Sikul naupang zir tûr tihtlêmsak

Chanchinbûah kan state-a sikul zirna enkawltu SCERT lamin sikul zirna kum thar chu July-a tan hman an inbeisei thu leh zirna kum (academic session) a tâwi tâk avânga zirlaite zir tûr tihtlêm a ngaih dâwn thû, an hotu lû thu chhuah a rawn lang a; ngaihtuahna a tithui khawp mai. Ngun taka ngaihtuah chuan, zirlaite zir tûr tihtlêm hi zirlaite hmakhaw ngaihna anga a lan theihna lai awm bawk mah se, thil ṭha ber a ni em? tih erawh ngaihtuah tham fê niin a lang. 

Zir lai tihtlêmsak: ‘Kan hun neih a chêp tawh. An zirlai (chapter/ syllabus) kan tihtlêm mai loh chuan,’ tih hi rawtna ṭha tak leh awlsam tak angin lang mah se, thil ṭha ber chu a nih ka ring hauh lo. ‘Fail theih tawh loh,’ tih tawh mah nâk laia zirlaite kum leh an pâwl zah mil tûra an zir atâna mi thiamten an duan sa han chhawk ṭhensak leh chu thil râpthlâk a ni zâwkin ka hre ve khanglang a. Dik tak chuan, kan fâ, kan zirlaite hi exam-naa ‘an tih ṭhat hlê’ kan duh luatna leh ‘thiamna tak tak’ aia ‘mark tam’ kan hmuh lensak fo zâwk avâng hian an rilru leh zirna sâng zâwk an zawh zêlna tûr thlengin kan hruai khaw lo zo vek tawh niin a lang tlat bawk. 

An thiamna chu ‘mark’-ah kan teh tlat a. A nihna takah chuan Board exam-a ‘mark ren loh’ kan thupui tâk viau hnû, English leh Mizo-ah te letter an hmuh tâk suau suau aṭang khân a ni lo’m ni central service lama inziak tling thei pawh kan tlem pharh tâk? Eng nge an zir pawh hre mumal loin mark sâng tak tak an hmu ve a, quality awm miah loin phai kan pantîr ve rawih a; ‘heta’ mark kan pêk ṭeuhte kha ‘khutah’ ngaihsân an hlawh zui zêl em tih te hi kan chhût zui ngai em le? Chuta kâra an zir tûr zât tih tlêmsak … lehzêl maw? 

Zirna piah lama hun leh thâ kan khawh ralna leh kan insênsonate ngaihtuah chuan zirlaite lehkha zirna hun tak tak hi a tam êm êm lêm lo a nia. An zirna piah lama naupangte tâna ṭangkai leh ṭha tûr chu ni tehmeuh mah se, hêng - Mizoram School Games te, Zonal Sports te leh thil dang danga kan hun hman hi tam deuh mai a nia. 

A bîkin sorkar sikul nau­pangte zîngah hlâwkpui an awm nual laiin a tuartu an tam zâwk daih niin a lang lehnghâl a. Hêng co-corricular activities zawng zawng tel lo hian an kum khat zir tûr chin hi chu an la zawhpui hman zânin ka ring tlat.

 

Private sikul zirtirtute angin: Lockdown chhûng hian Aizâwl khaw chhûnga mimal enkawl sikula zirtîrtute hi, sorkar sikul zirtîrtute âwl ang hian an âwl ve lo teh mai a nia! Private Sikul tam taka zirtîrtute chuan online-in class an pê a. Zoom apps leh apps dang hmanga video conferencing-a rem chiah loh pawn WhatsApp hmang talin home assignment an pe ni tin ṭhin. 

A nih sorkar sikul zirtîrtute ve le? ‘Kan upa tawh, kan thiam ve lo,’ tia chhuanlam an siam ngam a nih ngat chuan, ‘Kan fit tâwk tawh lo e, a thiam leh a fit zâwk an tam tawh alâwm,’ tia voluntery-a pension mai pawh an ngam tûrah ka ngai. 

A ruh langin sawi ta  râwt  râwt ila, tûnah hian sorkar sikula zirtîrtute aia hlawh la thoa âwl rei sorkar hnathawk rual zîngah an awm kher lo ang! Chutah, Mizoram chhûnga sorkar hnathawk zînga a tam ber an la ni zui a. Sorkar hian thu chhuah siamin, ‘Sorkar hna thawk, hlawh la tho si, hna thawk thei si lote chu a inchhâwkin ramri vênga duty vek tûr,’ ti ta thut se, a hlau berah an tan ka ring tlat! 

Private sikul neituten naupang sikul kal loh fee an lâk hi, mi dangin an lo sawisêl a nih pawhin anni aia ṭhahnemngai zâwk, an zirtîrtupuite hi chu sawisêl ve suh se! Tin, online-a class an pêk pawh hi, an peih ve loh… oh! an thiam ve loh avâng maiin thîk suh se!

Private sikul zirtîrtute ang hian sorkar sikul zirtîrtute hian sikul bânah te, Inrinniah te leh sorkar chawlhah te hian extra class te hi kalpui ve ta se, course zawh hman loh an sawi ka ring miah lo. 

Dik tak chuan kum khata an zir tûr, an syllabus hi extra class-te nêna tih takzeta zirpui chuan thla ruk-thla sarih chhûnga zawh hman loh tûr thû a awm miah lo a nia. Private sikul zirtîrtute ang tho hian Board exam hma chhawn tûr an zirlaite hi kum tâwpah study camp te han neihpui ‘peih ve’ ngat thin phei ta se chuan aw… Mizoram pumpui Board exam results hi a kâng awt awt ang tih a chiang reng.

Mahse…: Sorkar hna­thawk an ni a, private sikul zirtîrtute angin nu leh pate pawn kan phût ngam ve tlat lo a, phût thei pawh kan ni hek lo. HSLC leh HSSLC exam-a zawhna set ṭhintute leh an paper zawng zawng check 

ṭhintute an ni a, sawi phâk kan nei ve dêr mai si lo a.

A nihna takah chuan sorkar sikula kan kaltîr kan fâte pawh hi, hmun dang danga tuition te la lo hian, sikula an mahni ngei zirtîr thintu leh hre chiang zâwk tûra ngaihte hnênah hian tuition te pawh hi kal thei se kan duh thin alâwm; mahse, tuition an pe ve ngai mang si lo a! Tin, sikula an zir bâk emaw an home work emaw te pawh hi, nu leh pate hian kan enpui ve thiam mang tawh hlawm si lo a; an sikul bâna enpui ‘peih’ zirtîrtute hi awm ve ṭhin se, pawisa chawite chu kan inhuam ve asin maw le… Mahse, an ti ve ngai si lo a! An hlawhah an lungawi viau a ni ang e!

Hetih rual hian sorkar zirna in hi a chhe duai e ka tihna a ni hauh lo. Sorkar thu zâwm zêl chunga zirna kalpuitute an ni. Hun chêp tak kârah an zirlai, sikul ṭhenkhatah phei chuan thâwkna awm tâwk tâwk khawpa tâwta thu hmur mai an han pass-tîr dual thei te hi an fakawm ngawt mai. 

Private sikulte anga holam tak anga langa zirlai inhnawh chhuah hmiah hmiah a rem lohna chen awm chunga discipline rual pâta naupang an han enkawl theite hi hai der chî rual a ni lo. An sikula an fâte luhtîr ve duhna khawpin an duhthusâm ang thâlin zirna kalpuiin thununna te pawh han lekkawh ve thei phei se chuan, private sikul a ruak huai zâwk maithei asin. 

Tlipna: Eng pawh ni se, keia ngaih ve dân chuan July thlaah pawh sikul chu lo tan ta pawh ni ila, zirtîrtuten hun an hman thiam a, ṭhahnemngai taka an zirlaite an zirtîr phawt chuan an zir tûr chin tihtlêmsak lo pawhin an la zawhpui hman zân zân ka ring tlat a. Hun hei leh chen hi an châwl tawh a, hlawh an la tho bawk a, sikul chawlh pawha sikul kal inhuama an ṭan mar pât phawt chuan, naupang pawn an zirtîrtute entawnin ṭhahnem an ngai sawt ngei ang. 

Kan hotute pawh hian phai lam sikul hun hman tum dân te, Board dangin engtin nge kalpui an tum dân tihte en tel chungin ngaihtuahna fîm tak hmanga zirlaite tâna ṭha ber tûr ngaihtuah chungin thutlûkna siam se a duhawm ngawt ang.