Written by
Kima Mivam

ZU LEH MIZORAM KOHHRAN

Mizoram Presbyterian Kohhran, Presbyterian Hand book (Revised & Enlarged-2004) Bung VIII ah chuan ‘Zu chungchanga Presbyterian Kohhran Dinna’ tih kan hmu a, zu kan duh loh chhan pakhatnaah chuan “Pathian thu hian zu hi a ṭha zawngin khawiah mah a sawi ngai lova, zu ruih phei chu sual nasa tak a nih thu a sawi zawk a ni” tiin a sawi a, a uar hle mai. Bible ah hian zu hi a ṭha zawngin a sawi nual a, tarlang dawn ila.

Zu hi nachhawkna atan Bible-in hman a phal.

Juda ho chin ṭhan dan (traditions) ah chuan Lusun leh an tihhlum (execute) tur te chu zu an pe ṭhin. A chhan chu, nachhawkna ṭha tak a ni a, na tuar hrehawm rum vawng vawng tur chhawk zangkhai nan zu an pe ṭhin a ni. Chu chu Thufingte bu pawh khan thu min rawn pawimawh tak a ni. Thufingte Bung 31:6&7 ah chuan, “Boral dawn tepte chu rakzu pe ula, mi lungngai chu uain pe rawh u. In sela, a pachhiatna chu theihngilh sela, a hreawmzia hre reng lo rawh se” tih ziak kan hmu. A ṭawng bul lamah chuan rakzu hi ‘Shekar’ (strong drink) tia sawi a ni a, Uain hi chu ‘Yayin’(wine) tih a ni. Zu lam hawi chu an ni ve ve tih a chiang.

Bible hrilhfiahna tam zawk leh mithiamte pawhin zu hi nachhawkna atana hman a nih thu an ziak deuh vek. Lal Isua pawh krawsa an khenbeh lai khan a na tuar nasa lutuk tur chhawk zang khai nan ‘Spanj’ hmangin uain thur an pe a, mahse, Isua chuan a in lo. Eng vanga hnar nge? kan tih chuan Mizote chuan zu a duh lovah kan ngai ngei ang, mahse, a ni lo. Lal Isua khan zu hi a in ve ṭhin ngei a, Juda ho chaw pui ber pakhat a nih avangin Kana khuaah thil ropui a tih hmasak ber nan Uain a ti pung a nih kha. Tin, Jerusalem-ah, a boral dawna zirtirte nen Kalhlen kut an hmannaah khan zu/ uain an in ho bawk. Lal Isua khan Kraws lera a awm laia uain a hnawl khan a duh loh vang satliah a ni thei lo; a chhan ni thei chu, mihring tana a tuarnaah khan ‘fair’ taka tawrh a duh vang a ni ang. Uain kha in se a na tuar a ziaawm dawn a, chumi chu a duh lo a ni ang.

Timothea kha pumna leh dam lo reng ṭhin a nih avangin uain in ṭhin turin a pu Tirhkoh Paula khan thu a rawn. Nachhawkna chauh ni lovin pumna damdawi pawh a ni tel tihna a nih chu. Chuvangin, Presbyterian Kohhran dinna, zu kan duh loh chhan pakhatna a mi “Pathian thu hian zu hi a ṭha zawngin khawiah mah a sawi ngai lova” tih chu a rinthlak chiah lo tihna a ni thei ang. A siamtute hian an uar ve deuh a nih hmel e.

Kohhan chuan Thu uar bik kan nei ṭhin. Bible hi kan rin pui ber, kan innghahna a ni a, kan duh lai lai hi mi dang nun dem belna tan kan hmang mai ṭhin a, nuna inhmeh tur awm ang tak tak Bible thu lamah lah a lo tam bawk si a. Mahse, kan thu duh loh zawng tak chu sawi berah kan nei ngai lem lo a, kan uar lo hle ṭhin a, kan uar tum lam lah namen lovin kan uar ve thung si a ni.

Entir nan, zu chung changah a chhiatzia leh a sualzia kan sawi chamchi a, zu avanga Moab leh Amon hnam lo piang ta te kan sawi nasa a. Tin, Bible-ah pawh vawi khat chiah tarlana awm, zu ruih hmangte chu Pathian ram lut lo tur list an nih pawh kan sawi nasa viau a nih hi. Chutih laiin Bible ngeiin nachhawkna atana a hman ṭhinzia, “Boral dawn tepte chu rakzu pe ula, mi lungngai chu uain pe rawh u. Thi dawn ṭepte chu rakzu pe ula, boral ṭepte chu uain in tir rawh u” tia alo sawi te pawh sawi hlawh a ni lova. Timothea hnena Tirhkoh Paula’n a chah, “i pum avang leh i dam loh fo avangin uain tlem te hmang ṭhin ang che” a tih thu te pawh sawi hlawh a ni ngai lem lo.

Lal Isua uain thur an pek te lah chu diriamna ang lekin kan chhuah ta chu a ni si a. Kan duh lai Bible changte hi chu kan sawi uar hlur a. Thuthlung hlui lama sawma pakhat tarlana awm, mahse, Thuthlung thar lama lang si lo te hi kan sawi nasa a, chutih laiin, Thuthlunghluia Sabbath (Inrinni) serh ṭhin kha Sunday (Pathianni) serh a ni ta daih si a, chung thu te lah chu a chhan kan hre hlawm awm lem lo ang.

Zu leh Primal Religion

Primal Religion chu Hnam tin tena an mawl hun laia sakhua an vawn ṭhin kha tiin sawi mai ila. Chutih hun lai chuan thing lian tak tak leh lungpui te an be mai ṭhin a ni. Hnam tin hian chutianga hnam mawl kan nih hun lai khan zu hian kan hnam ziaah hmun pawimawh tak a chang deuh vek ang.

Bible lama kan hmuh ang hian Juda hnamah pawh khan zu hian hmun zau tak a luah a, Mizoram chhehvel mai ni lo, ram hrang hrang a primal religion zirchiannaah chuan zu hi a lo lang tel zel a ni. Chutiang chiah chuan Mizo hnamah pawh khan zu hian hmun pawimawh tak a chang a, an mikhual te an lo duhsakna a ni ṭhin a, in leng te an kawmna ber pawh a ni ṭhin. Mahse, Kristianna a lo luh khan kan hnam zia zawng zawng a hnawl tak avang khan zu pawh hi kan kan do tluang ta zel a nih hi!

Khuang pawh Kohhranin a la kir leh a, engtikah tak zu hi la kir ve ang maw?

- Kima Mivam