahse zu in tur chu a awm reng tho. Tlai tin a zawrhna hmun an pan luih luih reng a, zu rui hmuh tur an awm reng tho bawk. Hei hian kan do hneh lohzia leh he dan hman lai hi a hlawhchhamzia a tilang chiang hle. 

Zû khap beh kan tumna lutukah hian grape aṭanga siam uain pawh hi ṭhenkhat chuan zu pangngai tluk hialin kan hmu a, kan haw ta viau a nih a rinawm. Uain pawh hi alcohol content tlem mah se in tam chuan a ruih ve theih tho a, Bible pawhin uain ruih chu a dem ve tho mai. Mahse tuna kan ram siam uain hi chu ruih nan leh intihbuai nana hmang hi an awm vak ka ring lo. Ruih nan leh intihbuai nana kan hman, chhiatna thlentu zawk chu uain ni lovin zu pangngai zawk hi a ni a, hei hi kan khuahkhirh tur leh kan do tur zawk-a chu a ni.

Kohhran pawhin uain hi chu sacrament atana kan mamawh avangin hmun dang aṭanga kan lei tho a ngai a. Chuvangin Baptist kohhran phei chuan sacrament-a hman tur uain hi Champhai winery-ah an lo siamtir ṭan tawh nghe nghe. Kan ram siam an hlut thiam leh kuthnathawktute dâwmkân duhna rilru an pu hi an fakawm ka ti a, kohhran dang pawhin ti ve vek sela a lawmawm ngawt ang. State dang aṭanga kan mamawh kan châwk luh ngai tho si hi keimahni ram ngeiah thar chhuakin mi ṭhenkhatin an siam ve thei ta a, hei hi kan lawmpuiin a tihchangtlun dan tur te kan ngaihtuahpui zawk tur a ni lovem ni? 

Hei hi kan intodelhna tur kawng pakhat leh kuthnathawktuten eizawnna ngelnghet an neih ve theihna tur kawng ṭha tak pakhat a ni tih kan hriat a, kohhran dang zawng pawh hian hmun dang aṭanga lei lovin kan ram thar chhuah leh siam chhuah ngei hi sacrament atan hmang zawk ta ila a va ṭha dâwn em!

Kan Kristianna hi biak in lian leh mawi tak insak siak te, ṭawngṭai leh inkhawm tam te, thawhlawm thawh ṭhat leh zai hlim-ah te kan teh ber ṭhin a, hei hi chu a dik hlel deuh. Kristianna dik chuan hmangaihna, taimakna, rinawmna leh dikna nun te a keng tel tur a ni. Mizote Kristianna hian hei hi kan la hlat hle a, Kristian lo state ai hian kawng tam takin kan ṭawp zawk a, kan sual zawk a ni tih chu kan ram kalphung leh khawtlang nunah hian a hriat vek mai. State dangte aiin hmasawnna kawng hrang hrangah kan hnufual a. 

Krista ringtu inti si hi hlemhletna te, eirukna te, inbumna te, duhamna te, thatchhiatna te, dawngdah taka nun leh nawmsip bawlna sualten min chiah hneh hle a, kan Kristianna hi kan khawtlang nun leh mimal nun-ah hian hmuh tur a tlem hle a ni. Chuvangin, kan ram hmasawnna daltu leh mi retheite chanai eizotu – mi rinawm lo leh eiruk ching te hi Kohhran hian do ngam zawk sela an tihtur dik tak zawk a ni. Kuthnathawktute hamṭhatna tur leh hmasawnna tur dodal zawnga hmalakna hi kei chuan a Kristian lo ka ti a, kan ram tichhetu hlemhletna leh eirukna te hi do ta zawk ila a Kristian hle zawkin ka hria.

- John Zosiama